Khác

MỘT NGÓN TAY CHẠM ĐẾN HY VỌNG Câu chuyện về anh Đỗ Hà Cừ – từ di chứng chiến tranh đến hành trình trao tri thức

Hà Tĩnh22/10/2026Đoàn phường Bình Tân (Phường Bình Tân)1 lượt xem0 lượt chia sẻ

MỘT NGÓN TAY CHẠM ĐẾN HY VỌNG

Câu chuyện về anh Đỗ Hà Cừ – từ di chứng chiến tranh đến hành trình trao tri thức

1. Khát vọng được học

Có những cuộc chiến kết thúc khi tiếng súng ngừng vang.

Nhưng cũng có những cuộc chiến tiếp tục trong những năm tháng hòa bình – trong

cơ thể của những người mang di chứng chiến tranh, trong những gia đình phải dành cả

cuộc đời để chăm sóc người thân, và trong hành trình của những con người cố gắng tìm

cho mình một ý nghĩa để sống.

Anh Đỗ Hà Cừ là một trong những con người như thế.

Anh sinh năm 1984 tại Thái Bình, là con của cựu chiến binh Đỗ Ngọc Châu – người

từng chiến đấu tại chiến trường Quảng Trị và bị phơi nhiễm chất độc da cam. Khi sinh

ra, anh Cừ mang di chứng nặng nề, cơ thể co quắp, không thể tự đi lại và mọi sinh hoạt

đều cần sự giúp đỡ của người thân. Anh chỉ có một ngón tay có thể cử động tương đối

linh hoạt.

Chiến tranh đã đi qua. Nhưng với gia đình anh Cừ, dấu vết của nó vẫn còn hiện diện

trong một hình hài nhỏ bé. Anh Cừ không thể đến trường như những đứa trẻ khác.

Không có bảng đen, không có lớp học, không có tiếng trống trường. Thế giới tuổi thơ

của anh dường như bị giới hạn trong căn nhà và chiếc giường nơi anh nằm.

Nhưng có một điều mà cơ thể không thể ngăn cản được: khát vọng được biết. Khi

nhìn thấy những người khiếm thị vẫn cố gắng học chữ trên truyền hình, anh Cừ tự hỏi:

mình có đôi mắt sáng, tại sao mình lại không thể học? Câu hỏi ấy đã trở thành điểm khởi

đầu cho một hành trình đặc biệt.

Năm lên mười, anh Cừ nằng nặc xin mẹ dạy chữ. Nhưng dạy một đứa trẻ không thể

cầm bút, không thể ngồi thẳng và chỉ có một ngón tay cử động được không phải chuyện

dễ dàng.

Mẹ anh – bà Nguyễn Thị Kim Sơn – trở thành người thầy đầu tiên. Bà viết từng chữ,

đọc từng bài thơ, tìm cách để con ghi nhớ. Có những bài thơ có vần được bà sử dụng

để giúp anh liên tưởng từ này sang từ khác. Mỗi ngày chỉ thêm một vài chữ. Cứ thế,

ngày qua ngày.

Theo Báo Nhân Dân, hành trình ấy kéo dài khoảng hai năm trước khi anh Cừ có thể

tự đọc những dòng chữ đầu tiên.Hai năm ấy có thể chỉ là một khoảng thời gian trong đời người.Nhưng với anh Cừ,

đó là hai năm của sự kiên trì.

Và cũng là hai năm chứng minh một điều:

Một cơ thể có thể bị giới hạn, nhưng khát vọng học tập thì không nhất thiết phải có

giới hạn.

2. Khi sách trở thành đôi chân

Biết đọc, anh Cừ bắt đầu đọc tất cả những gì có thể: Sách giáo khoa của em trai,

những cuốn truyện, những trang sách người khác gửi tặng, những gì có chữ đều trở

thành một cánh cửa. Anh Cừ không thể bước ra ngoài bằng đôi chân, nhưng qua từng

trang sách, thế giới bắt đầu bước vào căn phòng nhỏ của anh. Anh biết thêm về con

người, lịch sử, cuộc sống và những vùng đất mà mình chưa từng đặt chân tới.

Tôi đặc biệt thích hình ảnh ấy: Sách trở thành đôi chân của một người không thể đi.

Nhưng câu chuyện không dừng ở đó. Nếu một người từng khao khát có sách chỉ giữ

sách cho riêng mình, đó đã là một điều đáng quý. Còn anh Cừ đã chọn cách khác. Anh

muốn những người khác cũng có cơ hội được đọc như mình.

Năm 2015, Không gian đọc Hy vọng được hình thành tại nhà anh Cừ ở Thái Bình.

Ban đầu chỉ là những giá sách nhỏ với khoảng hơn 300 đầu sách. Anh Cừ trở thành

“người thủ thư” đặc biệt trên chiếc xe lăn của mình.

Anh Cừ dùng chiếc máy tính và ngón tay duy nhất có thể cử động để liên hệ, vận

động mọi người gửi sách. Những lời kêu gọi ấy nhận được sự hưởng ứng. Sách tìm đến

với anh. Rồi từ anh, sách lại tìm đến với những người khác.Đến năm 2024, Câu lạc bộ Không gian đọc Hy vọng đã có 32 không gian đọc trên

nhiều địa phương, trong đó 28 không gian do người khuyết tật quản lý. Từ một người

không thể đến trường, anh Cừ trở thành người mở ra những không gian học tập cho

cộng đồng. Từ một người từng cần người khác trao cho mình cơ hội, anh trở thành

người trao cơ hội cho những người khác.

Đó có lẽ là điều đẹp nhất trong câu chuyện của anh Đỗ Hà Cừ.

3. Sau “thời hoa lửa”, cuộc chiến vẫn còn tiếp diễn

Nhìn vào cuộc đời anh Cừ, tôi nghĩ nhiều đến cụm từ “thời hoa lửa”. Chúng ta

thường hình dung thời hoa lửa là những năm tháng của chiến trường, của bom đạn, của

những người lính ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Nhưng câu chuyện của anh Đỗ Hà Cừ

nhắc tôi rằng chiến tranh không chỉ để lại những hố bom hay những dòng tên trên bia

mộ.

Có những di chứng bước ra khỏi chiến trường và đi vào cuộc sống của những thế

hệ sau. Người cha của anh Cừ từng chiến đấu ở Quảng Trị. Người con sinh ra nhiều

năm sau chiến tranh lại mang trên cơ thể mình những hậu quả mà anh không hề lựa

chọn. Nhưng nếu chỉ kể câu chuyện ấy bằng hai chữ “nỗi đau”, có lẽ vẫn chưa đủ. Bởi

anh Cừ không muốn cuộc đời mình chỉ được nhìn thấy qua những gì anh không thể làm.

Anh muốn được nhìn nhận qua những gì anh đã làm được. Anh đọc sách. Anh tự học.

Anh làm thơ. Anh sử dụng máy tính. Anh vận động mọi người gửi sách. Anh xây dựng

Không gian đọc Hy vọng. Anh kết nối những người khuyết tật khác để cùng tạo ra những

không gian đọc. Và năm 2024, tự truyện “Màu của hy vọng” của anh được xuất bản.

Theo Tuổi Trẻ, số tiền thu được từ đợt in đầu tiên còn được anh dành để gây quỹ xây

dựng các tủ sách cộng đồng do người khuyết tật quản lý.Một người từng cần cả cuộc đời để học cách đọc, cuối cùng lại dùng những gì mình

đọc được để giúp người khác tìm thấy niềm tin. Đó không còn chỉ là câu chuyện về nghị

lực. Đó là câu chuyện về giá trị của một con người.

4. Tôi nhìn thấy học sinh của mình trong câu chuyện ấy

Tôi là một giáo viên giáo dục đặc biệt. Công việc của tôi mỗi ngày không gắn với

những chiến trường năm xưa. Nhưng tôi đang đứng trong một môi trường mà ở đó, mỗi

ngày đều có những cuộc chiến rất âm thầm. Có em đang học cách giao tiếp. Có em

đang học cách tự phục vụ. Có em đang tập kiểm soát cảm xúc. Có em phải mất rất

nhiều thời gian mới có thể hoàn thành một kỹ năng mà những đứa trẻ khác thực hiện

một cách tự nhiên.

Và tôi học được rằng trong giáo dục đặc biệt, không phải mọi chiến thắng đều có

huy chương. Một học sinh lần đầu tự cầm được chiếc thìa cũng là một chiến thắng. Một

em biết chờ đến lượt cũng là một chiến thắng. Một tiếng gọi “cô” rõ hơn hôm qua cũng là

một chiến thắng. Một lần em tự tin đứng trước tập thể cũng là một chiến thắng. Những

điều ấy có thể rất nhỏ trong mắt người khác. Nhưng với một đứa trẻ, đó có thể là cả một

hành trình.

Vì thế, khi đọc về anh Đỗ Hà Cừ, tôi không chỉ nhìn thấy một người khuyết tật vượt

lên số phận. Tôi nhìn thấy một bài học mà nghề giáo dục đặc biệt nhắc chúng tôi mỗi

ngày: “Đừng vội nhìn vào giới hạn của một con người. Hãy tìm xem họ còn có thể làm

được điều gì.”. Anh Cừ chỉ có một ngón tay có thể cử động. Nhưng từ ngón tay ấy, anh

đã mở ra một thế giới. Những học sinh của chúng tôi có thể có những khả năng khác

nhau. Nhưng nếu được trao cơ hội, được khích lệ và được tôn trọng, các em cũng có

thể tạo ra những giá trị mà đôi khi chính chúng ta chưa kịp hình dung.

5. Trách nhiệm của thế hệ trẻ hôm nay

Câu chuyện của anh Đỗ Hà Cừ cũng khiến tôi nghĩ nhiều hơn về trách nhiệm của

thế hệ trẻ hôm nay. Chúng tôi sinh ra trong hòa bình. Không nghe tiếng bom dưới bầu

trời Việt Nam. Không trải qua những năm tháng tuổi trẻ của mình giữa chiến trường.

Chúng tôi biết về chiến tranh qua sách, qua ký ức của thế hệ trước và qua những ngày

kỷ niệm.

Nhưng nếu chỉ biết, liệu đã đủ?

Tôi nghĩ là chưa. Bởi lòng biết ơn nếu chỉ dừng lại ở lời nói thì rất dễ trở thành một

điều xa xôi. Nói đi đôi với làm. Với tôi, điều ấy bắt đầu ngay từ công việc mình đang làm.Và với Chi đoàn Trường Chuyên biệt Bình Tân, điều ấy được thể hiện bằng những hoạt

động cụ thể dành cho chính những học sinh mà chúng tôi đang đồng hành.

Nhân Ngày Người khuyết tật Việt Nam 18/4, Chi đoàn Trường Chuyên biệt Bình Tân

đã tổ chức Hội thao giao lưu – kết nối – lan tỏa nghị lực sống dành cho học sinh và cộng

đồng. Hội thao có những môn thi phù hợp với học sinh, hoạt động giao lưu, trả lời câu

hỏi, trao quà và tuyên dương những cá nhân tiêu biểu. Nhưng với tôi, điều quan trọng

nhất không nằm ở việc ai thắng hay ai nhận được phần thưởng. Điều quan trọng là các

em được tham gia. Được bước ra sân. Được thử sức. Được cổ vũ. Được nhìn thấy bạn

bè và thầy cô vui mừng khi mình hoàn thành một phần thi. Và được nghe một thông điệp

rất giản dị: “Mỗi hành trình đều đáng tự hào – mỗi nỗ lực đều xứng đáng được ghi

nhận.”. Tôi nghĩ câu nói ấy cũng chính là tinh thần đã nâng anh Cừ đi qua hành trình củamình. Không ai yêu cầu anh phải trở thành một người phi thường. Chỉ cần anh tiếp tục

cố gắng với những gì mình có. Và anh đã làm được nhiều hơn thế.

Hội thao 18/4, với tôi, không chỉ là một hoạt động của Chi đoàn. Đó là một cách để

nói với các em rằng: Các em không đứng ngoài cộng đồng. Các em là một phần của

cộng đồng. Những nỗ lực của các em được nhìn thấy và được trân trọng.

Đó cũng là cách tuổi trẻ biến lòng yêu thương thành hành động. Không cần phải làm

những điều quá lớn lao. Một giáo viên có thể kiên nhẫn thêm một lần. Một đoàn viên có

thể dành thời gian tổ chức một hoạt động. Một người trẻ có thể tìm hiểu lịch sử và kể lại

câu chuyện của thế hệ trước. Mỗi người một việc. Nhưng những việc nhỏ được làm

bằng sự chân thành sẽ tạo nên một cộng đồng biết quan tâm và không để người yếu thế

đứng ngoài cuộc sống.

6. Hành trình gieo hy vọng chưa bao giờ kết thúc

Cha của anh Đỗ Hà Cừ đã đi qua chiến trường Quảng Trị. Anh Cừ đi qua hậu quả

của chiến tranh bằng một cơ thể bị giới hạn nhưng một ý chí không chịu giới hạn.

Còn thế hệ chúng tôi hôm nay có một cách tiếp nối khác. Chúng tôi không cần cầm

súng để chứng minh lòng biết ơn. Chúng tôi có thể làm tốt công việc của mình. Một giáo

viên có thể kiên nhẫn thêm một lần với học sinh. Một đoàn viên có thể dành thời gian tổ

chức một hoạt động. Một người trẻ có thể tìm hiểu lịch sử và kể lại câu chuyện của thế

hệ trước. Một cộng đồng có thể trao cho người khuyết tật cơ hội được học tập, được thể

hiện và được đóng góp.

Những việc ấy có thể nhỏ.

Nhưng chính những điều nhỏ bé ấy làm nên diện mạo của một xã hội biết yêu

thương.

Anh Cừ chỉ có một ngón tay có thể cử động. Nhưng từ ngón tay ấy, anh đã đọc. Từ

những trang sách, anh mở ra một thế giới. Từ thế giới ấy, anh xây dựng một Không gian

đọc. Và từ Không gian đọc Hy vọng, anh tiếp tục trao hy vọng cho những người khác.

Còn chúng tôi hôm nay có đôi tay, có tuổi trẻ, có tri thức và có cơ hội.

Vậy chúng ta sẽ làm gì với những điều mình đang có? Có lẽ câu trả lời không nằm

trong những lời nói thật đẹp. Nó nằm trong một giờ dạy. Một buổi hội thao. Một ánh mắt

động viên. Một cơ hội được trao. Một đứa trẻ nhận ra rằng: “Mình cũng làm được.”

Chiến tranh đã kết thúc. Nhưng những câu chuyện mà chiến tranh để lại vẫn đang

được viết tiếp. Và có lẽ, trách nhiệm của thế hệ hôm nay không phải là sống mãi trong

quá khứ, mà là làm cho hiện tại xứng đáng với những hy sinh của thế hệ đi trước.Nếu anh Đỗ Hà Cừ có thể bắt đầu hành trình của mình từ một ngón tay, thì chúng tôi

cũng có thể bắt đầu trách nhiệm của mình từ những việc nhỏ nhất.

Bởi có những cuộc chiến đã kết thúc bằng tiếng súng.

Nhưng hành trình gieo hy vọng thì chưa bao giờ kết thúc.

NGUỒN THAM KHẢO

1. Báo Nhân Dân – “Tủ sách Hy Vọng và 29 ‘vệ tinh’ của Cừ”.

2. Báo Nhân Dân – “Nỗi đau da cam và sức mạnh Việt Nam”.

3. Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh – Bộ Quốc phòng – “Chàng trai ‘đặc

biệt’ Đỗ Hà Cừ”, 27/4/2015.

4. Vụ Thư viện – Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch – các tài liệu về mô hình Không gian

đọc Hy vọng và phát triển văn hóa đọc trong cộng đồng.

5. Tuổi Trẻ Online – “Buổi chào cờ đầu tiên trong đời của ‘chàng trai nằm’ có nghị lực

phi thường Đỗ Hà Cừ”.