Một người yêu những điều tưởng như đã cũ

Có thời đại người ta chạy theo cái mới.

Những điều cũ dễ bị xem là lỗi thời.

Đào Tấn sống đúng vào một giai đoạn như vậy.

Xã hội Việt Nam bắt đầu tiếp xúc với nhiều yếu tố mới từ phương Tây. Chính trị thay đổi. Quân sự thay đổi. Giáo dục dần đứng trước những biến chuyển. Những giá trị của nền văn hóa truyền thống cũng chịu tác động.

Trong hoàn cảnh ấy, việc một người dành nhiều tâm huyết cho tuồng có thể được xem là một lựa chọn đặc biệt.

Nhưng với Đào Tấn, cái cũ không đồng nghĩa với cái vô giá trị.

Một nghệ thuật truyền thống có thể chứa đựng những điều mà thời đại mới vẫn cần.

Đó là ký ức.

Là ngôn ngữ.

Là thẩm mỹ.

Là cách một cộng đồng nhìn về con người.

Ông không bảo tồn tuồng bằng cách đóng khung nó.

Ông sáng tạo trong chính truyền thống.

Đó là điểm quan trọng.

Ông làm cho tuồng có thêm chiều sâu về văn chương.

Nhân vật được phát triển rõ nét hơn.

Câu chuyện có sức biểu cảm mạnh hơn.

Ngôn ngữ sân khấu trở nên tinh luyện.

Nhờ vậy, tuồng không chỉ tồn tại như một hình thức cổ truyền mà tiếp tục có đời sống nghệ thuật.

Đó là một cách bảo tồn rất đặc biệt.

Không phải giữ nguyên mọi thứ.

Mà giữ cái cốt lõi và làm cho nó thích ứng với người xem.

Đào Tấn đã góp phần thực hiện điều ấy.

Ngày nay, khi nói về bảo tồn văn hóa, người ta thường nhắc đến việc truyền nghề cho thế hệ trẻ.

Nhưng hơn một thế kỷ trước, những người như Đào Tấn đã đặt nền tảng cho tư duy ấy.

Họ hiểu rằng nghệ thuật chỉ tồn tại nếu có người tiếp nhận.

Một di sản chỉ thực sự sống khi nó còn có người biểu diễn và có người muốn nghe.

Vì vậy, Đào Tấn không chỉ giữ cái cũ.

Ông làm cho cái cũ có cơ hội bước vào tương lai.