Một quyết định thay đổi cục diện Điện Biên Phủ

Đầu năm 1954, chiến trường Điện Biên Phủ trở thành nơi tập trung lực lượng lớn nhất của quân đội Pháp ở Đông Dương. Bộ Chỉ huy Pháp xây dựng tại đây một tập đoàn cứ điểm gồm nhiều vị trí phòng ngự liên hoàn, có pháo binh, xe tăng, máy bay và lực lượng bộ binh đông đảo. Về phía Việt Nam, Bộ Chính trị và Tổng Quân ủy quyết định mở chiến dịch nhằm tiêu diệt tập đoàn cứ điểm này. Đại tướng Võ Nguyên Giáp được giao làm Chỉ huy trưởng kiêm Bí thư Đảng ủy Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trước mắt ông và Bộ Chỉ huy chiến dịch là một nhiệm vụ chưa từng có: đưa một lực lượng lớn vượt qua núi rừng Tây Bắc, xây dựng trận địa và đánh một tập đoàn cứ điểm mạnh của đối phương.

Theo kế hoạch ban đầu, chiến dịch dự kiến được tiến hành theo phương châm “đánh nhanh, giải quyết nhanh”. Quân ta sẽ tập trung lực lượng, bất ngờ tiến công và nhanh chóng tiêu diệt các cứ điểm quan trọng. Pháo binh được kéo vào những vị trí đã chuẩn bị, bộ đội sẵn sàng chờ lệnh. Nhiều ngày liền, hàng vạn cán bộ, chiến sĩ và dân công đã khẩn trương chuẩn bị cho trận đánh. Mọi người đều hiểu rằng đây sẽ là trận chiến lớn và ai cũng mong muốn nhanh chóng giành thắng lợi.

Nhưng khi trực tiếp nghiên cứu tình hình, Võ Nguyên Giáp nhận thấy nhiều vấn đề không thể xem nhẹ. Quân Pháp đã củng cố hệ thống phòng ngự mạnh hơn dự kiến. Các cứ điểm được bố trí thành từng cụm có khả năng hỗ trợ lẫn nhau. Pháo binh của đối phương cũng có ưu thế đáng kể. Trong khi đó, bộ đội Việt Nam lần đầu tiên tổ chức một chiến dịch tiến công quy mô lớn với lực lượng pháo binh và cao xạ được triển khai ở địa hình rất khó khăn. Nếu tiến công theo cách đánh nhanh, quân ta có thể gặp tổn thất rất lớn mà chưa chắc đạt được mục tiêu.

Đặc biệt, sau khi kiểm tra thực địa và nghe báo cáo của các đơn vị, Võ Nguyên Giáp càng nhận thấy việc đánh nhanh có nhiều rủi ro. Ông phải đưa ra một quyết định vô cùng khó khăn: thay đổi phương châm tác chiến ngay trước khi chiến dịch bắt đầu. Quyết định ấy đồng nghĩa với việc phải kéo pháo ra khỏi trận địa, thay đổi kế hoạch đã chuẩn bị trong nhiều tuần và tổ chức lại toàn bộ cách đánh. Đây không phải là một quyết định đơn giản. Hàng vạn người đã sẵn sàng, pháo đã vào vị trí, công tác hậu cần đã triển khai. Việc thay đổi đồng nghĩa với việc phải làm lại rất nhiều công việc.

Ngày 26/1/1954, Võ Nguyên Giáp quyết định không thực hiện phương án “đánh nhanh, giải quyết nhanh”. Ông lựa chọn phương châm “đánh chắc, tiến chắc”. Mệnh lệnh được truyền xuống các đơn vị: kéo pháo ra, đưa bộ đội trở lại vị trí tập kết và chuẩn bị một phương án tác chiến mới. Quyết định ấy ban đầu khiến nhiều cán bộ, chiến sĩ bất ngờ. Những người đã nhiều ngày đêm kéo pháo vào trận địa giờ phải kéo pháo ra. Công sức trước đó dường như phải bắt đầu lại từ đầu. Nhưng đây là sự thay đổi nhằm bảo đảm chắc chắn hơn cho thắng lợi và hạn chế tổn thất không cần thiết.

Sau quyết định ấy, chiến trường Điện Biên Phủ bước vào một giai đoạn chuẩn bị hoàn toàn khác. Quân ta bắt đầu đào hệ thống giao thông hào, xây dựng trận địa pháo, vận chuyển thêm đạn dược và lương thực. Những con đường xuyên núi được mở rộng để bảo đảm hậu cần. Hàng vạn dân công và thanh niên xung phong tham gia vận chuyển. Bộ đội từng bước siết chặt vòng vây quanh tập đoàn cứ điểm. Thay vì đặt tất cả vào một trận đánh nhanh, quân ta từng bước làm suy yếu hệ thống phòng ngự của đối phương.

Ngày 13/3/1954, trận Him Lam mở màn Chiến dịch Điện Biên Phủ. Pháo binh Việt Nam đồng loạt nổ súng. Những khẩu pháo được kéo qua núi rừng và đưa vào trận địa sau biết bao công sức bắt đầu phát huy tác dụng. Him Lam bị tiêu diệt, tiếp đó là Độc Lập và Bản Kéo. Sau từng trận đánh, vòng vây quanh tập đoàn cứ điểm ngày càng khép chặt. Quân Pháp bị đẩy vào thế phòng ngự ngày càng khó khăn, trong khi quân ta tiếp tục đào hào, đưa lực lượng tiến gần hơn đến trung tâm.

Chiến dịch kéo dài 56 ngày đêm. Từ ngày 13/3 đến ngày 7/5/1954, quân ta lần lượt đánh chiếm các cứ điểm, thu hẹp khu vực kiểm soát của quân Pháp. Những trận chiến cuối cùng diễn ra vô cùng ác liệt. Đến chiều ngày 7/5/1954, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hoàn toàn bị đánh bại. Tướng De Castries và toàn bộ Bộ chỉ huy tập đoàn cứ điểm bị bắt. Chiến thắng Điện Biên Phủ trở thành một trong những chiến thắng quân sự lớn nhất của Việt Nam trong thế kỷ XX.

Nhìn lại chiến dịch, quyết định ngày 26/1/1954 của Võ Nguyên Giáp trở thành một trong những bước ngoặt quan trọng. Nếu vẫn giữ phương án ban đầu, quân ta có thể phải đối mặt với nguy cơ tổn thất rất lớn. Việc chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc” cho phép bộ đội có thêm thời gian chuẩn bị trận địa, tăng cường hậu cần và từng bước phá vỡ hệ thống phòng ngự của đối phương. Quyết định ấy cũng cho thấy một điều rất quan trọng trong nghệ thuật chỉ huy: dám thay đổi kế hoạch khi thực tế chiến trường cho thấy kế hoạch đó không còn phù hợp.

Điều đáng nhớ trong câu chuyện này không chỉ là tài năng quân sự của Võ Nguyên Giáp mà còn là trách nhiệm của người chỉ huy trước sinh mạng của hàng vạn cán bộ, chiến sĩ. Ông hiểu rằng một quyết định sai có thể khiến rất nhiều người hy sinh. Vì vậy, dù đã chuẩn bị cho trận đánh, ông vẫn chấp nhận thay đổi khi nhận thấy nguy cơ. Đó là một quyết định khó khăn, nhưng cuối cùng đã góp phần tạo nên thắng lợi của chiến dịch.

Chiến thắng Điện Biên Phủ không chỉ được tạo nên bởi những trận đánh ngày 13/3 hay ngày 7/5. Đằng sau chiến thắng ấy là hàng tháng trời chuẩn bị, là những con đường kéo pháo, những giao thông hào, những chuyến dân công vận chuyển lương thực và đặc biệt là những quyết định mang tính bước ngoặt. Trong số đó, quyết định chuyển từ “đánh nhanh, giải quyết nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc” của Võ Nguyên Giáp là một câu chuyện đáng nhớ về bản lĩnh, trách nhiệm và khả năng nhìn nhận thực tế của người chỉ huy trong một chiến dịch lịch sử.