MỘT CHỮ “NƯỚC” VIẾT GIỮA ĐÊM KHUYA

Có những chữ viết bằng mực.

Có những chữ viết bằng máu.

Và cũng có những chữ được viết bằng cả cuộc đời.

Đối với Phan Bội Châu, chữ “Nước” là một chữ như thế.

Thuở còn trẻ, ông sống trong không khí của một xã hội mà Nho học vẫn giữ vị trí quan trọng. Những người có học thường mong con đường khoa cử, mong đỗ đạt, làm quan, giúp gia đình có một cuộc sống tốt hơn.

Nhưng thời cuộc đã khác.

Đất nước đã rơi vào ách thống trị của thực dân Pháp.

Người dân chịu nhiều thứ sưu thuế. Cuộc sống vốn nghèo khó lại càng thêm nhọc nhằn. Những người yêu nước nhìn thấy cảnh ấy mà đau lòng.

Phan Bội Châu cũng vậy.

Ông đọc sách, nhưng càng đọc càng thấy trách nhiệm của người có học không thể chỉ nằm trong những bài kinh nghĩa.

Một đêm nọ, khi trong làng đã im tiếng, ông ngồi trước bàn.

Ngọn đèn dầu cháy leo lét.

Ông cầm bút.

Trên trang giấy trắng, ông viết một chữ.

NƯỚC.

Chỉ một chữ.

Nhưng đối với người thanh niên ấy, chữ đó chứa cả quê hương.

Có cha mẹ.

Có làng xóm.

Có những người nông dân đang còng lưng ngoài ruộng.

Có những người phụ nữ tảo tần.

Có những đứa trẻ lớn lên trong cảnh nghèo khó.

Có những người thanh niên giống như ông đang đứng trước một tương lai mù mịt.

Ông nhìn chữ ấy thật lâu.

Rồi lại viết.

Đất nước không phải là một khái niệm xa xôi.

Đất nước là những con người đang sống quanh mình.

Là mảnh đất dưới bàn chân.

Là tiếng mẹ gọi con.

Là mái nhà quê.

Là dòng sông.

Là tiếng gà gáy buổi sáng.

Là nấm mồ của tổ tiên.

Bởi thế, mất nước không chỉ là mất một triều đại.

Mất nước là để người dân mất quyền quyết định cuộc sống của chính mình.

Đó là điều khiến ông day dứt.

Những năm tháng ấy, Phan Bội Châu bắt đầu tìm kiếm những người cùng chí hướng.

Một người không thể cứu nước một mình.

Muốn làm việc lớn phải có đồng chí.

Muốn thay đổi vận mệnh dân tộc phải đánh thức được lòng người.

Ông gặp những người có cùng nỗi đau.

Họ nói với nhau về đất nước.

Nói về những người đã hy sinh.

Nói về tương lai.

Có thể những cuộc trò chuyện ấy diễn ra trong những căn nhà đơn sơ, trong những đêm khuya, khi tiếng người đã thưa dần ngoài ngõ.

Không có hội trường.

Không có micro.

Không có những khẩu hiệu lớn được in trên giấy.

Chỉ có những người đàn ông ngồi sát bên nhau và nói nhỏ về một việc rất lớn:

Làm thế nào để cứu nước?

Có những người đã sẵn sàng bỏ gia đình.

Có người chấp nhận xa quê.

Có người biết rằng nếu thất bại, mình có thể mất mạng.

Nhưng họ vẫn đi.

Bởi khi một người đã nhìn thấy nỗi đau của đất nước, đôi khi rất khó để quay trở lại cuộc sống bình thường.

Phan Bội Châu cũng vậy.

Ông hiểu rằng con đường phía trước không bằng phẳng.

Nhưng ông vẫn bước.

Nhiều năm sau, khi nhìn lại cuộc đời mình, người ta có thể thấy những lựa chọn của ông đã đưa ông đến những vùng đất xa xôi, những cuộc vận động lớn, những năm tháng nguy hiểm.

Nhưng tất cả đều bắt đầu từ một chữ.

Một chữ được viết giữa đêm.

Nước.

Có lẽ đó là bài học sâu sắc nhất về lòng yêu nước.

Yêu nước không phải lúc nào cũng bắt đầu bằng những điều lớn lao.

Nó có thể bắt đầu từ một nỗi thương người.

Từ việc không thể làm ngơ trước cảnh đồng bào mình khổ.

Từ câu hỏi:

“Nếu quê hương đang đau, mình có thể làm gì?”

Ngọn đèn đêm ấy rồi cũng tắt.

Trang giấy được gấp lại.

Nhưng chữ “Nước” vẫn còn đó.

Nó không chỉ nằm trên trang giấy.

Nó nằm trong lòng người viết.

Và rồi nó theo ông đi suốt cuộc đời.