Một cuộc đời trong bóng tối

Quê hương Thái Bình cách Sài Gòn hàng nghìn cây số, nhưng trong những năm chiến tranh, một người con của vùng đất ấy đã có mặt giữa lòng thành phố để thực hiện những nhiệm vụ đặc biệt. Đó là Trần Văn Lai, người chiến sĩ biệt động đã nhiều năm sống dưới một thân phận khác để phục vụ cách mạng.

Trần Văn Lai sinh năm 1920 tại xã Vũ Đông, TP Thái Bình. Trong kháng chiến chống Mỹ, ông sử dụng bí danh Năm U.Som, tự Mai Hồng Quế. Ông là cán bộ cấp Tiểu đoàn, C trưởng biệt động thuộc Đơn vị 159 biệt động Quân khu Sài Gòn - Chợ Lớn - Gia Định.

Ông được giao nhiệm vụ hoạt động trong nội thành, tiếp cận các cơ quan quan trọng của đối phương như Dinh Độc Lập, cơ quan viện trợ U.S.O.M của Mỹ và Tòa Đại sứ Mỹ. Đồng thời, ông phải xây dựng cơ sở cách mạng, vận động quần chúng và trinh sát các mục tiêu.

Muốn hoạt động lâu dài, ông phải có một vỏ bọc thật sự đáng tin cậy. Theo yêu cầu của tổ chức, ông thực hiện “ba hóa”: nghề nghiệp hóa, quần chúng hóa và hợp pháp hóa.

Trần Văn Lai đóng vai nhà thầu khoán trong Dinh Độc Lập với tên giao dịch Mai Hồng Quế. Ông còn được bố trí làm việc tại cơ quan viện trợ hậu cần U.S.O.M của Mỹ.

Tại đây, ông thu thập được nhiều bản đồ và tài liệu liên quan đến các công trình quan trọng. Trong đó có bản đồ toàn bộ hệ thống cống ngầm của TP Sài Gòn.

Tài liệu được ông chia thành nhiều mảnh nhỏ, đánh dấu thứ tự rồi giấu dưới đệm xe và bánh xe sơ cua. Với chiếc ô-tô mang danh nghĩa nhà thầu, ông đưa tài liệu ra ngoài một cách an toàn.

Chiếc xe ô-tô bốn chỗ màu trắng biển số EL-6899 hiện được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Thái Bình. Đây là một trong những kỷ vật gắn với hoạt động của ông trong những năm 1963-1968.

Từ năm 1962, Trần Văn Lai còn đảm nhận nhiệm vụ xây dựng căn cứ bí mật. Ông bán hai căn biệt thự ở Phú Nhuận để mua ba căn nhà mặt phố đường Nguyễn Đình Chiểu, quận 3.

Tại đây, ông tự mình đào hầm. Hàng chục tấn đất đá được đưa ra ngoài trong âm thầm. Sau đó, ông tự lái ba chuyến ô-tô chở vũ khí về cất giấu. Hơn 2,5 tấn vũ khí được đưa vào hầm để phục vụ Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968.

Đây là nguồn vũ khí phục vụ các lực lượng biệt động đánh vào nhiều mục tiêu quan trọng, trong đó có Dinh Độc Lập, Tòa Đại sứ Mỹ, Đài phát thanh và Bộ Tư lệnh Hải quân.

Năm 1966, ông tiếp tục tìm căn nhà số 42/82 Nguyễn Văn Thành, Bà Chiểu để xây dựng một hầm nổi làm căn cứ mật dự bị cho Sở Chỉ huy.

Sau Tết Mậu Thân, đối phương phát hiện nhiều địa điểm hoạt động của biệt động. Trần Văn Lai bị lộ và trở thành đối tượng bị truy bắt gắt gao. Chính quyền Việt Nam cộng hòa treo thưởng hai triệu đồng cho việc bắt giữ ông, đồng thời tịch thu phần lớn tài sản.

Theo lệnh của tổ chức, ông lánh về quê vợ ở Quảng Ngãi và tiếp tục hoạt động.

Từ một người con của Thái Bình, Trần Văn Lai đã dành nhiều năm tuổi trẻ và cuộc đời mình cho cuộc chiến đấu tại một vùng đất cách quê hương rất xa. Những việc ông làm diễn ra âm thầm, không phô trương, nhưng góp phần quan trọng vào hoạt động của lực lượng biệt động.

Câu chuyện của ông là một phần trong lịch sử về những người chiến sĩ đã chọn cách sống bình thường để làm nên những nhiệm vụ không bình thường.