MỘT NGÀY Ở PÁC BÓ – KHI LÃNH TỤ SỐNG GIỮA ĐỒNG BÀO

Pác Bó, Cao Bằng, đầu những năm 1941. Sau gần ba mươi năm bôn ba nước ngoài, Nguyễn Ái Quốc đã trở về Tổ quốc. Nhưng cuộc sống của Người ở nơi núi rừng này không giống hình dung thường thấy về một nhà lãnh đạo. Không có dinh thự, không có bàn làm việc rộng, không có những tiện nghi của một người đứng đầu. Người sống trong hang, làm việc bên suối, ăn những bữa cơm giản dị và dành phần lớn thời gian cho công việc cách mạng.

Buổi sáng ở Pác Bó bắt đầu rất sớm. Núi rừng còn yên tĩnh, sương phủ trên những vách đá, dòng suối chảy qua trước hang Cốc Bó. Trong không gian ấy, Người bắt đầu một ngày làm việc.

Có khi Người đọc tài liệu.

Có khi viết.

Có khi trao đổi với các đồng chí.

Có khi trực tiếp gặp gỡ đồng bào địa phương.

Công việc của Người không cố định trong một căn phòng. Bất cứ nơi nào thuận tiện, Người đều có thể biến thành nơi làm việc.

Một phiến đá bên suối có thể trở thành bàn.

Một góc hang có thể trở thành nơi nghỉ.

Một con đường núi có thể trở thành nơi trao đổi công việc.

Cuộc sống càng giản dị, công việc lại càng nhiều.

Người phải theo dõi tình hình trong nước và quốc tế.

Chiến tranh thế giới thứ hai đang diễn ra.

Tình hình Đông Dương thay đổi nhanh chóng.

Phát xít Nhật ngày càng mở rộng ảnh hưởng tại khu vực.

Thực dân Pháp vẫn duy trì bộ máy cai trị.

Nhân dân Việt Nam phải chịu nhiều tầng áp bức.

Người hiểu rằng thời cơ giành độc lập có thể xuất hiện, nhưng thời cơ chỉ có ý nghĩa nếu cách mạng đã chuẩn bị đủ lực lượng.

Vì vậy, từng ngày ở Pác Bó đều gắn với công việc chuẩn bị.

Người gặp cán bộ.

Nghe báo cáo.

Trao đổi về tình hình các địa phương.

Bàn cách xây dựng cơ sở.

Bàn cách vận động nhân dân.

Bàn cách đào tạo cán bộ.

Những công việc ấy có thể rất nhỏ nếu nhìn riêng lẻ.

Nhưng cộng lại, chúng tạo thành một quá trình chuẩn bị lớn.

Người đặc biệt coi trọng việc gần dân.

Pác Bó là vùng núi nơi nhiều đồng bào dân tộc sinh sống. Người không coi khoảng cách giữa một nhà lãnh đạo và người dân là điều cần thiết.

Ngược lại, Người tìm cách đến gần họ.

Nói chuyện với họ.

Tìm hiểu cuộc sống của họ.

Giải thích tình hình đất nước bằng những cách dễ hiểu.

Vận động họ tham gia công việc chung.

Đối với Người, muốn làm cách mạng thì trước hết phải hiểu nhân dân.

Không thể chỉ ngồi trong một căn phòng và đưa ra những quyết định mà không biết người dân đang sống như thế nào.

Vì thế, hình ảnh Nguyễn Ái Quốc ở Pác Bó thường gắn với sự giản dị.

Người mặc quần áo đơn sơ.

Đi dép cao su.

Ăn những bữa cơm rất đạm bạc.

Có lúc là cháo ngô.

Có lúc là rau rừng.

Nhưng sự thiếu thốn về vật chất không khiến Người coi đó là điều đáng than phiền.

Ngược lại, Người nhìn cuộc sống ấy với một thái độ rất bình thản.

Trong bài thơ “Tức cảnh Pác Bó”, Người viết:

“Sáng ra bờ suối, tối vào hang
Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng
Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng
Cuộc đời cách mạng thật là sang.”

Câu thơ cuối đặc biệt thú vị:

“Cuộc đời cách mạng thật là sang.”

“Nhà” là một hang đá.

“Bàn làm việc” là một phiến đá.

“Bữa ăn” là cháo ngô và rau măng.

Nhưng Người vẫn gọi cuộc đời ấy là “sang”.

Cái “sang” mà Người nói đến không nằm ở vật chất.

Nó nằm ở ý nghĩa của công việc đang làm.

Người đang sống giữa núi rừng nhưng biết rằng công việc mình đang làm hướng tới tương lai của đất nước.

Đó là lý do sự thiếu thốn không trở thành điều khiến Người nản lòng.

Một trong những điều đáng chú ý nhất ở Pác Bó là Người không tách mình khỏi những người xung quanh.

Nếu cần di chuyển, Người đi bộ trên những con đường núi.

Nếu cần trao đổi, Người có thể ngồi ngay bên bếp lửa.

Nếu gặp người dân, Người hỏi chuyện rất tự nhiên.

Sự giản dị ấy khiến Người dễ dàng tạo được sự gần gũi.

Nhưng bên dưới vẻ giản dị ấy là một con người có khả năng làm việc với cường độ rất cao.

Người đọc nhiều.

Viết nhiều.

Suy nghĩ nhiều.

Và thường xuyên trao đổi với các cán bộ.

Một ngày ở Pác Bó vì thế không chỉ có lao động và sinh hoạt.

Đó còn là một ngày chuẩn bị cho tương lai.

Tháng 5/1941, Hội nghị Trung ương lần thứ 8 được tổ chức tại Pác Bó.

Nguyễn Ái Quốc tham gia chủ trì hội nghị.

Một trong những quyết định quan trọng của hội nghị là đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu và thành lập Mặt trận Việt Nam Độc lập Đồng minh – Việt Minh.

Đây là một bước chuyển rất quan trọng.

Bởi từ những công việc tưởng như nhỏ bé hằng ngày, một chiến lược lớn đang được hình thành.

Tập hợp nhân dân.

Xây dựng lực lượng.

Chuẩn bị cán bộ.

Phát triển cơ sở.

Chuẩn bị cho thời cơ.

Tất cả đều được thực hiện từng bước.

Có những ngày ở Pác Bó tưởng như không có gì đặc biệt xảy ra.

Một người ngồi bên suối.

Một vài cán bộ trao đổi công việc.

Một nhóm người đi qua con đường núi.

Một bữa cơm đơn giản.

Một đêm trong hang đá.

Nhưng chính những ngày bình thường ấy lại góp phần tạo nên những thay đổi lớn.

Đó là một điều rất đáng suy nghĩ khi nhìn lại lịch sử.

Lịch sử không phải lúc nào cũng được tạo nên trong những khoảnh khắc ồn ào.

Đôi khi lịch sử được chuẩn bị trong im lặng.

Trong một căn hang.

Bên một dòng suối.

Trên một phiến đá.

Bằng những cuộc trò chuyện giữa một người lãnh đạo và những người dân bình thường.

Và ở Pác Bó, Nguyễn Ái Quốc đã sống như vậy.

Người không đứng xa nhân dân để chỉ đạo.

Người tìm cách sống giữa nhân dân, hiểu nhân dân và cùng nhân dân chuẩn bị cho cuộc đấu tranh giành độc lập.

Sau này, khi Cách mạng Tháng Tám thành công, đất nước giành được độc lập, người ta mới nhìn lại những năm tháng ở Pác Bó và nhận ra rằng những ngày tháng tưởng như rất bình thường ấy thực ra có ý nghĩa rất lớn.

Bởi nếu không có những ngày ấy, không có sự chuẩn bị ấy, không có những con người được đào tạo và những cơ sở được xây dựng, thì khi thời cơ đến, cách mạng sẽ khó có thể hành động nhanh chóng.

Pác Bó vì thế không chỉ là một địa danh.

Đó là biểu tượng của một giai đoạn mà Nguyễn Ái Quốc sống rất giản dị nhưng làm những công việc có ý nghĩa đặc biệt lớn đối với vận mệnh dân tộc.

Một ngày của Người có thể bắt đầu bên dòng suối và kết thúc trong hang đá.

Bữa ăn có thể chỉ là cháo bẹ, rau măng.

Bàn làm việc có thể chỉ là một phiến đá chông chênh.

Nhưng trong những điều kiện ấy, Người vẫn suy nghĩ về một câu hỏi lớn hơn tất cả:

Làm thế nào để dân tộc Việt Nam giành lại được độc lập?

Và câu trả lời không nằm trong một ngày.

Nó được xây dựng qua từng ngày ở Pác Bó.

Từng người được vận động.

Từng cán bộ được đào tạo.

Từng cơ sở được xây dựng.

Từng quyết định được chuẩn bị.

Cho đến khi thời cơ lịch sử xuất hiện.

Một ngày ở Pác Bó có thể rất giản dị. Nhưng hàng trăm, hàng nghìn ngày giản dị như thế đã góp phần chuẩn bị cho một cuộc cách mạng làm thay đổi lịch sử Việt Nam.