MỘT QUYẾT ĐỊNH LỊCH SỬ – KHI ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP CHỌN “ĐÁNH CHẮC, TIẾN CHẮC

Đầu năm 1954, cả chiến trường Đông Dương đang bước vào một thời điểm đặc biệt quan trọng. Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã kéo dài nhiều năm. Quân đội và nhân dân Việt Nam ngày càng trưởng thành qua chiến đấu, nhưng trước mắt vẫn là một đối thủ có ưu thế về vũ khí, phương tiện và trang bị. Khi ấy, quân Pháp xây dựng Điện Biên Phủ thành một tập đoàn cứ điểm lớn ở vùng Tây Bắc. Họ tập trung quân, xây dựng hệ thống hầm hào, lô cốt và các cứ điểm liên hoàn, biến nơi đây thành một pháo đài mà phía Pháp tin rằng rất khó bị đánh bại.

Phía Việt Nam quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao nhiệm vụ làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Mặt trận. Đây là một trách nhiệm vô cùng nặng nề. Trước mặt ông không chỉ là một trận đánh thông thường mà là một trận quyết chiến có thể ảnh hưởng rất lớn đến cục diện của cuộc kháng chiến.

Ban đầu, Bộ Chỉ huy chiến dịch dự kiến thực hiện phương châm “đánh nhanh, giải quyết nhanh”, tức là tận dụng thời điểm quân Pháp chưa hoàn toàn củng cố trận địa để tiến công nhanh, giành thắng lợi trong thời gian ngắn. Bộ đội đã được chuẩn bị. Pháo binh được đưa vào chiến trường. Hàng vạn cán bộ, chiến sĩ, dân công và thanh niên xung phong đã vượt núi, mở đường, vận chuyển lương thực, đạn dược và vũ khí lên Điện Biên Phủ. Tất cả đều hướng về một mục tiêu: đánh thắng trận quyết chiến này. Tư liệu của Bộ Quốc phòng cho biết ban đầu phương án tác chiến của chiến dịch là “đánh nhanh, giải quyết nhanh”, nhưng tình hình sau đó thay đổi đáng kể khi quân Pháp tăng cường lực lượng và củng cố hệ thống phòng thủ.

Ngày 12/1/1954, Võ Nguyên Giáp đến Sở Chỉ huy tiền phương. Tại đây, ông nghe báo cáo về tình hình và kế hoạch tác chiến. Càng nghiên cứu, ông càng cảm thấy có điều gì đó không ổn. Người chỉ huy nhìn vào bản đồ, nhìn vào những con đường mà quân ta phải vận chuyển pháo, nhìn vào những cứ điểm của quân Pháp và nghĩ đến những người lính đang chuẩn bị bước vào trận đánh. Ông hiểu rằng chiến tranh không phải là một bài toán chỉ có trên giấy. Mỗi quyết định của người chỉ huy đều có thể được trả giá bằng máu của hàng nghìn người lính.

Phương án “đánh nhanh” có ưu điểm là nếu thành công, quân ta có thể giành thắng lợi trong thời gian ngắn. Nhưng nếu không thành công thì sao? Nếu những cứ điểm kiên cố của quân Pháp không bị phá vỡ như dự tính thì sao? Nếu pháo binh không thể phối hợp hiệu quả với bộ binh thì sao? Nếu quân ta phải đối đầu với hệ thống hỏa lực mạnh của địch trong một cuộc tiến công gấp gáp thì tổn thất sẽ như thế nào?

Những câu hỏi ấy cứ hiện lên trong suy nghĩ của vị Tổng Tư lệnh.

Trong khi đó, hàng vạn người lính đang ở ngoài mặt trận. Họ đã kéo pháo bằng sức người qua những con đường núi hiểm trở. Có những khẩu pháo phải tháo rời, dùng hàng trăm con người kéo từng chút một qua núi rừng. Họ đã đổ mồ hôi, thậm chí đổ máu để đưa vũ khí đến chiến trường. Nếu trận đánh diễn ra theo phương án cũ và thất bại, cái giá phải trả sẽ vô cùng lớn.

Trong thời điểm ấy, Trung tướng Phạm Kiệt đã có một ý kiến rất đáng chú ý. Là người trực tiếp nắm tình hình và kiểm tra chiến trường, ông nhìn thấy những khó khăn mà phương án “đánh nhanh” có thể gây ra. Ông đã thẳng thắn nói với Đại tướng Võ Nguyên Giáp về những bất cập của cách đánh đang được chuẩn bị. Theo các tư liệu được công bố sau này, Phạm Kiệt là một trong những người đã đưa ra ý kiến trực tiếp khiến vấn đề phải được xem xét lại.

Đó là một khoảnh khắc rất quan trọng.

Bởi khi một chiến dịch đã được chuẩn bị, khi hàng vạn người đã vào vị trí, khi pháo đã được kéo vào trận địa, khi mọi người đang chờ lệnh nổ súng, việc thay đổi kế hoạch gần như là một quyết định không tưởng. Nhưng Võ Nguyên Giáp không phải là người chỉ biết giữ nguyên một kế hoạch vì nó đã được đề ra.

Ông lắng nghe.

Ông suy nghĩ.

Ông quan sát.

Và quan trọng nhất, ông đặt câu hỏi: Làm thế nào để chiến thắng nhưng phải hạn chế thấp nhất sự hy sinh của bộ đội?

Càng nghiên cứu tình hình, ông càng nhận thấy Điện Biên Phủ không còn là một tập đoàn cứ điểm yếu như dự tính ban đầu. Quân Pháp đã tăng cường lực lượng, xây dựng hệ thống phòng thủ ngày càng kiên cố. Trong khi đó, bộ đội Việt Nam chưa có đủ điều kiện để bảo đảm chắc chắn rằng một cuộc tiến công nhanh sẽ thành công. Bộ Quốc phòng sau này đánh giá rằng chính sự thay đổi của tình hình chiến trường và yêu cầu bảo đảm chắc thắng đã khiến Đại tướng phải cân nhắc lại phương án.

Đêm xuống.

Trong căn lán giữa núi rừng Tây Bắc, vị Tổng Tư lệnh vẫn trăn trở.

Một bên là kế hoạch đã chuẩn bị.

Một bên là sinh mạng của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ.

Một bên là yêu cầu phải nhanh chóng giành thắng lợi.

Một bên là sự thật của chiến trường.

Đây không phải là lúc để người chỉ huy nghĩ đến danh tiếng của mình. Nếu giữ nguyên phương án và trận đánh thất bại, hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng. Nhưng nếu thay đổi kế hoạch vào thời điểm này, toàn bộ công tác chuẩn bị phải làm lại từ đầu. Pháo phải kéo ra. Bộ đội phải rút về vị trí tập kết. Công sự phải xây dựng lại. Hậu cần phải tổ chức lại. Thời gian chiến dịch sẽ kéo dài. Những khó khăn vốn đã rất lớn sẽ càng lớn hơn.

Nhưng Võ Nguyên Giáp đã lựa chọn.

Ông triệu tập cuộc họp Đảng ủy Mặt trận.

Sau khi thảo luận, tập thể đi đến thống nhất thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Đây được xem là một trong những quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy của Đại tướng.

Mệnh lệnh được truyền xuống.

Kéo pháo ra.

Những khẩu pháo vừa được đưa vào trận địa lại phải kéo ra.

Đối với những người lính đã nhiều ngày đêm vượt núi, đây là một nhiệm vụ không dễ dàng. Họ phải quay trở lại những con đường hiểm trở, tiếp tục dùng sức người đưa những khẩu pháo nặng nề ra khỏi trận địa. Nhưng mệnh lệnh đã được ban ra, và toàn bộ chiến trường nghiêm túc chấp hành.

Đó là lúc bản lĩnh của người chỉ huy được thể hiện rõ nhất.

Võ Nguyên Giáp hiểu rằng mình sẽ phải đối mặt với rất nhiều khó khăn. Nhưng ông tin rằng một trận đánh chắc thắng quan trọng hơn một trận đánh nhanh mà không bảo đảm thắng lợi.

Từ đó, quân ta bắt đầu xây dựng một phương án hoàn toàn khác. Thay vì tiến công ồ ạt trong thời gian ngắn, bộ đội từng bước bao vây, xây dựng trận địa, đào chiến hào áp sát các cứ điểm của quân Pháp. Những đường hào ngày càng tiến gần đối phương. Bộ đội ta kiên trì từng ngày, từng đêm.

Chiến trường Điện Biên Phủ dần biến thành một thế trận bao vây khổng lồ.

Quân Pháp vẫn tin rằng họ có thể chống đỡ.

Nhưng những người lính Việt Nam thì kiên trì tiến lên.

Từng mét chiến hào được đào.

Từng quả đồi được chiếm giữ.

Từng cứ điểm bị cô lập.

Từng tuyến phòng thủ của quân Pháp bị phá vỡ.

Ngày 13/3/1954, quân ta bắt đầu nổ súng tiến công Điện Biên Phủ. Chiến dịch diễn ra trong 56 ngày đêm vô cùng khốc liệt. Bộ đội phải chiến đấu dưới bom đạn, trong bùn đất, giữa những chiến hào chật hẹp. Hậu phương phải liên tục vận chuyển lương thực, đạn dược lên mặt trận. Hàng vạn dân công, thanh niên xung phong và nhân dân các địa phương đã góp sức cho chiến dịch.

Võ Nguyên Giáp không chỉ ngồi trong sở chỉ huy nhìn bản đồ.

Ông theo dõi từng diễn biến.

Từng trận đánh.

Từng cao điểm.

Từng báo cáo từ chiến trường.

Ông quan tâm đến những người lính đang chiến đấu ngoài kia, bởi ông hiểu rằng phía sau mỗi ký hiệu trên bản đồ là những con người bằng xương bằng thịt.

Những ngày chiến đấu kéo dài.

Quân Pháp dần mất các cứ điểm quan trọng.

Quân đội Việt Nam tiếp tục siết chặt vòng vây.

Cuối cùng, ngày 7/5/1954, toàn bộ tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị đánh bại. Chiến thắng vang dội ấy trở thành một dấu mốc lớn của lịch sử Việt Nam và là thất bại quyết định đối với nỗ lực chiến tranh của thực dân Pháp tại Đông Dương.

Nhưng nếu nhìn lại từ ngày đầu tiên của chiến dịch, có một điều đặc biệt: chiến thắng ấy không chỉ được làm nên bằng súng đạn.

Nó còn được làm nên bởi một quyết định biết dừng lại đúng lúc.

Nếu Võ Nguyên Giáp không lắng nghe những ý kiến cảnh báo, nếu ông chỉ giữ nguyên kế hoạch ban đầu vì sợ thay đổi, lịch sử có thể đã diễn ra rất khác.

Chính vì vậy, câu chuyện về Võ Nguyên Giáp tại Điện Biên Phủ không chỉ là câu chuyện về một vị tướng tài.

Đó còn là câu chuyện về trách nhiệm của người cầm quân.

Một người chỉ huy giỏi không phải là người lúc nào cũng tiến lên.

Đôi khi, bản lĩnh lớn nhất lại là dám dừng lại khi nhận ra cách đi cũ có thể dẫn đến thất bại.

Võ Nguyên Giáp đã dám đưa ra quyết định ấy.

Ông biết rằng quyết định kéo pháo ra sẽ khiến mọi người vất vả hơn.

Ông biết chiến dịch sẽ kéo dài hơn.

Ông biết sẽ phải đối mặt với rất nhiều khó khăn.

Nhưng ông cũng biết rằng phía sau mỗi quyết định của mình là sinh mạng của những người lính.

Và vì thế, ông chọn phương án bảo đảm thắng lợi chắc chắn hơn.

Sau này, chính Đại tướng Võ Nguyên Giáp gọi đây là “quyết định khó khăn nhất” trong cuộc đời chỉ huy. Các tư liệu chính thức của Bộ Quốc phòng cũng đánh giá quyết định chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc” là một nhân tố trực tiếp góp phần vào thắng lợi của Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Câu chuyện ấy còn cho thấy một phẩm chất khác của Võ Nguyên Giáp: biết lắng nghe.

Một người chỉ huy cấp cao nhưng vẫn lắng nghe ý kiến từ cấp dưới.

Một vị tướng có quyền quyết định nhưng không xem ý kiến của mình là tuyệt đối.

Một người đứng trước một quyết định lớn nhưng sẵn sàng thay đổi khi thực tế chứng minh rằng cần phải thay đổi.

Trung tướng Phạm Kiệt chính là một trong những người đã góp tiếng nói quan trọng vào thời điểm ấy. Ý kiến của ông cho thấy trong chiến tranh, đôi khi một lời nói thẳng, đúng lúc có thể góp phần thay đổi cả một chiến dịch.

Và rồi Điện Biên Phủ đã trở thành một cái tên đi vào lịch sử.

56 ngày đêm.

Hàng vạn con người.

Những chiến hào trong lòng đất.

Những đoàn dân công vượt núi.

Những khẩu pháo được kéo bằng sức người.

Những người lính chiến đấu không ngừng nghỉ.

Tất cả đã tạo nên chiến thắng ngày 7/5/1954.

Nhưng khi nhắc đến Điện Biên Phủ, người ta không chỉ nhớ đến tiếng súng.

Người ta còn nhớ đến một đêm trong núi rừng Tây Bắc, khi một vị tướng đứng trước bản đồ, đứng trước một quyết định có thể ảnh hưởng đến số phận của cả chiến dịch và lựa chọn con đường khó khăn hơn nhưng chắc chắn hơn.

Đó là Võ Nguyên Giáp.

Một vị tướng không chỉ biết tiến công.

Một vị tướng biết suy nghĩ trước khi ra lệnh.

Một vị tướng hiểu rằng mỗi mệnh lệnh của mình đều có thể được viết bằng máu của người lính.

Và có lẽ chính vì thế mà câu chuyện về ông vẫn được nhắc lại cho đến hôm nay.

Bởi trong thời hoa lửa, có những người trở thành anh hùng không chỉ vì họ đã chiến thắng, mà bởi họ đã biết gánh lấy trách nhiệm trước sự sống của những người đi theo mình.

Võ Nguyên Giáp đã đi qua chiến tranh như vậy.

Ông để lại cho lịch sử không chỉ những chiến thắng, mà còn một bài học sâu sắc về bản lĩnh, trí tuệ, sự quyết đoán và trách nhiệm của người cầm quân.

Và giữa núi rừng Điện Biên năm ấy, quyết định “đánh chắc, tiến chắc” đã trở thành một trong những dấu son lớn nhất trong cuộc đời Đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Một quyết định làm thay đổi một chiến dịch.

Một chiến thắng làm thay đổi lịch sử.

Và một vị tướng được nhớ mãi trong lòng dân tộc.