MỘT NGÀY Ở THÀNH CỔ VÀ MỘT NGÀY HÔM NAY

Tôi đã từng trải qua rất nhiều “một ngày” trong đời mình. Nhưng có hai ngày, dù cách nhau hơn nửa thế kỷ, vẫn luôn song hành trong trí nhớ tôi: một ngày ở Thành cổ năm ấy và một ngày hôm nay, khi tôi trở lại.

Ngày ở Thành cổ năm xưa bắt đầu bằng tiếng pháo.

Tôi tỉnh dậy không phải vì ánh nắng hay tiếng chim, mà vì mặt đất rung lên dưới lưng. Không ai cần báo thức. Bom đạn là chiếc đồng hồ chính xác nhất. Tôi bò ra khỏi hầm, người ướt sũng vì sương đêm và nước ngấm từ đất. Chưa kịp ăn uống gì, chúng tôi đã phải vào vị trí.

Ngày ấy, thời gian không được tính bằng giờ, mà bằng những lần sống sót. Mỗi lần pháo dứt, nếu vẫn còn thở, nghĩa là mình vừa đi qua thêm một đoạn đời. Không ai biết buổi tối có đến hay không. Không ai dám nghĩ xa hơn vài giờ.

Còn ngày hôm nay, tôi thức dậy trong căn nhà nhỏ, nghe tiếng xe ngoài ngõ, tiếng người gọi nhau đi chợ. Ánh nắng chiếu qua cửa sổ. Tôi uống một chén trà, thong thả mặc áo, rồi lên đường về Thành cổ.

Cũng là mảnh đất ấy, nhưng bây giờ cỏ xanh phủ kín. Trời cao và yên. Không còn mùi khói súng. Không còn tiếng nổ. Chỉ còn tiếng bước chân chậm rãi của những người đến thăm.

Tôi đi rất chậm. Mỗi bước chân hôm nay đều đè lên rất nhiều bước chân của ngày xưa. Có nơi, năm ấy tôi đã nằm ép mình xuống đất để tránh mảnh pháo. Có chỗ, đồng đội tôi đã ngã xuống mà không kịp gọi tên ai.

Ngày ở Thành cổ năm xưa, chúng tôi chỉ nghĩ đến làm sao sống sót qua hôm nay.
Ngày hôm nay, tôi đứng đây để hiểu rằng: mình đã được sống thêm rất nhiều ngày nhờ những người không còn có ngày hôm nay nữa.

Hai ngày ấy, đặt cạnh nhau, không phải để so sánh hơn – kém, mà để nhắc tôi rằng: hòa bình không tự nhiên xuất hiện giữa đời người. Nó được đánh đổi bằng những ngày mà con người không được phép sống như con người.