Một lời hịch, vạn lòng son

Mùa đông năm ấy, nước Đại Việt đứng trước một cơn bão lớn.

Từ phương Bắc, vó ngựa Nguyên Mông cuồn cuộn kéo xuống.

Đất trời chưa kịp sang mùa xuân, nhưng những người lính đã biết rằng một cuộc chiến khác đang đến gần.

Họ nhìn về phía những con đường núi.

Những con đường từng in dấu chân dân buôn, dấu chân người đi làm ruộng, giờ có thể sẽ in dấu quân thù.

Sông vẫn chảy.

Lúa ngoài đồng vẫn xanh.

Những mái nhà vẫn có khói bếp bay lên mỗi chiều.

Đất nước vẫn sống như thường ngày, nhưng phía bên kia biên giới, một đạo quân hùng mạnh đang chuẩn bị tiến xuống.

Đại Việt khi ấy đã từng ba lần đối mặt với quân Nguyên Mông.

Lần thứ nhất vào năm 1258.

Lần thứ hai vào năm 1285.

Và lần thứ ba, cũng là lần cuối cùng, vào năm 1287–1288.

Đó là một đối thủ mà cả châu Á và châu Âu khi ấy đều phải khiếp sợ.

Quân Mông Cổ đã đi qua rất nhiều vùng đất, đánh bại rất nhiều đội quân, dựng nên một đế chế rộng lớn chưa từng có.

Nhưng họ đã gặp Đại Việt.

Và ở đây có một người không dễ dàng cúi đầu.

Trần Quốc Tuấn.

Người đời sau gọi ông là Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, vị tướng đã trở thành một trong những biểu tượng lớn nhất của lịch sử giữ nước Việt Nam.

Nhưng trước khi trở thành một cái tên được đặt trên đền thờ, trên những con đường, những ngôi trường, ông cũng chỉ là một con người đứng giữa thời đại của mình, trước một câu hỏi vô cùng lớn:

Làm thế nào để giữ được một đất nước nhỏ bé trước một đế chế khổng lồ?

Năm 1285, quân Nguyên tràn vào Đại Việt.

Quân địch đông.

Thế mạnh.

Khí thế như nước lũ.

Triều đình nhà Trần có lúc phải rời Thăng Long.

Quân dân Đại Việt phải lui binh.

Có những ngày tưởng như đất nước đang ở bên bờ thất thủ.

Nhưng rút lui không có nghĩa là đầu hàng.

Trần Hưng Đạo hiểu điều đó.

Ông biết không thể lấy sự nóng vội để đối đầu với một đạo quân mạnh hơn nhiều lần. Nếu phải lùi, thì lùi để giữ lực lượng. Nếu phải bỏ một thành, thì bỏ thành để giữ nước. Điều quan trọng nhất không phải là giữ được một nơi nào đó trong một ngày, mà là giữ được khả năng chiến đấu cho ngày hôm sau.

Quân dân nhà Trần từng bước rút lui.

Thăng Long có thể tạm bỏ.

Nhưng Đại Việt thì không.

Trong những ngày gian khổ ấy, câu hỏi về lòng người trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Có một câu chuyện được nhắc lại nhiều đời.

Khi vua Trần hỏi về thái độ của quân lính trước sức mạnh của giặc, trong cuộc duyệt quân ở bến Đông Bộ Đầu, những cánh tay đã viết lên mình hai chữ:

“Sát Thát.”

Giết giặc.

Chỉ hai chữ.

Nhưng có những lúc, hai chữ cũng đủ để một đạo quân biết rằng mình không chiến đấu một mình.

Trần Hưng Đạo hiểu rằng muốn giữ nước thì trước hết phải giữ được lòng quân.

Bởi vậy, giữa những ngày chiến tranh, ông viết “Hịch tướng sĩ”.

Không phải một bài diễn văn lạnh lùng.

Không phải những lời mệnh lệnh khô khốc của một vị tướng.

Đó là lời của một người chỉ huy nói với những người đang cùng mình đứng trước cửa tử.

Ông nhắc đến nỗi nhục mất nước.

Nhắc đến những điều tưởng nhỏ bé nhưng nếu để mất thì chẳng còn gì để giữ.

Nhắc những người lính rằng họ đang cầm vũ khí không chỉ để bảo vệ triều đình, mà để bảo vệ cha mẹ, vợ con, quê hương và những gì thân thuộc nhất với cuộc đời mình.

Có lẽ vì vậy mà lời hịch ấy vượt qua thời đại.

Bởi chiến tranh có thể thay đổi.

Vũ khí có thể thay đổi.

Nhưng nỗi đau khi nhìn quê hương bị giày xéo thì chưa bao giờ khác.

Rồi thời khắc phản công đến.

Những đạo quân từng phải rút lui bắt đầu quay trở lại.

Tây Kết.

Chương Dương.

Hàm Tử.

Những địa danh ấy nối nhau trong những ngày tháng mà cán cân chiến tranh dần đổi hướng.

Quân Nguyên bắt đầu gặp khó khăn.

Đường tiếp tế bị cắt.

Địa hình xa lạ.

Khí hậu khắc nghiệt.

Và quan trọng hơn cả, họ đối đầu với một dân tộc không chịu ngừng chiến đấu.

Đến năm 1285, quân Nguyên bị đánh bại và phải rút khỏi Đại Việt.

Nhưng Trần Hưng Đạo biết một điều:

Chiến thắng hôm nay không có nghĩa ngày mai sẽ bình yên.

Quả thật, chỉ vài năm sau, một cuộc xâm lược khác lại bắt đầu.

Năm 1287, quân Nguyên trở lại.

Lần này, chúng chuẩn bị kỹ hơn.

Quân đội đông.

Thuyền chiến nhiều.

Một đạo quân hùng hậu lại tiến xuống Đại Việt.

Nhưng Trần Hưng Đạo đã chờ.

Ông không chọn cách đối đầu trực diện với sức mạnh khổng lồ ấy ở nơi bất lợi.

Ông chọn sông.

Chọn thủy triều.

Chọn những cọc gỗ.

Chọn chính dòng nước để biến thành vũ khí.

Ở vùng sông Bạch Đằng, những thân gỗ lớn được đẽo nhọn, bịt sắt, cắm sâu xuống lòng sông.

Mặt sông nhìn từ xa vẫn phẳng lặng.

Nước vẫn trôi.

Không ai nhìn thấy bên dưới là cả một trận địa đang nằm im và chờ đợi.

Đó là một trong những điều kỳ lạ nhất của chiến tranh:

Có những trận đánh bắt đầu từ rất lâu trước khi tiếng gươm đầu tiên vang lên.

Ngày 9 tháng 4 năm 1288, quân ta mở trận trên sông Bạch Đằng.

Thuyền địch tiến vào.

Quân Đại Việt chủ động nhử đối phương.

Những con thuyền lướt trên mặt nước như thể đang tháo chạy.

Quân Nguyên đuổi theo.

Có lẽ lúc ấy, họ tưởng chiến thắng đã nằm trong tay.

Nhưng rồi thủy triều bắt đầu rút.

Mực nước hạ xuống.

Những cọc gỗ dưới lòng sông dần hiện ra.

Và giữa khoảnh khắc ấy, dòng sông vốn hiền hòa trở thành chiến trường.

Thuyền giặc mắc vào bãi cọc.

Đội hình rối loạn.

Quân Đại Việt từ nhiều phía đồng loạt tiến công.

Lửa bùng lên trên mặt nước.

Tiếng trống trận dội vào hai bờ sông.

Tiếng hò reo hòa với tiếng gỗ vỡ, tiếng mái chèo, tiếng binh khí.

Một đạo quân từng đi qua biết bao vùng đất giờ bị mắc kẹt giữa dòng Bạch Đằng.

Cuối cùng, quân Nguyên đại bại.

Thái tử Thoát Hoan phải chạy về nước.

Cuộc chiến kết thúc.

Đại Việt giữ được độc lập.

Một lần nữa.

Người ta thường nhớ đến Bạch Đằng như một chiến thắng huy hoàng.

Nhưng nếu đứng thật lâu bên dòng sông hôm nay, có lẽ điều đầu tiên hiện lên không phải là tiếng reo mừng.

Mà là mặt nước.

Vẫn chảy.

Vẫn lặng.

Vẫn mang phù sa từ năm này sang năm khác.

Không ai có thể nhìn thấy dưới lớp nước hôm nay những gì đã xảy ra hơn bảy trăm năm trước.

Nhưng dòng sông nhớ.

Đất nhớ.

Và lịch sử cũng nhớ.

Nhớ những người lính đã đứng bên bờ sông.

Nhớ những người đã không trở về.

Nhớ một triều đại đã ba lần đứng trước vó ngựa Nguyên Mông mà không để đất nước mình khuất phục.

Và nhớ một người tướng đã hiểu rằng đánh giặc không chỉ cần sức mạnh.

Cần cả mưu lược, lòng người và sự kiên nhẫn.

Có một hình ảnh rất đẹp về Trần Hưng Đạo trong ký ức dân tộc.

Không phải hình ảnh ông cầm kiếm giữa trận chiến.

Mà là hình ảnh một người đứng trước vận mệnh của đất nước, biết rằng phía sau mình là hàng triệu sinh mạng.

Ông không thể hứa rằng tất cả sẽ sống sót.

Không một vị tướng nào có thể hứa điều ấy.

Ông chỉ có thể hứa rằng họ sẽ không chiến đấu vô nghĩa.

Rằng những người đã ngã xuống sẽ không nằm lại chỉ để một triều đại được giữ lại.

Họ nằm xuống để những đứa trẻ được tiếp tục lớn lên trên mảnh đất này.

Để những người nông dân vẫn có thể trở về đồng ruộng.

Để buổi chiều trên sông vẫn có khói bếp bay lên từ những mái nhà.

Để những thế hệ chưa được sinh ra vẫn có một quê hương để gọi tên.

Có lẽ đó mới là ý nghĩa sâu xa nhất của chiến thắng.

Không phải là kẻ thù ngã xuống.

Mà là sự sống của một dân tộc được tiếp tục.

Trần Hưng Đạo qua đời năm 1300.

Đã hơn bảy trăm năm kể từ ngày ấy.

Nhưng tên ông vẫn ở lại.

Ở những ngôi đền ven sông.

Trong những trang sử học.

Trong ký ức về Bạch Đằng.

Trong câu chuyện những người cha kể cho con mình về một thời Đại Việt chống giặc.

Và có lẽ đẹp nhất là ở chỗ:

Ông đã đi qua chiến tranh để giữ lại những điều rất đỗi bình thường.

Một bữa cơm.

Một mái nhà.

Một tiếng gọi mẹ.

Một mùa lúa.

Một dòng sông.

Một đất nước.

Bởi cuối cùng, người ta đâu chiến đấu chỉ để có những pho tượng chiến thắng.

Người ta chiến đấu để sau tất cả những tiếng gươm, tiếng trống và những mùa binh lửa, sẽ có một ngày trẻ con được chạy trên bờ sông mà không biết chiến tranh là gì.

Bạch Đằng năm ấy đã giữ được Đại Việt.

Và dòng sông vẫn chảy đến hôm nay.

Như thể hơn bảy trăm năm qua, nó vẫn đang mang theo một lời thề cũ.

Một lời thề của những người đã đứng bên bờ nước năm nào:

Đất nước này còn người giữ nước, thì non sông còn.

Và giữa tiếng nước chảy qua những bãi cọc xưa, lịch sử dường như vẫn khẽ gọi một cái tên.

Trần Hưng Đạo.

Một người tướng của thời binh lửa.

Một người đã để lại cho dân tộc không chỉ một chiến thắng, mà một niềm tin:

Rằng lòng người, khi cùng hướng về non sông, có thể trở thành sức mạnh mà không đạo quân nào dễ dàng khuất phục.