Một mái nhà – nhiều liệt sĩ

Trong ký ức của nhiều vùng quê từng trải qua chiến tranh, có những câu chuyện không bắt đầu từ chiến trường mà bắt đầu từ một căn bếp, một thửa ruộng hay một gia đình. Câu chuyện về mẹ Trương Thị Tư cũng vậy. Mẹ có một gia đình đông con, nhưng trong những năm tháng gian nan, ngôi nhà ấy còn là nơi kết nối với phong trào cách mạng. Những việc mẹ làm tưởng như nhỏ bé nhưng khi đặt trong hoàn cảnh lúc bấy giờ lại mang ý nghĩa đặc biệt.

Mẹ Tư có 10 người con. Người chồng tham gia công an huyện rồi thoát ly, đảm nhiệm công tác tại hậu cần tỉnh Vĩnh Long. Khi chồng đi làm nhiệm vụ, mẹ vừa phải chăm sóc đàn con, vừa sản xuất, vừa tham gia công việc ở địa phương. Bà đào các công sự quanh nhà để nuôi chứa cán bộ. Việc che chở những người hoạt động bí mật đồng nghĩa với việc gia đình luôn phải sống trong trạng thái cảnh giác.

Kẻ địch từng treo thưởng lớn để truy tìm chồng mẹ. Dù biết nguy cơ có thể đến bất cứ lúc nào, bà vẫn tiếp tục công việc của mình. Khi những người con trưởng thành hơn, khoảng 15-16 tuổi, mẹ cho các con tham gia kháng chiến. Quyết định ấy cho thấy tình yêu đất nước đã hòa vào tình thương gia đình. Mẹ hiểu rằng muốn có một cuộc sống yên ổn cho con cháu thì quê hương trước hết phải thoát khỏi chiến tranh.

Một phần nhiệm vụ của mẹ là thu thuế, vận động lúa gạo và tiếp nhận các khoản đóng góp của người dân theo sự phân công của chi bộ. Mẹ còn tìm nguồn thuốc men, dụng cụ y tế, nilon, vải và chà gạo thông qua các cơ sở mật. Những thứ được tìm kiếm không mang vẻ hào nhoáng, nhưng lại rất cần thiết đối với lực lượng đang hoạt động trong điều kiện thiếu thốn.

Công việc ấy đòi hỏi mẹ phải có sự khéo léo. Bà Nguyễn Thị Pho, người từng theo mẹ đi xay gạo từ năm 14 tuổi, vẫn nhớ những lời dặn dò về cách giữ bình tĩnh và che giấu mục đích thật sự của chuyến đi. Cứ khoảng 10 ngày, mẹ lại đi xay gạo. Khi bị địch chú ý vì lượng gạo nhiều, bà không tỏ ra lúng túng mà giải thích rằng nhà có đông con nên cần nhiều gạo. Một lý do đời thường đã giúp che đi công việc phía sau.

Phú Hựu khi ấy có nhiều đồn bốt, lực lượng hai bên hoạt động đan xen. Theo cựu chiến binh Nguyễn Văn Tư, sự giúp đỡ của nhân dân là một phần quan trọng để cán bộ có thể bám địa bàn. Những người như mẹ Tư góp lương thực, thuốc men và nơi trú ngụ, tạo nên một mạng lưới hậu phương âm thầm nhưng cần thiết.

Mẹ còn cùng phụ nữ địa phương tham gia các hoạt động đấu tranh chính trị. Bà chống bắt lính, tham gia phá cầu đường và nhiều cuộc đấu tranh khác. Trong một lần ở Vĩnh Long, mẹ bị bắt cùng các chị em rồi bị đưa qua Cần Thơ. Địch sử dụng nhiều cách để buộc họ khai báo, từ lời dụ dỗ đến những trận đánh đập và đe dọa. Mẹ vẫn giữ kín mọi thông tin.

Sau đó, chúng vẽ cờ ba sọc lên nón lá và cho những người phụ nữ trở về. Những chiếc nón bị mẹ và các chị em vứt bỏ. Khi hình vẽ được chuyển lên áo, họ tiếp tục cởi bỏ. Sự phản ứng ấy cho thấy thái độ dứt khoát của những người phụ nữ không chấp nhận bị áp đặt ngay cả trong hoàn cảnh bị kiểm soát.

Ngày nay, gia đình mẹ còn lưu giữ 5 Bằng Tổ quốc ghi công cùng nhiều Huân, Huy chương và danh hiệu Bà Mẹ Việt Nam Anh hùng. Đó là những dấu mốc nhắc nhớ về một gia đình đã chịu nhiều mất mát và có những đóng góp cho đất nước. Mẹ Trương Thị Tư không phải một nhân vật xuất hiện trong những trận đánh lớn, nhưng cuộc đời mẹ cho thấy một điều rất rõ: trong chiến tranh, lòng yêu nước có thể được thể hiện từ những việc gần gũi nhất. Chính những con người lặng thầm ấy đã góp phần tạo nên sức mạnh của cả một dân tộc.