Một di sản mang tên Đào Tấn

Di sản của một con người không phải lúc nào cũng có thể đo bằng số lượng sách, chức vụ hay những năm tháng được ghi trong sử sách.

Có những di sản nằm trong trí nhớ.

Có những di sản nằm trong cách một thế hệ sau tiếp tục làm một công việc mà thế hệ trước đã bắt đầu.

Đào Tấn để lại một di sản như thế.

Khi nhắc đến ông, người ta thường nghĩ đến nghệ thuật tuồng. Nhưng nếu nhìn rộng hơn, có thể thấy cuộc đời ông là sự gặp gỡ giữa nhiều thế giới: Nho học và sân khấu, quan trường và văn chương, truyền thống và những biến động của thời đại.

Chính sự giao thoa ấy làm nên nét riêng trong con người Đào Tấn.

Ông hiểu chữ nghĩa.

Ông hiểu đời sống quan trường.

Nhưng ông cũng hiểu sân khấu và người nghệ sĩ.

Điều này không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Bởi nghệ thuật sân khấu cần cảm xúc, sự sáng tạo và khả năng thấu hiểu con người. Trong khi đó, cuộc sống của một vị quan lại gắn với kỷ cương, trách nhiệm và những nguyên tắc của thời đại.

Đào Tấn đã mang hai thế giới ấy vào cùng một cuộc đời.

Có lẽ vì thế mà tuồng trong di sản của ông không chỉ là những câu chuyện được diễn lại. Nó có chiều sâu của văn chương, có tính cách của con người và có hơi thở của lịch sử.

Một nhân vật trên sân khấu có thể đứng trước một lựa chọn khó khăn. Nhưng phía sau lựa chọn ấy là câu hỏi mà con người ở bất cứ thời đại nào cũng từng đối diện: sống thế nào cho có nghĩa?

Đó là lý do những câu chuyện cũ vẫn có thể khiến người xem hôm nay suy nghĩ.

Di sản lớn nhất của Đào Tấn có lẽ không phải là việc khiến người đời nhớ mãi tên ông.

Mà là giúp một loại hình nghệ thuật tiếp tục có lý do để tồn tại.

Một người nghệ sĩ thực sự không chỉ tạo ra tác phẩm cho thời đại của mình. Họ còn gieo những hạt giống để người sau tiếp tục vun trồng.

Đào Tấn đã làm điều đó với tuồng.

Từ sân khấu Bình Định đến những vùng đất khác, tiếng trống tuồng tiếp tục vang lên qua nhiều thế hệ.

Mỗi thế hệ lại có cách hiểu riêng về nhân vật, về câu chuyện, về đạo lý.

Nhưng ở đâu đó trong những lớp diễn ấy vẫn có dấu ấn của người đã dành một phần lớn cuộc đời để chăm chút cho nghệ thuật.

Đó chính là lúc một con người vượt qua giới hạn của đời mình.

Tên tuổi trở thành ký ức.

Tác phẩm trở thành di sản.

Và di sản trở thành một phần của văn hóa.