Một mình giữa chiến hào: bản lĩnh người lính Xuân Lộc

Đồng chí Phạm Văn Lái sinh ra và lớn lên tại thôn Lý Nguyên, xã Quảng Châu, huyện Quảng Trạch, tỉnh Quảng Bình. Năm 16 tuổi, biến cố đau thương ập đến khi người chị gái của anh hy sinh trong bom đạn của không quân Mỹ. Nỗi mất mát ấy không chỉ khắc sâu trong ký ức mà còn hun đúc trong anh lòng căm thù giặc mãnh liệt. Tháng 5 năm 1972, anh tình nguyện viết đơn nhập ngũ, được biên chế vào Đại đội 3, Tiểu đoàn 7 Công binh Quảng Bình. Đến tháng 10 năm 1973, anh được điều chuyển sang đơn vị bộ binh thuộc Đại đội 9, Tiểu đoàn 9, Trung đoàn 266, Sư đoàn 341 (Đoàn Sông Lam), đảm nhiệm vai trò chiến sĩ liên lạc.

Tháng 2 năm 1975, Sư đoàn 341 nhận lệnh hành quân cấp tốc từ Lệ Thủy vào chiến trường miền Đông Nam Bộ, tham gia đội hình tác chiến của Quân đoàn 4. Tại đây, đơn vị bước vào trận chiến quyết định tại thị xã Xuân Lộc – “cánh cửa thép” bảo vệ Sài Gòn, nơi diễn ra những ngày chiến đấu ác liệt cuối cùng của cuộc chiến. Trong suốt 12 ngày đêm từ 9 đến 21 tháng 4 năm 1975, Phạm Văn Lái, khi đó là Tiểu đội phó trinh sát, đã cùng đồng đội bám trụ trận địa, giành giật với đối phương từng ngôi nhà, từng con hẻm, từng góc phố.

Để giảm thiểu thương vong, đơn vị của anh chia thành các tổ nhỏ từ 3 đến 5 người, linh hoạt yểm trợ lẫn nhau. Ngày thứ hai của trận đánh, Lái cùng ba đồng đội bí mật vòng ra phía sau đội hình địch, bất ngờ tấn công khiến chúng hoảng loạn tháo chạy. Trong lúc truy kích, anh vô tình tiến quá sâu vào trận địa đối phương và không kịp nhận ra đơn vị đã chuyển hướng chiến đấu.

Giữa vòng vây, Phạm Văn Lái chỉ còn lại một mình, khẩu AK đã cạn đạn. Không chút do dự, anh tự nhủ: “Còn một mình cũng đánh, lấy súng địch mà đánh”. Nhanh chóng tận dụng vũ khí thu được – một khẩu AR15 còn đầy đạn và hai quả lựu đạn – anh bình tĩnh phục kích. Khi ba tên địch tiến đến gần, anh bất ngờ ném lựu đạn, tiêu diệt tại chỗ một tên, làm bị thương một tên khác và buộc tên còn lại bỏ chạy. Không bỏ lỡ thời cơ, anh truy đuổi và hạ gục thêm một tên. Với chính khẩu súng của đối phương, anh tiếp tục chiến đấu, tiêu diệt thêm nhiều tên địch, buộc số còn lại phải rút lui. Suốt đêm hôm đó, một mình trong chiến hào, không lương thực, chỉ có nước trong bi đông, anh vẫn kiên cường giữ vững vị trí.

Sáng ngày thứ ba, anh gặp một tổ du kích địa phương gồm ba người, được trang bị đầy đủ vũ khí, trong đó có cả súng B.40. Họ nhanh chóng tổ chức thành một tiểu đội do anh chỉ huy, sẵn sàng đối đầu với lực lượng địch đang phản kích nhằm chiếm lại trận địa. Khi quân địch tiến sát, Phạm Văn Lái cùng đồng đội bình tĩnh nổ súng. Những loạt đạn B.40 đã tiêu diệt nhiều sinh lực đối phương, khiến đội hình địch rối loạn và buộc phải rút lui. Tuy nhiên, trong trận chiến này, anh bị mảnh đạn M79 găm vào tay trái, máu chảy nhiều.

Đến trưa, đơn vị kịp thời chi viện. Do mất máu quá nhiều, anh ngất lịm và được đưa về trạm phẫu tiền phương của Trung đoàn 266. Chỉ trong hai ngày chiến đấu tại Xuân Lộc, một mình Phạm Văn Lái đã tiêu diệt 31 tên địch, làm bị thương hàng chục tên khác.

Chiến công ấy không chỉ góp phần vào thắng lợi chung mà còn khắc họa hình ảnh một người lính gan dạ, mưu trí và quyết đoán. Ngày 20 tháng 10 năm 1976, khi vừa tròn 24 tuổi, anh được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, trở thành người đầu tiên của Sư đoàn 341 vinh dự nhận danh hiệu cao quý này.