MỘT ĐÊM TRÊN SÔNG BẠCH ĐẰNG

Năm 938, vùng đất ven sông Bạch Đằng vẫn còn rất khác với ngày nay. Những cánh rừng ngập mặn trải rộng, sông ngòi chằng chịt, thủy triều lên xuống mạnh và lòng sông có nhiều nhánh nhỏ. Đối với người dân sống bằng nghề đánh cá, đi lại trên sông nước đã trở thành một phần quen thuộc của cuộc sống. Nhưng cũng chính đặc điểm ấy đã giúp vùng đất này trở thành nơi diễn ra một trong những trận thủy chiến quan trọng nhất trong lịch sử dân tộc.

Sau nhiều năm đất nước rơi vào cảnh bị các thế lực phương Bắc khống chế, người Việt liên tục nổi dậy giành quyền tự chủ. Đến năm 938, một người tướng quê ở vùng Châu Ái tên là Ngô Quyền đứng lên lãnh đạo lực lượng chống quân Nam Hán. Khi biết quân Nam Hán chuẩn bị đưa quân sang nước ta, Ngô Quyền hiểu rằng muốn đánh bại đối phương, không thể chỉ dựa vào sức mạnh quân đội mà phải tận dụng chính địa hình sông nước của quê hương.

Ông chọn sông Bạch Đằng làm nơi quyết chiến.

Đó là một lựa chọn có tính toán rất kỹ. Bạch Đằng là một con sông lớn, chịu ảnh hưởng mạnh của thủy triều. Khi nước lên, lòng sông rộng và sâu, tàu thuyền có thể dễ dàng đi qua. Nhưng khi nước rút, những bãi bồi và các vật cản dưới lòng sông sẽ dần lộ ra. Ngô Quyền nhận ra rằng nếu có thể khiến quân địch tiến sâu vào sông đúng lúc nước triều lên, rồi chờ nước rút để phản công, ông có thể biến chính con sông thành một cái bẫy khổng lồ.

Những người lính bắt đầu chuẩn bị.

Họ chặt những thân cây gỗ lớn, vót nhọn một đầu rồi bịt sắt vào đầu cọc. Sau đó, những chiếc cọc được bí mật cắm xuống lòng sông ở những vị trí đã được tính toán. Khi nước dâng, toàn bộ bãi cọc bị che khuất dưới mặt nước. Nhìn từ xa, dòng sông vẫn bình thường như chưa từng có sự chuẩn bị nào diễn ra.

Công việc ấy chắc chắn không hề đơn giản. Những thân gỗ lớn phải được vận chuyển, gia công rồi đưa xuống sông. Người tham gia phải làm việc kín đáo để đối phương không phát hiện. Trong bóng tối, giữa tiếng nước và tiếng rừng, từng chiếc cọc được dựng lên, chờ đến ngày trận đánh bắt đầu.

Cuối năm 938, quân Nam Hán tiến vào nước ta. Người chỉ huy phía Nam Hán là Hoằng Tháo, con trai của vua Nam Hán. Quân Nam Hán có lực lượng mạnh và đặc biệt dựa vào thủy quân với nhiều chiến thuyền.

Khi đoàn thuyền tiến vào sông Bạch Đằng, mọi thứ dường như diễn ra đúng như họ dự đoán. Nước thủy triều đang lên khiến lòng sông rộng và sâu, những chiếc cọc gỗ hoàn toàn chìm dưới nước. Quân của Ngô Quyền không lập tức tung toàn bộ lực lượng ra đối đầu mà chủ động nhử quân địch tiến sâu hơn.

Những chiếc thuyền nhỏ của quân ta xuất hiện, tấn công rồi giả vờ rút lui.

Quân Nam Hán tưởng rằng đối phương đang yếu thế nên lập tức đuổi theo.

Càng đuổi, họ càng tiến sâu vào trận địa.

Đến khi đoàn thuyền chiến lọt vào khu vực cọc ngầm, thủy triều bắt đầu rút.

Mực nước hạ xuống rất nhanh.

Những đầu cọc nhọn từ từ hiện ra giữa dòng.

Lúc ấy, quân Nam Hán mới nhận ra mình đã rơi vào bẫy.

Những chiến thuyền lớn không còn dễ dàng di chuyển. Nhiều chiếc bị mắc vào bãi cọc, va mạnh vào những thân gỗ nhọn. Đội hình trở nên hỗn loạn. Đúng lúc đó, lực lượng của Ngô Quyền từ nhiều hướng đồng loạt tiến công.

Trận đánh diễn ra quyết liệt.

Quân Nam Hán không thể phát huy ưu thế của những chiến thuyền lớn. Khi nước rút, những chiếc thuyền mắc cạn hoặc bị cọc đâm thủng trở thành mục tiêu dễ dàng. Quân ta từ hai bên bờ và trên những thuyền nhỏ liên tục tấn công.

Hoằng Tháo tử trận.

Quân Nam Hán thất bại và phải rút khỏi nước ta.

Chiến thắng Bạch Đằng năm 938 không chỉ là một chiến thắng quân sự. Ý nghĩa của nó lớn hơn rất nhiều. Sau nhiều thế kỷ đất nước phải chịu sự chi phối của các triều đại phong kiến phương Bắc, chiến thắng của Ngô Quyền đã mở ra một thời kỳ độc lập lâu dài trong lịch sử Việt Nam.

Điều thú vị là Ngô Quyền không có một đội quân vượt trội về mọi mặt so với đối phương. Ông đã thắng bằng sự hiểu biết về địa hình, bằng khả năng tính toán thời điểm và bằng việc biến những đặc điểm rất bình thường của một dòng sông thành vũ khí.

Người dân ven sông vốn quen với thủy triều.

Họ biết nước lên lúc nào, nước rút lúc nào.

Những người đi rừng biết cách chọn gỗ.

Những người thợ biết cách gia công cọc.

Những người lính biết cách bố trí trận địa.

Tất cả những hiểu biết ấy được kết hợp lại để tạo nên một trận địa đặc biệt.

Có lẽ nếu không có sự góp sức của người dân địa phương, kế hoạch ấy cũng khó có thể hoàn thành. Những chiếc cọc dưới lòng sông không tự nhiên xuất hiện. Đằng sau chúng là sức người, là những ngày chuẩn bị âm thầm và sự phối hợp của rất nhiều người.

Hơn một nghìn năm sau, Bạch Đằng vẫn tiếp tục trở thành nơi diễn ra những trận chiến quan trọng khác. Năm 1288, dưới thời nhà Trần, quân dân Đại Việt một lần nữa sử dụng trận địa cọc trên sông Bạch Đằng để đánh tan quân Nguyên – Mông trong cuộc kháng chiến chống quân xâm lược. Hai lần chiến thắng cách nhau hàng trăm năm nhưng đều cho thấy một điều đặc biệt: người Việt hiểu rất rõ vùng sông nước của mình và biết biến lợi thế ấy thành sức mạnh bảo vệ đất nước.

Ngày nay, Bạch Đằng không còn là chiến trường. Những chiếc thuyền hiện đại đi trên sông, cuộc sống của người dân hai bên bờ cũng đã thay đổi rất nhiều. Nhưng mỗi khi nhắc đến Bạch Đằng, người ta vẫn nhớ đến những thân gỗ nằm dưới lòng nước năm xưa.

Có thể chúng ta không còn nhìn thấy những chiếc cọc của trận chiến năm 938 ở ngay trước mắt. Nhưng câu chuyện về chúng vẫn còn nguyên giá trị, bởi đó là câu chuyện về cách một dân tộc nhỏ bé sử dụng trí tuệ, lòng quyết tâm và sự am hiểu quê hương để đối đầu với một đạo quân mạnh.

Và có lẽ hình ảnh đẹp nhất của trận Bạch Đằng không chỉ là khoảnh khắc quân Nam Hán thất bại. Đó còn là hình ảnh những con người lặng lẽ chuẩn bị trong đêm, đóng từng chiếc cọc xuống lòng sông, kiên nhẫn chờ con nước và tin rằng một ngày nào đó, chính dòng sông quê hương sẽ đứng về phía mình.