Một đời mở lối trong thầm lặng – Cảm nhận về “quái kiệt” Dương Quang Đông

Tôi đặc biệt ấn tượng khi biết ông được trao tặng Huân chương Sao Vàng, Huân chương Hồ Chí Minh và danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, dù chưa từng là một sĩ quan hay giữ chức vụ cao cấp trong bộ máy nhà nước. Điều đó khiến tôi tự hỏi: phải chăng giá trị của một con người không nằm ở chức danh, mà ở những đóng góp thực chất và bền bỉ cho đất nước? Câu trả lời dường như đã hiện rõ qua cuộc đời ông.

Sinh ra tại Trà Vinh trong một gia đình có truyền thống yêu nước, Dương Quang Đông sớm chịu ảnh hưởng tinh thần chống Pháp từ cha mình. Bị đuổi học vì tư tưởng chống thực dân, ông không lùi bước mà dấn thân vào con đường cách mạng. Cuộc gặp gỡ với Tôn Đức Thắng chính là bước ngoặt lớn. Từ đó, ông gắn bó với Công hội Đỏ – một trong những tổ chức tiền thân của phong trào công nhân Việt Nam.

Điều làm tôi xúc động là hình ảnh một người “mập mạp tưởng chừng chậm lụt” như lời nhận xét của Trần Văn Giàu, nhưng lại vô cùng lẹ làng, kiên trì và làm việc đến nơi đến chốn. Ông không phải mẫu người hùng ồn ào, mà là kiểu người lặng lẽ nhưng bền bỉ – đã nhận việc gì thì làm đến cùng.

Những năm tháng tù đày, bị bắt đi bắt lại nhiều lần, rồi cuộc vượt ngục Tà Lài năm 1941 giữa rừng thiêng nước độc… đọc đến đây tôi thật sự hồi hộp như đang theo dõi một câu chuyện điện ảnh. Nhưng đó không phải phim, đó là sự thật. Từ chốn lao tù, ông trở lại, tiếp tục gánh vác trọng trách và từng được bầu làm Bí thư Xứ ủy Nam Kỳ. Điều khiến tôi kính phục hơn cả là khi có thể giữ vị trí cao nhất, ông lại chủ động xin tạm thời đảm nhiệm, chờ người mình cho là xứng đáng hơn – Trần Văn Giàu – quay lại. Trong thời buổi quyền lực dễ làm con người thay đổi, sự khiêm nhường ấy thật đáng quý.

Tôi càng khâm phục hơn khi biết về “con đường xuyên Tây” – hành trình bí mật sang Thái Lan mua vũ khí cho Nam Bộ. Dưới vỏ bọc thương nhân, với cái tên Nai Chran, ông tổ chức vận chuyển hàng trăm tấn vũ khí về nước. Có những chuyến đi bằng đường biển, có khi phải dùng voi xuyên rừng qua Campuchia. Những chi tiết ấy khiến tôi nhận ra: phía sau các chiến thắng là cả một hệ thống hậu cần gian khổ, và Dương Quang Đông chính là người đứng sau những mắt xích sống còn đó.

Cuộc hội ngộ bất ngờ giữa ông và Lai Teak – tức Phạm Văn Đắc – trên đất Malaysia cũng để lại trong tôi nhiều suy nghĩ. Những người đồng chí gặp lại nhau giữa sóng gió cách mạng, kìm nén cảm xúc vì bí mật tổ chức, rồi sau đó vĩnh viễn không còn cơ hội tương phùng… Lịch sử cách mạng không chỉ là những trận đánh, mà còn là những câu chuyện rất người, rất đau đáu.

Trong kháng chiến chống Mỹ, khi đọc đến đoạn ông tham gia xây dựng tuyến giao liên Đoàn A53 và đặc biệt là mở đường biển – tiền thân của con đường Hồ Chí Minh trên biển – tôi thật sự hiểu vì sao ông được gọi là “người mở đường”. Từ những bến bãi hoang sơ như Lộc An, những chuyến tàu không số âm thầm rẽ sóng, vũ khí từ miền Bắc đã vào tới chiến trường Nam Bộ. Những cái tên như Lê Trọng Tấn, Trần Độ, Lê Đức Anh… được đưa vào chiến trường qua tuyến đường ấy. Tôi chợt nhận ra: nếu không có những người âm thầm như Dương Quang Đông, liệu lịch sử có diễn ra như chúng ta đã biết?

Sau ngày đất nước thống nhất, ông không chọn nghỉ ngơi mà tiếp tục góp sức xây dựng ngành giao thông công chính của Thành phố Hồ Chí Minh. Một đời từ mở đường trong chiến tranh đến mở đường trong hòa bình – hình ảnh ấy thật đẹp.

Điều khiến tôi suy ngẫm nhiều nhất sau khi đọc xong bài viết là: danh hiệu cao quý không tự nhiên mà có. Nó là kết tinh của cả một đời hy sinh, bền bỉ và trung thành với lý tưởng. Dương Quang Đông không nổi bật bằng những diễn văn hùng hồn, nhưng ông nổi bật bởi hành động. Không phải chức cao quyền trọng làm nên giá trị của ông, mà chính những con đường ông mở đã làm nên giá trị ấy.

Ở tuổi 103, ông ra đi nhẹ nhàng. Nhưng những tuyến đường giao liên, những chuyến tàu không số, những trang sử Nam Bộ vẫn còn đó. Với tư cách một người đọc, tôi cảm thấy biết ơn khi được biết đến một nhân vật như vậy – để hiểu rằng lịch sử không chỉ được viết bởi những cái tên trên đỉnh cao quyền lực, mà còn bởi những con người lặng thầm, bền bỉ và trung hậu.

Cuộc đời Dương Quang Đông, với tôi, là minh chứng rằng: có những “quái kiệt” không cần phô trương, họ chỉ cần làm tròn bổn phận với đất nước – và lịch sử sẽ tự khắc ghi tên họ.

Nguồn : cand.com.vn