MỘT ĐÊM VUI KHÔNG HẸN

Năm 1968, sau chiến thắng Nậm Bạc lừng lẫy ở Bắc Lào của quân và dân Lào phối hợp với quân tình nguyện Việt Nam, xóa sổ hoàn toàn 4 binh đoàn cơ động ngụy quân Viêng Chăn, đánh dấu một bước trưởng thành của cách mạng Lào, chúng tôi có dịp đi thăm một vài đơn vị vừa lập công xuất sắc trong chiến dịch. Từ Bộ chỉ huy chiến dịch, Chính ủy Trung đoàn Bùi Công Danh, Tiểu đoàn trưởng Hoàng Minh Hón và tôi định cố gắng đi suốt một ngày đường thì về đến đơn vị, nhưng vì dốc núi nhiều quá nên trời đã xế chiều mà mọi người cũng thấm mệt nên chúng tôi đành phải nghỉ lại ở một bản người Thái.


Bản người Thái này nằm bên một con suối nhỏ, chỉ lưa thưa có khoảng mươi nóc nhà. Khi chúng tôi đến thì dân cũng lục đục từ đồng ruộng, nương rẫy về. Trong thời kỳ mở chiến dịch, ban ngày họ phải di tản ra rừng tránh máy bay. Thấy chúng tôi từ mặt trận về, bà con trong bản chạy đến mừng rỡ chào hỏi và đưa cơm nước đến cho ăn.


Cơm nước xong, tôi và anh Công Danh chuẩn bị chỗ ngủ thì Tiểu đoàn trưởng Hoàng Minh Hớn đưa ra sáng kiến:

- Khoan hãy nghỉ các anh ơi, mấy khi mà được dịp múa hát như hôm nay?

Anh Danh suýt bật cười, nói:

- Cậu nói đùa hay nói thật đấy? Đi cả ngày mệt thấy mồ rồi mà còn múa với hát. Vả lại, cậu xem bản làng tối mịt tối mù thế kia. Khuya rồi, người ta ngủ cả, ai mà dậy múa hát với cậu?

Tôi cũng bật cười, nhưng Hớn thì ngồi dậy, chỉnh trang cẩn thận, vẻ tự tin, anh bước xuống cầu thang vừa nói với lại chúng tôi:

- Rồi các anh sẽ xem con gái con trai ở đây khát múa, khát hát lắm. Khuya thế này chứ khuya hơn nữa cũng chẳng sao!

Chúng tôi bất giác cũng bị đẩy xuống cầu thang với Hớn. Đến một sân rộng trước nhà Nai bản, Hớn phân công liền:

- Các anh đi tìm một cái trống hoặc thùng thiếc để đệm, còn tôi sẽ hát gọi.

Nói thế rồi Hớn lấy cái bi đông nước tợp một hơi xong giơ bàn tay làm loa rồi ngân lên giọng hát Lăm nhao (hát đối đáp của Lào):

... Mới tới đây anh thấy các nàng/Như người chẳng phải bản làng quen ta/Hay là em tự nơi xa /Ở kinh thành nào đó em vừa tới đây /Xin em hãy cho anh hay ! Hỡi người xinh đẹp tên gì hỡi em?

Chao ôi, tôi không ngờ Hớn lại giỏi hát tiếng Lào đến thế. Trước đây tôi cứ tưởng cậu ta chỉ biết hát sơ sơ cho vui vậy thôi, chứ hát Lăm nhao là khó lắm. Giọng hát đã đành mà còn lời nữa. Lời đây đâu phải thông thường mà là tiếng hò đối đáp, thứ tiếng dân dã, tiếng lóng, điển tích... Ấy thế mà giọng hát của Hớn vẫn ngân cao ngọt ngào mạnh mẽ, mặt cậu ta cứ tỉnh bơ đầy tự tin, hai tay múa theo nhịp đệm vừa dẻo vừa như vẫy gọi quyến rũ... Và đúng như Hoàng Minh Hớn dự kiến, câu hát vẫy gọi vừa có tính khiêu khích các cô gái trong bản như đã có hiệu ứng.


Trên các ngôi nhà bắt đầu có tiếng rậm rật ván sàn, những tiếng cười khúc khích của các cô gái, tiếng í ới gọi nhau và những ánh cà-boong (đèn chai) bắt đầu sáng lên. Đầu tiên là hai ba cô gái rồi năm sáu người từ các cầu thang nhà sàn bước xuống đến tụm lại bên cái sân Nai bản mà Hón đang hát. Hớn như không hay biết, cậu ta vẫn hát, vẫn múa. Chúng tôi kiếm được thùng sắt tây đem đến gõ nhịp tạch tạch tùng, làm cho không khí vui nhộn hẳn lên. Mấy cô gái nhìn Hớn tủm tỉm rồi hích nhau đối đáp lại.


Hớn vừa ngừng câu hát thì một cô gái trong đám bước ra. Cô gái có nụ cười khá duyên dáng, mặc một chiếc áo lụa hoa ngắn bó sát thân, giữa có khuy bướm, chiếc váy đen dài sát gót, có thắt lưng bằng bạc... Đây là trang phục người dân tộc Thái vùng Nậm Bạc. Cô gái mở đầu bằng một giọng ngân cao trong trẻo:


Em đây như bông hoa nở giữa rừng /Con ong vò vẽ tới lượn chơi/Chẳng cùng ở, chẳng cùng nơi! Anh đừng lừa dối lấy lau về làm mía/ Mía chẳng phải mía ăn đâu có ngọt bùi, anh ơi...

Chà, Hớn gặp đối thủ cứng rồi, liệu cậu ta có lúng lúng không đây? Tôi và anh Danh thấp thỏm lo cho Hớn nhưng cậu ta vẫn mỉm cười hòa nhịp múa. Không khí trong sân bây giờ có phần nhộn nhịp hơn, chẳng mấy chốc mà dân làng lục tục kéo đến. Chỉ tiếc là bọn con trai đã đi chơi các bản khác từ chập tối chưa về, nhưng ông Nai bản, tuổi trên 40, từ trên nhà vác khèn chạy xuống cầu thang để nhập hội.

- Khoan hãy đợi tôi, hát mà không có khèn không vui đâu.

Rồi ông ôm lấy khèn thổi say sưa...

Thế là đồng bộ, tiếng khèn của Nai bản vang lên, liếng thùng sắt tây của chúng tôi: tạch... tạch... tùng... Các cô gái đứng ngoài vỗ tay nhịp.

Tôi nhìn Hớn lúc này mặt tươi hẳn lên, đôi tay cậu múa dẻo theo với cô gái đang hát, chân vẫn rập rình nhảy tại chỗ...

Cô gái vừa hát xong đối đáp thì các bạn gái bên ngoài vui vẻ vỗ tay khích lệ cùng với tiếng âu... a... âu... a... Vừa có ý thúc giục đối phương đối đáp lại.

Một bà mẹ đang đứng trên nhà sàn gần đó sợ Hớn lúng túng, bà bảo Hớn:

- Hát đi con, hát đi con... đừng sợ... đừng sợ!

Tôi cũng hất hàm vỗ tay, động viên Hớn. Như để lấy lại bình tĩnh và kéo thêm thời gian suy nghĩ, Hớn múa một vòng quanh rồi dừng lại trước cô gái:

Anh đây mười năm anh cũng đợi, hai mươi năm anh cũng chờ / Trái tim anh ở đó, chỉ thân hình anh ở đây / Ngủ giữa đêm mơ thấy mặt em / Mở mắt ra chỉ thấy chỗ nằm / Chỉ muốn nhắm mắt luôn thấy em mãi mãi...

- Hay lắm! Hay lắm!

Mấy bà mẹ ngồi trên nhà sàn gần đó cổ vũ Hớn. Các cô gái bấm nhau khúc khích cười. Cái cười thiện cảm với chàng chiến sĩ quân tình nguyện hiền lành dễ mến.

Khèn vẫn giục giã, trống vẫn thúc, tiếng hò hát âu... ơ... âu... bên ngoài cùng với tiếng vỗ tay rộn rã. Hớn mỉm cười và tiếp tục ngân nga:

Lúc mưa rơi buồn anh nói chuyện với ai? / Nói chuyện với chim, chim không lượn về tìm / Nói chuyện với quạ, quạ không bay về đậu / Nói với em, em quay lưng lại / Anh biết làm sao đây em ơi...

Tiếng cười xung quanh bỗng rộ lên, ông Nai bản vừa thổi hồi khèn vừa gật gù tán thưởng. Tôi cũng thầm phục cái tài tán của Hoàng Minh Hớn hết chỗ nói.

Để thay đổi không khí vui tươi, các bà mẹ lại hô lên: Xảo-pheng, Xảo-pheng... Ý muốn nói Xảo-pheng ra thêm đối đáp.

Xảo-pheng được mấy cô gái đẩy ra sân. Cô ta hơi ngượng ngùng một chút nhưng rồi cũng lấy lại bình tĩnh, Xảo-pheng là cô gái đẹp nhất trong đám. Giọng cô thật ngọt ngào trong trẻo cao vút lên như cuốn hút mọi người. Đôi mắt đen lấp lánh tựa ánh sao đêm. Giọng hát chân tình tha thiết:

Anh ơi anh đừng buồn, đừng vội nóng lòng, em hiểu lòng anh / Anh có thích thì anh mới hỏi, muốn lấy em thì anh mới bàn / Nước tràn bờ anh mới đánh trâu mòng / Đúng là rừng, anh mới đánh trâu qua / Đánh trâu qua rồi làm sao trở lại / Khổ thay cho chàng, thương lắm chàng ơi...!

Lại một chuỗi cười âu a... âu a... Cô gái thẹn thùng quay mặt vào chỗ tối. Nhưng rồi đột nhiên cô lại ngân lên tiếng hát:

Anh ơi... anh có thật lòng không?/ Nếu đúng như lời anh...?/ Thì em đây muốn chết biến thành ếch để ở chung ruộng / Chết thành cá để ở chung đồng / Chết thành tằm để được nằm chung ổ...

Dà ơi, hay lắm! Tình cảm lắm...

Họ lại vỗ tay ran lên, cái thùng sắt tây được dịp đánh liên hồi tùng... tùng... tùng... Xảo-pheng xấu hổ cúi chào Hớn rồi chạy ra núp sau lưng các cô bạn. Bây giờ thì quanh sân đã chật người, các chàng trai đi chơi làng bên từ hồi tối đã trở về chung vui. Tiếng hò, tiếng hát, tiếng vỗ tay càng râm ran hơn. Hoàng Minh Hớn và ông Nai bản được các chàng trai làng mới về thay thế và cuộc vui kéo dài cho đến tận khuya...


Sáng hôm sau, chúng tôi lại ba lô lên đường. Mấy cô gái đêm qua vội vã chạy theo dúi cho chúng tôi mấy gói xôi nóng và mấy con cá nướng rồi vừa cười vừa nói:

- Hôm nào trở lại, các anh đừng quên bản nghèo này nhé?

Chao ơi, làm sao mà chúng tôi quên được giọng hát ngọt ngào và đôi mắt của những cô gái Thái. Những niềm vui được nhân lên trên đường chiến thắng Nậm Bạc trở về.