Một đời người lính – nhìn từ ánh mắt cháu nội

Tôi nhìn ông tôi nhiều nhất qua ánh mắt của một đứa cháu nội. Không phải bằng sự ngưỡng mộ của người đọc sử, cũng không phải bằng cái nhìn trang trọng của người đứng trước một nhân chứng lịch sử, mà bằng sự gần gũi, thân thuộc của một đứa trẻ lớn lên trong vòng tay ông.

Ông tôi – Phạm Văn Thợi – sinh năm 1945, ở thôn Tứ Cường, tỉnh Hưng Yên. Với tôi, ông trước hết là một người ông hiền lành, ít nói, hay ngồi lặng lẽ trước hiên nhà. Nhưng càng lớn lên, tôi càng nhận ra rằng, đằng sau dáng vẻ bình dị ấy là cả một đời người lính đã đi qua những năm tháng không thể quên của lịch sử dân tộc.

Tuổi thơ tôi gắn với hình ảnh ông cặm cụi sửa lại chiếc ghế gỗ cũ, hay chậm rãi xới cơm trong những bữa ăn gia đình. Ông không kể nhiều về chiến tranh, và khi kể, ông cũng không bao giờ dùng những từ ngữ hào hùng. Nhưng ánh mắt ông – mỗi khi ký ức chợt trở về – lại nói thay tất cả.

Ông nhập ngũ năm 1963, khi chưa tròn mười tám tuổi. Với tôi, con số ấy từng rất khó hình dung. Chỉ đến khi tôi lớn lên, đứng trước những lựa chọn đầu đời, tôi mới hiểu rằng mười tám tuổi để rời làng, rời gia đình, bước vào chiến tranh là điều không hề dễ dàng. Nhưng ông đã làm điều đó một cách lặng lẽ, như cách ông sống cả đời.

Năm 1965, ông vượt Trường Sơn vào chiến trường miền Nam. Ông từng kể rất ngắn về quãng thời gian ấy, nhưng mỗi lần nhắc lại, ánh mắt ông lại trầm xuống. Trong ánh mắt ấy, tôi thấy hiện lên những cánh rừng sâu, những con dốc dài, những người đồng đội không đi hết được con đường hành quân. Ông không nói nhiều, nhưng tôi hiểu rằng đó là những ký ức không bao giờ phai.

Trận đánh đầu tiên ở đồn Măng Rơi trên đường 14 là dấu mốc khiến ông thực sự bước vào chiến tranh. Ông không kể chi tiết về bom đạn, nhưng ông từng nói: “Sau trận ấy, không còn ai là trẻ con nữa.” Câu nói ấy theo tôi rất lâu. Tôi nhận ra rằng, chiến tranh không chỉ lấy đi sinh mạng, mà còn lấy đi cả sự ngây thơ của một thế hệ.

Năm 1967, ông chỉ huy đại đội giữ chốt tại cao điểm Ngọc Vân, khu vực Đông Đắc Tô. Ba ngày ba đêm bám trụ giữa bom đạn là quãng thời gian mà ông rất ít nhắc đến. Nhưng mỗi khi ai đó hỏi, ánh mắt ông lại trở nên xa xăm. Tôi hiểu rằng, có những ký ức không cần kể ra, bởi chỉ cần nhớ lại cũng đã đủ đau.

Chiều ngày 15 tháng 11 năm 1967, ông bị thương nặng khi một viên đạn xuyên qua cánh tay trái. Vết thương ấy để lại dấu tích suốt đời. Với tôi, vết lõm nhỏ trên cánh tay ông là một phần của cơ thể ông, quen thuộc như chính ông vậy. Nhưng khi hiểu được nguồn gốc của nó, tôi mới nhận ra rằng đó là cái giá của một lần giữ chốt thành công, của một khoảnh khắc mà ông đặt nhiệm vụ lên trên bản thân.

Sau tháng 3 năm 1969, ông được đưa ra Bắc công tác. Chiến tranh dần lùi xa, nhưng ánh mắt ông vẫn mang theo những năm tháng ấy. Trong đời sống thường ngày, ông là người điềm tĩnh, nhẫn nại, không dễ bị cuốn theo những xô bồ. Có lẽ vì ông đã từng đối diện với điều khắc nghiệt nhất, nên những điều còn lại trở nên nhẹ nhàng hơn.

Nhìn một đời người lính từ ánh mắt cháu nội, tôi không thấy sự bi tráng phô trương. Tôi thấy sự bền bỉ, lặng lẽ và đầy trách nhiệm. Ông không dạy tôi bằng những bài học lớn, nhưng chính cuộc đời ông là bài học sâu sắc nhất về lòng yêu nước, về sự hy sinh và về cách sống tử tế sau chiến tranh.

Giờ đây, mỗi khi nhìn ông, tôi không chỉ thấy một người ông trong gia đình, mà còn thấy bóng dáng của cả một thế hệ đã đi qua chiến tranh. Và tôi hiểu rằng, ánh mắt của tôi – ánh mắt của thế hệ sau – chính là nơi ký ức của ông tiếp tục được gìn giữ.