MỘT QUẦY HÀNG NHỎ, MỘT BIÊN CƯƠNG LỚN – HOÀNG THỊ HỒNG CHIÊM Ở PÒ HÈN

MỘT QUẦY HÀNG NHỎ, MỘT BIÊN CƯƠNG LỚN – HOÀNG THỊ HỒNG CHIÊM Ở PÒ HÈN

Đề án “Câu chuyện thời hoa lửa”

Trong ký ức của một vùng biên giới, có những cái tên được lưu lại không phải bởi chức vụ hay những chiến công được chuẩn bị từ trước, mà bởi lựa chọn của con người trong thời khắc đất nước gặp nguy nan. Hoàng Thị Hồng Chiêm là một người như thế. Trước ngày 17 tháng 2 năm 1979, chị làm việc tại cửa hàng thương nghiệp Pò Hèn, giữa vùng biên giới Móng Cái, Quảng Ninh. Nhưng khi cuộc chiến đấu nổ ra, chị đã không chỉ đứng ở vị trí của một người bán hàng. Chị sát cánh cùng các chiến sĩ đồn Pò Hèn, hỗ trợ những người bị thương và chiến đấu bảo vệ vùng biên cương. Cuộc đời chị khép lại trong ngày hôm ấy, nhưng câu chuyện về người phụ nữ bình dị đã chọn đứng lại giữa hiểm nguy vẫn còn được nhắc nhớ qua nhiều thế hệ.

1. Cô gái từ Bình Ngọc đến miền biên viễn

Hoàng Thị Hồng Chiêm quê ở xã Bình Ngọc, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh. Theo các tư liệu báo chí và lời kể của những người từng quen biết, chị từng là một cô gái trẻ có cuộc sống bình dị trước khi lựa chọn con đường quân ngũ. Tháng 8 năm 1971, chị nhập ngũ, trải qua những năm tháng rèn luyện trong môi trường quân đội. Đến tháng 5 năm 1975, chị chuyển ngành và làm việc trong hệ thống thương nghiệp địa phương. Sau đó, chị được điều lên cửa hàng bách hóa Pò Hèn, một địa điểm nằm gần đồn biên phòng cùng tên. [1]

Công việc của chị gắn với việc tiếp nhận, vận chuyển và cung ứng hàng hóa cho khu vực biên giới. Đây không phải nhiệm vụ trực tiếp chiến đấu, nhưng lại có ý nghĩa đối với đời sống của cán bộ, chiến sĩ và người dân nơi vùng xa. Pò Hèn khi ấy không chỉ là một điểm dân cư hẻo lánh; đó còn là nơi những người làm nhiệm vụ bảo vệ biên giới phải đối mặt với nhiều khó khăn về địa hình, đi lại và sinh hoạt.

Những người từng biết Hồng Chiêm kể rằng chị hòa đồng, chăm chỉ, tích cực tham gia các hoạt động tập thể. Khoảng thời gian rèn luyện trong quân ngũ cũng giúp chị có những kỹ năng và sự bình tĩnh cần thiết khi đối diện với tình huống nguy hiểm. Sau khi chuyển ngành, chị vẫn sống và làm việc trong môi trường gắn bó chặt chẽ với cán bộ, chiến sĩ đồn Pò Hèn. [1][2]

Điều đáng chú ý là hình ảnh của Hồng Chiêm không bắt đầu từ một chiến công. Chị xuất hiện trước hết trong những công việc thường ngày, nơi trách nhiệm được thể hiện qua sự tận tụy và tinh thần phục vụ cộng đồng. Chính xuất phát điểm ấy khiến câu chuyện sau này của chị trở nên đặc biệt: từ một công việc bình dị, chị đã bước vào một thời khắc vượt khỏi giới hạn của cuộc sống thường nhật.

2. Pò Hèn trước buổi sáng ngày 17 tháng 2

Những ngày đầu năm 1979, tình hình biên giới phía Bắc trở nên căng thẳng. Tại khu vực Pò Hèn, các cơ quan và đơn vị làm nhiệm vụ ở gần biên giới được yêu cầu chuẩn bị phương án bảo đảm an toàn. Cửa hàng thương nghiệp nơi Hồng Chiêm làm việc cũng thu xếp hàng hóa để chuyển một phần về tuyến sau.

Theo lời kể được báo chí ghi lại, chiều ngày 16 tháng 2 năm 1979, Hồng Chiêm cùng người phụ trách cửa hàng lên Pò Hèn để chuyển nốt một số hàng hóa. Đêm ấy, chị ở lại khu vực cửa hàng cùng một số người khác. Chuyến đi vốn gắn với nhiệm vụ công việc bình thường lại đưa chị vào thời khắc mà vùng biên giới bước sang một hoàn cảnh hoàn toàn khác. [2][3]

Rạng sáng ngày 17 tháng 2, cuộc tiến công trên tuyến biên giới phía Bắc bắt đầu. Đồn Pò Hèn cùng khu vực xung quanh hứng chịu hỏa lực lớn. Cán bộ, chiến sĩ tại đồn nhanh chóng bước vào cuộc chiến đấu bảo vệ vị trí, trong khi những người đang có mặt tại khu vực phải đối diện với tình huống khẩn cấp.

Trong hoàn cảnh ấy, Hồng Chiêm không rút lui khỏi nơi đang xảy ra chiến sự. Theo lời kể của các nhân chứng được báo chí ghi lại, chị tham gia hỗ trợ đồng đội, giúp những người bị thương và cùng các chiến sĩ chiến đấu. Sự chuyển đổi từ một nhân viên thương nghiệp sang người trực tiếp góp sức tại tuyến đầu diễn ra giữa hoàn cảnh mà mỗi lựa chọn đều có thể mang theo những hệ quả không thể đảo ngược. [1][3]

Nhìn lại sự kiện này, tôi nghĩ cần tránh hình dung lòng can đảm chỉ thuộc về những người đã được giao sẵn một chức danh chiến đấu. Trong đời sống, trách nhiệm đôi khi xuất hiện dưới hình thức bất ngờ nhất. Một người không đứng ở vị trí chỉ huy vẫn có thể lựa chọn giúp đỡ người khác, không bỏ mặc đồng đội và góp sức khi cộng đồng gặp nguy hiểm.

3. Người phụ nữ đứng lại giữa trận chiến

Trong cuộc chiến đấu tại Pò Hèn ngày 17 tháng 2 năm 1979, Hồng Chiêm đã sát cánh cùng cán bộ, chiến sĩ đồn biên phòng. Theo lời kể của cựu chiến binh Hoàng Như Lý, người trực tiếp tham gia trận chiến và được báo chí phỏng vấn nhiều năm sau đó, chị vừa hỗ trợ những người bị thương, vừa tham gia chiến đấu trong tình thế lực lượng phòng thủ gặp nhiều khó khăn. Chị đã hy sinh trong trận đánh ấy. [1][3]

Không cần thêm thắt những lời thoại chưa được xác minh hay dựng nên một cảnh tượng ngoài tư liệu, những sự kiện được ghi lại đã đủ cho thấy sự quyết liệt của buổi sáng hôm đó. Hồng Chiêm không trở thành một người khác chỉ vì hoàn cảnh thay đổi. Những năm tháng rèn luyện trong quân ngũ, sự gắn bó với vùng biên và tinh thần trách nhiệm vốn có đã trở thành một phần trong cách chị hành động khi đối diện với hiểm nguy.

Câu chuyện của chị cũng nhắc chúng ta rằng chiến tranh không chỉ làm thay đổi số phận của những người lính trong biên chế. Nó còn cuốn vào vòng xoáy của mình những người lao động, nhân viên dân sự và người dân đang sống hoặc làm việc ở nơi xảy ra chiến sự. Họ có thể không xuất hiện trong kế hoạch của một trận đánh, nhưng khi biến cố xảy ra, họ cũng phải lựa chọn cách ứng xử trước những mất mát và hiểm nguy.

Hồng Chiêm đã không trở về sau buổi sáng ấy. Chị hy sinh khi tuổi đời còn trẻ, để lại những người thân, bạn bè và một cuộc sống riêng chưa kịp đi hết chặng đường. Khi kể về chị, điều cần giữ lại không chỉ là hình ảnh một người phụ nữ quả cảm, mà còn là nhận thức về sự mất mát thật sự mà chiến tranh gây ra cho mỗi gia đình và cộng đồng.

4. Một lời hẹn chưa thành và ký ức được gìn giữ

Ngoài câu chuyện về nhiệm vụ ở Pò Hèn, tư liệu báo chí còn ghi lại mối quan hệ tình cảm giữa Hồng Chiêm và Bùi Văn Lượng, một chiến sĩ thuộc đồn biên phòng. Theo những người từng quen biết hai người, họ dự định xây dựng gia đình, nhưng cả hai đều hy sinh trong cuộc chiến đấu ngày 17 tháng 2 năm 1979. [2][4]

Chi tiết ấy thường được nhắc lại bởi nó giúp người đọc hình dung rõ hơn cuộc sống riêng tư của những người đã ngã xuống. Họ không chỉ là những cái tên trên bia tưởng niệm, mà còn là những con người từng có kế hoạch cho tương lai, có những mối quan hệ thân thiết và mong muốn được sống một cuộc đời bình thường như bao người khác.

Năm 2017, theo sự đồng thuận của hai gia đình và sự kết nối của những người đồng đội cũ, một lễ cưới tưởng niệm dành cho Hồng Chiêm và Bùi Văn Lượng được tổ chức tại Quảng Ninh. Đó là một hình thức tri ân đặc biệt, nhằm ghi nhớ lời hẹn của hai người và giữ lại ký ức về cuộc đời còn dang dở của họ. [2][4]

Tuy nhiên, giá trị của câu chuyện Hồng Chiêm không nên chỉ được đặt trong mối tình chưa trọn vẹn. Điều quan trọng hơn là nhìn thấy trong cuộc đời chị sự đan xen giữa công việc bình thường, tình cảm riêng và trách nhiệm với cộng đồng. Chị có một cuộc sống riêng đáng được trân trọng, nhưng khi chiến sự xảy ra, chị cũng đã lựa chọn hành động để hỗ trợ những người xung quanh.

Khu di tích lịch sử Pò Hèn ngày nay là nơi tưởng niệm các cán bộ, chiến sĩ và những người đã hy sinh trong cuộc chiến đấu bảo vệ vùng biên. Tên tuổi Hồng Chiêm được nhắc đến trong những câu chuyện về trận đánh, trong tư liệu báo chí và trong hoạt động giáo dục truyền thống. Những ký ức ấy giúp người trẻ hiểu rằng lịch sử được tạo nên từ nhiều cuộc đời khác nhau, trong đó có những người không giữ chức vụ cao nhưng vẫn để lại dấu ấn sâu sắc. [3][5]

5. Để những con người bình dị không bị lãng quên

Tìm hiểu về Hoàng Thị Hồng Chiêm, tôi nhận ra rằng lòng can đảm không nhất thiết phải bắt đầu từ một lời tuyên bố lớn lao. Đôi khi, nó được thể hiện bằng việc không bỏ mặc người khác khi họ cần giúp đỡ, bằng tinh thần trách nhiệm trong công việc và bằng lựa chọn đứng về phía cộng đồng trong thời khắc khó khăn.

Đối với thế hệ trẻ hôm nay, chúng ta không sống trong hoàn cảnh của Pò Hèn năm 1979. Nhưng những giá trị có thể rút ra từ câu chuyện ấy vẫn gần gũi: biết quan tâm đến người xung quanh, có trách nhiệm với nhiệm vụ được giao, trân trọng sự bình yên và hiểu rằng mỗi người đều có thể góp phần vào cuộc sống chung bằng hành động cụ thể.

Viết về một nhân vật lịch sử cũng là một cách gìn giữ ký ức. Điều đó đòi hỏi chúng ta tôn trọng các tư liệu đã được kiểm chứng, không thêm thắt những chi tiết chưa có căn cứ và không biến nỗi đau của người khác thành chất liệu để gây xúc động bằng mọi giá. Cảm xúc có ý nghĩa nhất khi được xây dựng trên sự thật và sự thấu hiểu.

Pò Hèn là một địa danh gắn với những mất mát của cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc. Trong ký ức về nơi ấy, Hoàng Thị Hồng Chiêm đại diện cho một kiểu người rất đỗi gần gũi: một người lao động có công việc, tình cảm và dự định riêng, nhưng đã không quay lưng trước hiểm nguy xảy đến với cộng đồng.

Có những bông hoa không được nhớ đến vì đã nở giữa một khu vườn bình yên, mà vì vẫn giữ được ý nghĩa của mình giữa những ngày tháng khắc nghiệt. Hoàng Thị Hồng Chiêm đã để lại cuộc đời nơi Pò Hèn, nhưng câu chuyện của chị còn tiếp tục qua những người tìm hiểu lịch sử bằng sự nghiêm túc và lòng biết ơn. Nhớ về chị không chỉ là nhắc đến một ngày chiến đấu đã qua, mà còn là gìn giữ ký ức về những con người bình dị đã góp sức bảo vệ biên cương — để hòa bình hôm nay được trân trọng bằng hiểu biết, trách nhiệm và những hành động có ích trong cuộc sống.