Một quyết định lùi lại để đi tới chiến thắng

"MỘT QUYẾT ĐỊNH LÙI LẠI ĐỂ ĐI TỚI CHIẾN THẮNG

Đại tướng Võ Nguyên Giáp và bước ngoặt lịch sử Điện Biên Phủ năm 1954*

Nhắc đến ngày 7/5/1954, chúng ta thường nhớ về lá cờ Quyết chiến Quyết thắng tung bay trên nóc hầm chỉ huy của quân Pháp. Nhưng đằng sau khoảnh khắc ấy là cả một chặng đường gian khổ, có những mất mát và những quyết định không dễ dàng. Khi tìm hiểu về Chiến dịch Điện Biên Phủ, điều khiến tôi suy nghĩ nhiều nhất là quyết định ngày 26/1/1954 của Đại tướng Võ Nguyên Giáp: hoãn tiến công, chuyển phương châm từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”. Khi bộ đội đã sẵn sàng chiến đấu, lựa chọn thay đổi kế hoạch đòi hỏi bản lĩnh và trách nhiệm rất lớn. Tôi chọn kể câu chuyện này vì phía sau một quyết định quân sự còn là sinh mạng của biết bao người lính và niềm hy vọng của cả dân tộc.

TỪ NHỮNG TẤM BẢN ĐỒ ĐẾN QUYẾT TÂM MỞ CHIẾN DỊCH

Cuối năm 1953, cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bước vào giai đoạn quan trọng. Trong khi quân đội ta ngày càng trưởng thành, thực dân Pháp triển khai Kế hoạch Nava nhằm giành lại thế chủ động. Tại Tây Bắc, quân Pháp xây dựng Điện Biên Phủ thành tập đoàn cứ điểm với nhiều công sự kiên cố, pháo binh và sân bay, kỳ vọng vào khả năng phòng ngự và tiếp tế bằng đường hàng không. Ngày 6/12/1953, Bộ Chính trị quyết định mở Chiến dịch Điện Biên Phủ. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy mặt trận.

Trong những bức ảnh tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam, tôi chú ý đến hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng các cán bộ lãnh đạo nghiên cứu bản đồ tác chiến. Những tấm bản đồ đơn sơ ấy gắn với sinh mạng của biết bao người lính và niềm hy vọng của cả dân tộc.

Trước khi Đại tướng lên đường ra mặt trận đầu tháng 1/1954, Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: “Chắc thắng mới đánh, không chắc thắng không đánh”. Lời dặn ấy nhắc đến yêu cầu quan trọng nhất của chiến dịch: không chỉ quyết tâm giành thắng lợi, mà còn phải lựa chọn cách đánh phù hợp và hạn chế tổn thất khi điều kiện chưa bảo đảm.

KHI KẾ HOẠCH BAN ĐẦU GẶP KHÓ KHĂN

Theo phương châm ban đầu “đánh nhanh, giải quyết nhanh”, quân ta dự kiến tập trung lực lượng tiến công bất ngờ để nhanh chóng tiêu diệt tập đoàn cứ điểm. Ngày 14/1/1954, phương án được phổ biến tại hội nghị cán bộ chiến dịch. Các đơn vị khẩn trương chuẩn bị, đưa pháo vào trận địa và sẵn sàng chờ lệnh. Thế nhưng, tình hình thực tế dần khác với dự tính. Quân Pháp liên tục củng cố công sự, tăng cường hỏa lực và tổ chức phòng ngự chặt chẽ hơn.

Bộ đội ta chưa có nhiều kinh nghiệm tiến công một tập đoàn cứ điểm lớn, nơi bộ binh và pháo binh phải phối hợp trong điều kiện phức tạp. Việc đưa những khẩu pháo nặng qua núi rừng cũng không hề đơn giản. Nhiều đoạn đường dốc cao, vực sâu, phải mở mới và sử dụng sức người để kéo pháo từng chút một. Vì những trở ngại trong công tác chuẩn bị cùng tình hình chiến trường, thời điểm nổ súng dự kiến phải lùi từ ngày 20 sang ngày 25, rồi ngày 26/1.

Dù các đơn vị đã vào vị trí, Đại tướng Võ Nguyên Giáp vẫn trăn trở liệu đánh nhanh có thật sự chắc thắng. Giữa quyết tâm tiến công và những nguy cơ đã nhìn thấy, người chỉ huy phải đưa ra lựa chọn khó khăn.

NGÀY 26 THÁNG 1 NĂM 1954 – QUYẾT ĐỊNH KHÓ KHĂN

Theo những hồi ký và tư liệu lịch sử, Đại tướng đã trải qua nhiều ngày trăn trở trước khi quyết định. Ông từng gọi đây là quyết định khó khăn nhất trong cuộc đời chỉ huy của mình. Sáng 26/1/1954, trước thời điểm dự kiến mở màn cuộc tiến công, Đại tướng trao đổi về những lo ngại đối với phương án ban đầu, sau đó đưa vấn đề ra thảo luận tại Đảng ủy mặt trận. Sau khi cân nhắc tình hình, phương châm mới “đánh chắc, tiến chắc” được thống nhất. Cuộc tiến công được hoãn; bộ đội phải trở về vị trí tập kết, kéo pháo ra và tổ chức chuẩn bị lại.

Đọc đến đây, tôi thấy quyết định ấy không đơn giản là đổi cách đánh trên giấy. Để có được thế trận ban đầu, bộ đội đã trải qua nhiều ngày hành quân, làm đường và kéo pháo. Giờ đây, từng ấy công việc phải thay đổi. Các đơn vị không chỉ tiếp tục đối mặt với thiếu thốn và nguy hiểm mà còn phải giữ vững quyết tâm trong thời gian chờ đợi. Nếu chỉ nhìn bề ngoài, đó giống như một bước lùi khi ngày chiến đấu đã đến rất gần. Nhưng điều Đại tướng hướng đến không phải là tiến công thật sớm, mà là giành chiến thắng trong điều kiện phù hợp hơn.

NHỮNG NGƯỜI LÍNH KÉO PHÁO – PHÍA SAU MỘT MỆNH LỆNH

Nếu quyết định đổi phương châm là thử thách đối với người chỉ huy, thì việc thực hiện cũng là thử thách đối với những người lính ngoài mặt trận. Những khẩu pháo vừa được kéo vào nay lại phải kéo ra qua những con dốc trơn, đường núi hẹp và vực sâu. Để giữ được pháo an toàn, các chiến sĩ phải phối hợp từng nhịp kéo, dùng dây và sức người di chuyển những khối sắt thép nặng nề. Chỉ một sơ suất cũng có thể gây nguy hiểm cho cả đơn vị.

Trong những câu chuyện về việc kéo pháo ra, tôi đặc biệt xúc động trước sự hy sinh của anh hùng Tô Vĩnh Diện, người chiến sĩ quê Thanh Hóa. Đêm 1/2/1954, khi khẩu pháo gặp sự cố, có nguy cơ lao xuống vực, anh đã dũng cảm lấy thân mình chèn bánh pháo, hy sinh để bảo vệ vũ khí và đồng đội. Anh ra đi khi chiến dịch chưa chính thức mở màn, nhưng sự hy sinh ấy đã trở thành một phần không thể quên trong lịch sử Điện Biên Phủ.

Nghĩ về Tô Vĩnh Diện, tôi hiểu rằng phía sau mỗi quyết định lớn là mồ hôi, xương máu và sự kiên trì của biết bao người bình dị. Họ cũng có gia đình, tuổi trẻ và những ước mơ riêng, nhưng đã dũng cảm thực hiện nhiệm vụ khi đất nước cần.

TỪ BƯỚC LÙI ĐẾN 56 NGÀY ĐÊM LỊCH SỬ

Sau khi chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc”, quân ta có thêm thời gian điều chỉnh kế hoạch, củng cố trận địa, bố trí pháo binh và đào hệ thống giao thông hào. Thay vì cố gắng kết thúc chiến dịch trong thời gian ngắn, các đơn vị tiến công từng bước, tiêu diệt những vị trí quan trọng và thu hẹp dần phạm vi phòng ngự của quân Pháp. Muốn duy trì cách đánh ấy, công tác hậu cần phải được tổ chức chu đáo hơn, bởi Điện Biên Phủ cách xa các khu vực cung cấp lương thực và vũ khí.

Tôi ấn tượng với hình ảnh những đoàn dân công gùi gạo, đẩy xe đạp thồ, vận chuyển đạn dược và thuốc men vượt qua những cung đường núi hiểm trở. Có người sửa đường, có người tải thương, có người âm thầm lo từng phần lương thực cho bộ đội. Họ không trực tiếp chiến đấu ở các cứ điểm, nhưng mỗi chuyến hàng đều góp phần duy trì sức mạnh nơi tiền tuyến. Những chiếc xe thồ và gùi hàng giản dị đã trở thành hình ảnh cho sự chung sức của quân và dân ta.

Ngày 13/3/1954, chiến dịch chính thức mở màn bằng cuộc tiến công vào cứ điểm Him Lam. Tiếp đó là những trận đánh ác liệt ở Độc Lập, C1, A1 và nhiều vị trí khác. Bộ đội phải đào hào, bám trận địa, giành từng vị trí trong điều kiện thiếu thốn và nguy hiểm. Mỗi địa danh trên bản đồ chiến dịch gắn với những người đã chiến đấu, bị thương hoặc hy sinh. Những con số về thời gian và diễn biến có thể dễ ghi nhớ, nhưng không thể diễn tả hết những gì các chiến sĩ đã trải qua.

Đến chiều 7/5/1954, sau 56 ngày đêm chiến đấu, quân ta giành thắng lợi tại Điện Biên Phủ, bắt sống tướng De Castries cùng Bộ Chỉ huy tập đoàn cứ điểm. Lá cờ Quyết chiến Quyết thắng tung bay trên nóc hầm chỉ huy quân Pháp. Chiến thắng ấy tạo ra bước ngoặt quan trọng trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và tác động lớn đến tiến trình đàm phán, dẫn đến việc ký kết Hiệp định Genève tháng 7/1954. Đó là kết quả của sự lãnh đạo, tinh thần chiến đấu và đóng góp to lớn của quân dân cả nước.

NHÌN LẠI LỊCH SỬ QUA NHỮNG TƯ LIỆU QUÝ

Để tìm hiểu câu chuyện, tôi lựa chọn những bức ảnh của Thông tấn xã Việt Nam ghi lại Chủ tịch Hồ Chí Minh, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và các cán bộ lãnh đạo nghiên cứu kế hoạch tác chiến. Các ảnh không phải đều được chụp trong ngày 26/1/1954, nhưng giúp tôi hình dung không khí chuẩn bị cho chiến dịch. Trong những khuôn hình đen trắng, tôi chú ý đến sự tập trung của những người ngồi quanh bàn, giữa những tấm bản đồ đơn sơ nhưng mang ý nghĩa rất lớn.

Tôi cũng tìm xem phim tài liệu “Điện Biên Phủ – Nhìn từ nước Pháp” do Đài Truyền hình Việt Nam thực hiện. Phim khai thác tư liệu lưu trữ tại Pháp, đem đến góc nhìn bổ sung về chiến dịch và những nguyên nhân dẫn đến thất bại của quân đội Pháp. Qua những bức ảnh và thước phim, tôi hiểu thêm rằng lịch sử không chỉ là ngày tháng hay kết quả cuối cùng, mà còn là cả quá trình chuẩn bị, những lựa chọn và số phận của những người tham gia.

TỪ MỘT QUYẾT ĐỊNH LỊCH SỬ ĐẾN BÀI HỌC HÔM NAY

Sau khi tìm hiểu quyết định ngày 26/1/1954, điều đọng lại trong tôi không chỉ là sự khâm phục Đại tướng Võ Nguyên Giáp, mà còn là bài học về trách nhiệm. Bản lĩnh không phải lúc nào cũng là tiến lên bằng mọi giá. Có lúc, bản lĩnh là dám nhận ra một kế hoạch chưa phù hợp, lắng nghe những ý kiến khác và thay đổi dù đã tốn nhiều công sức. Với người chỉ huy chiến dịch, quyết định ấy còn gắn với sinh mạng của những người lính đang chờ lệnh ngoài mặt trận.

Là một sinh viên sống trong thời bình, tôi biết mình khó có thể cảm nhận trọn vẹn những gì thế hệ trước đã trải qua. Những áp lực về bài vở, kỳ thi hay tương lai của chúng tôi không thể so sánh với những ngày chiến đấu giữa bom đạn. Nhưng câu chuyện vẫn nhắc tôi rằng khi gặp khó khăn, đừng chỉ cố làm cho xong. Cần nhìn lại phương pháp, biết tiếp thu góp ý và chịu trách nhiệm về việc mình làm. Thay đổi cách thực hiện không có nghĩa là từ bỏ mục tiêu.

Hơn hết, câu chuyện khiến tôi biết ơn những người đã hy sinh để thế hệ hôm nay được học tập và sống trong hòa bình. Họ từng có tuổi trẻ, gia đình và những ước mơ bình dị, nhưng đã gác lại tất cả khi đất nước cần. Tôi nghĩ lòng biết ơn không nên chỉ xuất hiện trong ngày kỷ niệm; nó còn thể hiện ở việc tìm hiểu lịch sử nghiêm túc, tôn trọng sự thật, trân trọng những tư liệu quý và cố gắng sống tốt hơn mỗi ngày.

Bảy mươi hai năm sau chiến thắng Điện Biên Phủ, những bức ảnh đen trắng và câu chuyện kéo pháo vẫn khiến tôi thấy lịch sử rất gần. Ngày 7/5/1954 là dấu mốc đáng nhớ, nhưng khi hiểu thêm ngày 26/1 và sự hy sinh của những người lính, tôi mới hình dung rõ hơn con đường đi đến chiến thắng. Với tôi, tiếp nối ngọn lửa truyền thống không chỉ là nhắc lại chiến công, mà còn là sống có trách nhiệm, trân trọng hòa bình và cố gắng xứng đáng với những gì mình đang có hôm nay."