MỘT LẦN DỪNG CHÂN

BÀ MA THỊ ÁNH – MỘT LẦN DỪNG CHÂN

“Cái chuyện này nhỏ lắm, chắc chẳng ai nhớ đâu. Nhưng tôi thì lại nhớ.”

Bà Ma Thị Ánh kể về một lần đi dân công hỏa tuyến tại mặt trận Hà Giang, thuộc N-13-133-P38. Bà không nhớ chính xác là năm nào, ngày nào. Sau ngần ấy năm, nhiều chuyện đã phai đi, nhưng hình ảnh một người ngồi lại bên đường thì bà vẫn nhớ.

Hôm ấy đoàn đang đi làm nhiệm vụ. Đường núi không dễ đi, có những đoạn đất đá lổn nhổn, trời lại ẩm nên trơn. Mọi người đi thành từng tốp, ai mang phần việc của người ấy. Đi được một quãng, bà thấy phía trước có người dừng lại.

Hóa ra một người trong đoàn mệt quá, phải ngồi xuống nghỉ.

“Lúc ấy chúng tôi cũng chẳng có gì để giúp nhiều đâu. Có người đưa cho ngụm nước, có người đứng chờ. Người khỏe thì chờ người yếu một chút.”

Bà Ánh kể, rồi cười:

“Ngày ấy đi với nhau thì phải chờ nhau thôi.”

Người mệt ngồi nghỉ một lúc, thấy đỡ hơn thì đứng dậy. Không ai giục giã, cũng chẳng ai phàn nàn. Cả đoàn lại tiếp tục đi.

Bà bảo, chuyện chỉ có vậy.

Nhưng có lẽ chính những chuyện nhỏ như thế lại ở lại lâu nhất trong ký ức của bà.

Những ngày đi dân công, cuộc sống thiếu thốn đủ thứ. Đường xa, công việc nặng, ăn uống cũng đơn giản. Một món đồ dùng cá nhân nếu còn dùng được thì cố mà giữ. Có khi một đôi dép, cái khăn hay chiếc áo cũ cũng phải dùng thật lâu.

“Bây giờ cái gì thiếu thì mua được. Ngày trước đâu có thế. Có gì thì dùng cái ấy.”

Sau một ngày làm việc, mọi người thường ngồi lại với nhau. Người quê này, người quê khác, ban đầu chẳng quen biết. Đi cùng nhau lâu ngày rồi thành thân. Chuyện nói với nhau cũng chẳng có gì lớn lao, chủ yếu là chuyện gia đình, quê nhà, công việc hôm nay.

Bà Ánh nhớ những lúc ấy hơn cả những ngày tháng cụ thể.

“Có hôm mệt chẳng muốn nói chuyện. Nhưng ngồi cạnh nhau một lúc rồi cũng nói. Nhớ nhà thì kể chuyện nhà. Người này kể xong đến người kia.”

Bà cũng nhớ những hôm trời mưa. Đường trơn, quần áo ướt, chân tay lấm đất. Nhưng ngày ấy còn trẻ, mọi người cứ động viên nhau rồi tiếp tục.

Bây giờ hỏi lại, bà không nhớ hết tên những người đã cùng đi với mình. Có người còn gặp, có người lâu rồi không biết tin. Nhưng bà vẫn nhớ cách họ đối xử với nhau.

“Có người mệt thì mình chờ. Mình mệt thì người khác cũng chờ mình. Hồi ấy ai cũng vậy.”

Bà Ánh nói câu ấy rất tự nhiên, như thể đó là điều hiển nhiên.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Những con đường ngày trước chắc đã thay đổi nhiều. Những người từng đi bên cạnh bà cũng đã già. Có những chuyện bà đã quên, nhưng lần dừng chân giữa đường hôm ấy vẫn còn trong trí nhớ.

Bà bảo:

“Ngày ấy mình đâu nghĩ sau này sẽ nhớ. Cứ làm rồi đi, hết việc thì về. Sau này già rồi mới thấy những chuyện ngày trước quý.”

Tôi hỏi bà điều gì còn lại rõ nhất sau những năm tháng ấy.

Bà nghĩ một lúc rồi nói:

“Nhớ người với người thôi.”

Rồi bà kể lại chuyện người mệt ngồi bên đường, mọi người cùng đứng lại chờ.

Một chuyện rất nhỏ.

Nhưng có lẽ trong những năm tháng khó khăn ấy, chính những điều nhỏ bé như vậy đã làm cho những người xa lạ trở thành những người cùng một đội, cùng một đường đi, cùng biết thương nhau.