Một Đóa Hoa, Một Đời Bất Tử
Năm 1947, vừa tròn 14 tuổi, chị Sáu trở thành chiến sĩ trinh sát của Đội Công an xung phong Đất Đỏ. Chị thường cải trang thành người đi chợ, cô thợ cấy, thợ gặt để luồn sâu vào vùng địch tạm chiếm, nắm tình hình, giúp đơn vị tránh phục kích, giảm thương vong.
Không ai nghĩ cô bé hòa lẫn trong làng quê vùng đất đỏ ấy tham gia nhiều trận đánh xuất quỷ nhập thần, như trận đánh vào cuộc mít tinh kỷ niệm Quốc khánh Pháp ngày 14/7/1948 tại Đất Đỏ do tỉnh trưởng Lê Thành Tường tổ chức. Trận đánh khiến tên tỉnh trưởng mất mặt với quan Tây và chị Sáu được tuyên dương trước toàn Đội. Không chỉ trinh sát, chị Sáu còn tham gia diệt ác trừ gian. Chị đề xuất tiêu diệt những tên ác ôn chuyên sách nhiễu dân lành. Trong một trận đánh, hai tên Cà Suốt, Cả Đay bị tiêu diệt, nhiều tên khác bị thương, nhưng chị bị tên Kề bắt được. Năm đó chị mới 16 tuổi (1950), chị bị tra tấn suốt ba ngày ba đêm tại bót Đất Đỏ nhưng không khai báo điều gì.
Sau đó, chị bị giải về khám Bà Rịa rồi chuyển đến khám Chí Hòa, Sài Gòn. Tại khám Chí Hòa, chị Sáu được những người bạn tù yêu thương, chăm sóc và dạy văn hóa, cách đối phó với kẻ thù. Món quà nhỏ gồm cây bút chì, cuốn tập và đôi bông tai bằng gáo dừa được mài giũa công phu do Liên đoàn tù nhân khám Chí Hòa tặng khiến chị vô cùng xúc động. Với chị đó là món quà đẹp nhất, quý giá, mà chị nhận được từ thời thơ ấu đến lúc đó... Phiên tòa không có luật sư, không có công chứng, chị Sáu bị tuyên án tử hình vì tội: giết người, phá rối trật tự trị an, có hành vi chống lại nhà nước bảo hộ Pháp. Án lệnh do Thủ tướng Pháp ký. Bản án dành cho một cô gái chưa đủ tuổi thành niên đã gây dư luận bất bình, phẫn nộ thời ấy. Nghe tin dữ, mẹ chị Sáu, bà Nguyễn Thị Đậu đau đớn, vật vã. Bà tìm đủ mọi cách, tìm gặp nhiều người, hỏi thăm đường vào khám Chí Hòa. Nhờ một người lính tốt bụng chỉ đường, bà Đậu được vô khám thăm con. Chị Sáu làm ra vẻ bình thản cho mẹ yên tâm. Chị Sáu xin mẹ chiếc áo bà ba màu hoa cà, một chiếc quần lụa đen, một chiếc khăn rằn và một khăn tay. Tới phút chia tay, chị vẫn không nói về cái chết. Chị chỉ thốt lên nghẹn ngào: “Đừng buồn nữa nghen má!”.
