Một đời giữ lửa Điện Biên | Anh hùng Phùng Văn Khầu (Đặng Đình Thao - Bí thư Chi đoàn ấp 2A)

Có những người lính đi qua chiến tranh rồi trở về với cuộc sống đời thường, nhưng ký ức về họ vẫn ở lại cùng lịch sử. Có những cái tên chỉ cần nhắc đến, tôi đã hình dung ra những ngọn đồi năm xưa, những ngày tháng gian khổ và hình ảnh những người lính trẻ chiến đấu giữa núi rừng Tây Bắc. Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phùng Văn Khầu là một con người như thế.

Ngày 25 tháng 8 năm 2021, ông qua đời. Hôm nay, nhân kỷ niệm 5 năm ngày mất của ông, tôi muốn kể lại câu chuyện về một người lính dân tộc Nùng đã đi qua những năm tháng khốc liệt của chiến tranh và để lại một tấm gương đặc biệt về lòng dũng cảm, sự mưu trí và tinh thần trách nhiệm. Theo hồ sơ của Thông tấn xã Việt Nam, ông sinh năm 1929, quê ở Cao Bằng, nhập ngũ năm 1949 và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân năm 1955.

Phùng Văn Khầu sinh ra trong một gia đình dân tộc Nùng ở Cao Bằng. Cha mẹ mất sớm, tuổi thơ của ông gắn với những tháng ngày cơ cực. Năm lên tám tuổi, ông đã phải đi ở để kiếm sống. Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, ông sớm hình thành một nghị lực đặc biệt. Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, cuộc đời của người thanh niên vùng núi ấy bắt đầu bước sang một trang mới. Ông tham gia hoạt động cách mạng, làm liên lạc rồi làm công tác an ninh trước khi trở thành người lính.

Năm 1949, ông xung phong nhập ngũ và được biên chế vào đơn vị pháo binh. Từ đó, cuộc đời Phùng Văn Khầu gắn liền với những trận chiến ác liệt của hai cuộc kháng chiến. Nhưng nếu hỏi đâu là trang sử khiến tên tuổi ông được nhắc đến nhiều nhất, tôi nghĩ câu trả lời chắc chắn là Điện Biên Phủ năm 1954.

Những ngày đầu chiến dịch giữa núi rừng Tây Bắc. Trước mắt những người lính là những ngọn đồi trùng điệp, phía xa là tập đoàn cứ điểm của quân Pháp ở lòng chảo Điện Biên Phủ. Trong điều kiện chiến đấu vô cùng khắc nghiệt, mỗi người lính đều phải đối mặt với hiểm nguy và sự thiếu thốn. Phùng Văn Khầu được giao chỉ huy một khẩu đội sơn pháo 75mm thuộc Đại đội 755, Trung đoàn 675, Đại đoàn 351, làm nhiệm vụ trên khu vực đồi E. Nhiệm vụ của ông và đồng đội là chi viện cho bộ binh, khống chế các vị trí hỏa lực của đối phương.

Những ngày chiến đấu kéo dài. Hỏa lực đối phương đánh phá dữ dội. Đồng đội lần lượt bị thương, hy sinh. Có thời điểm, khẩu đội chỉ còn lại Phùng Văn Khầu. Một người lính trẻ đứng giữa trận địa, bên cạnh là khẩu pháo và phía trước là một nhiệm vụ chưa hoàn thành. Trong hoàn cảnh ấy, điều dễ hiểu nhất có lẽ là chờ người khác đến thay thế. Nhưng ông đã không làm như vậy. Ông tiếp tục bám trụ. Không chỉ chiến đấu bằng lòng dũng cảm, Phùng Văn Khầu còn thể hiện khả năng quan sát và sáng tạo đáng nể. Khi khẩu đội thiếu người, ông phải đảm nhiệm nhiều công việc vốn cần cả một tổ pháo thủ. Ông đã sử dụng phương pháp ngắm bắn trực tiếp qua nòng pháo, một cách làm sáng tạo được hình thành từ thực tiễn chiến trường. Báo Quân đội nhân dân ghi nhận đây là một sáng kiến độc đáo của ông trong những ngày chiến đấu trên đồi E.

Khi điều kiện chiến đấu thay đổi, ông không chờ đợi một giải pháp hoàn hảo. Ông quan sát, suy nghĩ, tìm cách thích ứng và hoàn thành nhiệm vụ với những gì mình có. Đó chính là phẩm chất của người lính trong thời hoa lửa: dũng cảm nhưng không liều lĩnh, kiên cường nhưng luôn biết suy nghĩ, quyết tâm nhưng phải biết sáng tạo để vượt qua hoàn cảnh.

Đến ngày 7 tháng 5 năm 1954, Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc thắng lợi. Đằng sau chiến thắng ấy là biết bao con người mà lịch sử đôi khi chỉ có thể gọi bằng hai chữ: người lính. Phùng Văn Khầu là một trong những người lính như vậy.

Năm 1955, ông được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhưng tôi nghĩ rằng điều đáng quý ở ông không nằm ở những phần thưởng hay danh hiệu. Điều đáng quý là sau chiến tranh, ông vẫn giữ được phẩm chất giản dị, khiêm nhường và gần gũi của một người lính.

Chiến tranh chống Pháp kết thúc, nhưng cuộc đời quân ngũ của ông chưa dừng lại. Ông tiếp tục tham gia kháng chiến chống Mỹ, trải qua nhiều chiến trường và cương vị công tác khác nhau. Đến năm 1986, ông hoàn thành nhiệm vụ trong quân đội và nghỉ hưu.

Nhìn lại cuộc đời ấy, tôi nhận ra rằng một người anh hùng không nhất thiết phải sống mãi trong những khoảnh khắc hào nhoáng. Có khi phẩm chất anh hùng nằm ở những điều rất bình dị: hoàn thành nhiệm vụ, sống có trách nhiệm, không quên đồng đội và giữ trọn niềm tin với con đường mình đã lựa chọn.

Ngày 25 tháng 8 năm 2021, Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phùng Văn Khầu qua đời tại nhà riêng. Ngày ông mất cũng trở thành một ngày khiến nhiều người từng biết và yêu quý ông xúc động. Một người lính của Điện Biên đã khép lại hành trình hơn chín thập kỷ của mình.

Nhưng tôi nghĩ, một người lính như ông không thực sự mất đi. Ông còn lại trong ký ức của đồng đội. Ông còn lại trong những trang sách lịch sử. Ông còn lại bên những hiện vật của Điện Biên Phủ, nơi những khẩu pháo và chiến hào cũ nhắc chúng ta về một thế hệ đã sống trong những năm tháng không thể nào quên. Một khẩu sơn pháo 75mm gắn với chiến công của Phùng Văn Khầu hiện được lưu giữ, trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam.

Và hôm nay, đúng dịp kỷ niệm 5 năm ngày mất của ông, tôi càng cảm nhận rõ hơn giá trị của câu chuyện ấy. Phùng Văn Khầu không phải là một nhân vật bước ra từ huyền thoại. Ông là một con người thật, từng có một tuổi thơ cơ cực, từng là người lính trẻ giữa chiến trường, từng chứng kiến đồng đội hy sinh và từng đứng trước những thử thách mà người bình thường khó có thể tưởng tượng.

Chính vì thế, câu chuyện của ông càng có ý nghĩa. Ông cho tôi hiểu rằng lịch sử được làm nên không chỉ bởi những vị tướng đứng trước bản đồ, mà còn bởi hàng triệu con người bình dị ở phía sau. Có người kéo pháo, có người vận chuyển lương thực, có người đào hào, có người giữ từng mét chiến hào. Và có những người như Phùng Văn Khầu, trong thời khắc đặc biệt, đã biến lòng dũng cảm và trí tuệ của mình thành sức mạnh chiến đấu.

Phùng Văn Khầu đã đi qua thời hoa lửa nhưng chính cuộc đời ông đã góp phần làm cho những năm tháng ấy trở thành một phần bất tử của lịch sử dân tộc. Và có lẽ, đó là cách đẹp nhất để tưởng nhớ một người lính: không chỉ nhớ ngày ông mất, mà còn nhớ cách ông đã sống — một đời kiên cường, giản dị và trọn nghĩa với Tổ quốc, với đồng đội và với nhân dân.