MỘT ĐỜI GIỮ NƯỚC, MỘT KIẾP DANH THẦN

Trần Hưng Đạo, tên thật là Trần Quốc Tuấn, sinh năm 1228 trong hoàng tộc nhà Trần. Ông sống vào một thời đại mà Đại Việt liên tục phải đối mặt với một trong những đế chế quân sự hùng mạnh nhất thế giới – đế quốc Nguyên–Mông. Nhưng điều khiến hậu thế nhắc đến ông không chỉ bởi ông là một vị tướng tài, mà bởi trong những thời khắc nguy nan nhất, ông đã trở thành một trong những người gánh trên vai vận mệnh của cả quốc gia.

Năm 1258, quân Mông Cổ lần đầu tiến vào Đại Việt. Sau đó, năm 1285 và năm 1288, quân Nguyên–Mông tiếp tục mở những cuộc xâm lược quy mô lớn. Đối phương sở hữu lực lượng đông đảo, kinh nghiệm chinh chiến khắp Á – Âu và từng đánh bại nhiều quốc gia hùng mạnh. Đại Việt khi ấy là một quốc gia nhỏ hơn rất nhiều về quy mô, vì vậy nếu chỉ đem quân đối đầu trực diện thì gần như không thể giành lợi thế. Trần Hưng Đạo hiểu rất rõ điều đó.

Ông chủ trương lấy yếu chống mạnh bằng cách đánh phù hợp với hoàn cảnh của Đại Việt. Khi cần, quân đội rút lui để bảo toàn lực lượng; khi thời cơ đến, họ bất ngờ phản công. Quân dân tận dụng địa hình sông núi, tiến hành đánh nhỏ, cắt đường tiếp tế và khiến quân xâm lược ngày càng suy yếu. Có thời điểm Thăng Long bị quân Nguyên–Mông chiếm giữ, triều đình phải rút lui. Nhưng đó không phải là dấu hiệu đầu hàng. Đó là một phần trong cách đánh nhằm kéo đối phương vào tình thế ngày càng bất lợi.

Trong cuộc kháng chiến năm 1285, tình thế có lúc nguy cấp đến mức vua Trần Nhân Tông phải hỏi Trần Hưng Đạo rằng liệu có nên đầu hàng hay không. Câu trả lời của vị thống soái thể hiện niềm tin sắt đá vào khả năng giữ nước của Đại Việt: “Nếu bệ hạ muốn hàng, xin trước hãy chém đầu thần đi đã.” Câu nói ấy về sau trở thành một trong những biểu tượng nổi tiếng nhất về ý chí chống ngoại xâm của nhà Trần.

Sau khi quân Nguyên–Mông bị đẩy lui năm 1285, đất nước chưa được yên. Năm 1288, quân Nguyên lại tiến xuống Đại Việt. Trần Hưng Đạo tiếp tục chỉ huy cuộc kháng chiến. Lần này, ông cùng quân dân Đại Việt chuẩn bị một trận quyết chiến trên sông Bạch Đằng. Những cọc gỗ lớn được đóng xuống lòng sông, kết hợp với thủy triều để tạo thành một trận địa đặc biệt. Quân ta nhử đoàn thuyền của Ô Mã Nhi tiến sâu vào sông khi nước đang lên. Khi thủy triều rút, trận địa cọc hiện ra, chiến thuyền địch bị mắc kẹt và quân Đại Việt từ nhiều hướng đồng loạt tiến công.

Bạch Đằng năm 1288 trở thành đòn quyết định kết thúc cuộc xâm lược lần thứ ba của quân Nguyên–Mông. Một đế chế từng khiến nhiều quốc gia phải khuất phục cuối cùng phải rút khỏi Đại Việt trong thất bại.

Nhưng Trần Hưng Đạo không chỉ để lại những chiến thắng trên chiến trường. Ông còn viết “Hịch tướng sĩ”, một áng văn nổi tiếng nhằm khơi dậy tinh thần trách nhiệm của tướng sĩ trước vận mệnh quốc gia. Ông nhấn mạnh danh dự của người làm tướng, tình nghĩa với đồng đội và trách nhiệm với đất nước. Với ông, một đạo quân mạnh không chỉ nhờ vũ khí, mà trước hết phải có ý chí và lòng trung thành.

Năm 1300, Trần Hưng Đạo qua đời, hưởng thọ 72 tuổi. Trước lúc mất, ông còn để lại những lời căn dặn về việc giữ nước và dùng binh. Sau khi ông mất, triều đình lập đền thờ, nhân dân nhiều nơi cũng lập đền tưởng niệm. Ông được tôn kính với danh hiệu Hưng Đạo Đại Vương, và theo thời gian trở thành một trong những nhân vật có ảnh hưởng sâu sắc nhất trong ký ức lịch sử và văn hóa Việt Nam.

Điều kỳ lạ là Trần Hưng Đạo không phải người đã tạo nên chiến thắng một mình. Đằng sau ông là hàng vạn quân sĩ, dân chúng, những người chèo thuyền, tải lương, giữ thành, mở đường và chiến đấu. Nhưng lịch sử đôi khi cần một cái tên để đại diện cho cả một thời đại. Và trong những năm tháng ấy, cái tên Trần Hưng Đạo trở thành biểu tượng của hào khí Đông A.

Ông không để lại một đế chế, không dựng nên những cung điện nguy nga. Thứ ông để lại là một đất nước không bị khuất phục. Ba lần vó ngựa Nguyên–Mông tràn xuống, ba lần Đại Việt đứng trước hiểm họa. Nhưng sau tất cả, non sông vẫn còn đó, và tên người thống soái vẫn còn vang giữa những dòng sử cũ: Trần Hưng Đạo – một đời giữ nước, một kiếp danh thần.