Một nhà trí thức bách khoa, nhà khoa học tài năng và là người đặt nền móng cho nền giáo dục đại học, khoa học kỹ thuật quân sự Việt Nam.

Sinh ra tại Nghệ An, ngay từ thời trẻ, ông đã bộc lộ tư chất thông minh xuất chúng. Khi sang Pháp du học, thay vì chọn một ngành hẹp để dễ kiếm danh lợi, ông lại say mê nghiên cứu mọi lĩnh vực từ Toán học, Vật lý, Thiên văn cho đến Triết học và Ngữ học tại các trường đại học danh tiếng như Sorbonne và Oxford. Người ta kể rằng ông có thể đọc hiểu hơn 10 ngoại ngữ và đọc sách nhanh đến mức kỳ lạ, thu nạp kiến thức của cả một thư viện vào bộ óc "bách khoa toàn thư" của mình.Năm 1945, gác lại sự nghiệp cá nhân, ông theo tiếng gọi của Tổ quốc để tham gia kháng chiến. Hình ảnh vị trí thức gầy gò, đeo kính cận, nhưng lại là người soạn thảo những tài liệu kỹ thuật quân sự phức tạp hay trực tiếp chỉ đạo nghiên cứu vũ khí tự tạo (như súng không giật SKZ) đã trở thành biểu tượng của trí tuệ Việt Nam trong khói lửa. Ông không chỉ dùng ngòi bút mà còn dùng tư duy khoa học sắc bén để góp phần xoay chuyển cục diện chiến trường trên cương vị Thứ trưởng rồi Bộ trưởng Bộ Quốc phòng.Sau chiến tranh, ông lại dồn tâm huyết vào việc xây dựng nền móng cho giáo dục đại học. Với ông, khoa học không phải là những con số khô khan trên giấy, mà là chìa khóa để đưa dân tộc thoát khỏi nghèo nàn. Cuộc đời ông khép lại nhưng di sản để lại là hàng thế hệ nhà khoa học tài năng và tinh thần học tập suốt đời. Người đời nhớ đến ông không chỉ là một vị bộ trưởng tài ba, mà là một "Kẻ sĩ hiện đại" – người đã sống một cuộc đời thanh bạch, tận hiến cho sự nghiệp khai sáng dân tộc.