Một nhân cách đặc biệt

Thôi Hữu là nhà báo, bắt đầu tham gia cách mạng bằng viết báo, chủ yếu là bút ký, phóng sự, bình luận chiến sự-chính trị với các bút danh Thôi Hữu và Tân Sắc. Ông lấy bút danh Tân Sắc từ chữ Tấn (bí danh của nhà thơ khi tham gia cách mạng là Trần Văn Tấn).

Thôi Hữu chỉ để lại cho đời một tập sách-tập “Thơ văn Thôi Hữu” (NXB Văn học, năm 1984) mỏng manh, nhưng như một nhà thơ nói: “Chỉ bằng một bài “Lên Cấm Sơn”, đủ để người yêu thơ nhớ đến ông”. Thơ, như ông khi ấy quan niệm, phải “như một bài phóng sự mạnh mẽ đến trực diện với người đọc, phải thúc đẩy mọi người giác ngộ ra trận, giành độc lập, tự do”. Cũng theo ông, thơ trước khi là những bài “rất mát tươi” phải “bốc ý nồng”, phải ở “giữa chiến trường”, “rộn xót thương” (“Có những bài thơ”-Thôi Hữu, Báo Sự thật, 27-9-1946).

Thôi Hữu tên thật là Nguyễn Đắc Giới, sinh năm 1919, tại huyện Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa, nhưng sống và hoạt động chủ yếu ở Hà Nội. Ngay từ thuở nhỏ ở quê, Thôi Hữu sớm có chí tự lập và cũng sớm tìm đến với những người cách mạng. Học xong bậc thành chung, không muốn ra làm việc, sống cuộc đời mòn mỏi của một công chức thuộc địa, Thôi Hữu vào Huế học Trường Kỹ nghệ thực hành. Năm 1943, ông được kết nạp Đảng Cộng sản Đông Dương và chuyển từ Huế ra hoạt động ở Hà Nội.

Giữa năm 1944, Thôi Hữu bị địch bắt và giam tại Hỏa Lò. Trong tù, ông được cử vào Ban Chấp hành Đảng bộ Hà Nội. Cùng một số đồng chí khác, ông chui cống Hỏa Lò, vượt ngục tiếp tục hoạt động với tư cách là Thành ủy viên phụ trách phong trào vùng ngoại thành phía tây Hà Nội. Những ngày này, Thôi Hữu thường xuyên tìm tới nhà Tô Hoài ở Bưởi, móc nối lại liên lạc với nhóm Văn hóa cứu quốc. Năm 1946, ông được điều về công tác tại tòa soạn Báo Sự thật của Đảng dưới sự dìu dắt trực tiếp của đồng chí Trường Chinh, lúc bấy giờ là Tổng Bí thư của Đảng.

Tháng 12-1950, trên đường đi công tác ở Thái Nguyên, ông bị máy bay Pháp bắn trúng và hy sinh. Thương tiếc ông, trên tờ Tạp chí Văn nghệ (số tháng 12-1950 và tháng 1-1951), trong bài “Thương nhớ Thôi Hữu”, nhà văn Thép Mới viết: “Thôi Hữu là một nhân cách đặc biệt trong làng báo, làng văn cách mạng!”. Thôi Hữu ra đi đã 70 năm nay, nhưng đời chiến đấu, đời viết văn, làm báo của ông mãi là một tấm gương, một bài học về nhân cách sống và viết. Tên ông đã được đặt cho một đường phố ở thành phố Thanh Hóa-quê hương nhà thơ.