Một người ham học
“Nói về Đại tướng, trước hết đó là tinh thần ham học”, cụ Châu chiêm nghiệm, nhớ lại: Thời kỳ hoạt động ở trường Quốc học Huế bị lộ, bắt về cư trú ở quê gần 2 năm. Cụ không bao giờ rời quyển sách trên tay. Bà con, anh em, bạn bè khi tiếp xúc, trò chuyện cùng lắm chỉ 15 phút, sau đó cụ tìm cách lẩn tránh để đọc sách, tự học.
Có câu chuyện vui mà sau này, năm 1977, Đại tướng về thăm quê, lần đầu tiên ngủ một đêm ở quê nhà mới kể. Cụ Châu nghe và kể lại rằng: Khi bị đuổi học ở trường Quốc học Huế, gia đình không cho đi học nữa. Muốn học thì phải đi hỏi vợ. Sau nhiều ngày suy nghĩ, Võ Nguyên Giáp quyết định “hỏi vợ để được đi học”. Gia đình dặm hỏi cho Võ Nguyên Giáp với bà Hiên, người trong làng. Được đi học, khi lên tàu, Đại tướng nhắn với bà Hiên và người làng rằng: “Tôi chưa muốn lấy vợ, phải học đã”. Thế là mối tình đó đành “đứt đoạn”. Trong huyện Lệ Thuỷ thời bấy giờ, Võ Nguyên Giáp là người đậu cữ nhân Á chỉ (sau ông huyện Hiền- Tiên chỉ- người đứng đầu làng), được cấp gần 2 mẫu ruộng công vào loại tốt thứ nhì, nhưng năm 1940, biết cụ Giáp qua hoạt động cách mạng nên họ đã cắt ruộng.
Cụ Châu nhấn mạnh: “Ưu việt của Đại tướng ngoài thông minh, ham học, giác ngộ sớm thì được tiếp xúc sớm, gần gũi với Bác Hồ nên khó ai có được trí tuệ uyên thâm như Đại tướng Võ Nguyên Giáp”. Bác Châu ngẫm nghiệm: Tất cả hồi ký của Đại tướng, dường như tất cả thâu tóm lại hai vấn đề, hai câu nói mà Bác Hồ trao lại như hai chiếc “đũa thần”. Bác Hồ từng khuyên Đại tướng trong Hang Pắc Pó: “Làm cách mạng phải “Dĩ công vi thượng” và “Có dân có tất cả”.
