MỘT TẤM BIA TỪ NĂM 1844 VÀ HÀNH TRÌNH TRỞ VỀ
Thẩm Thị Giang
Năm 1844, người dân vùng Đường An dựng một tấm bia.
Có lẽ lúc ấy không ai nghĩ rằng gần hai thế kỷ sau, tấm bia ấy sẽ trải qua một hành trình dài đến như vậy.
Bia Văn chỉ Đường An được dựng năm Thiệu Trị thứ 4, tức năm 1844. Nội dung bia liên quan đến lịch sử Văn chỉ và ghi danh những người đỗ đạt, những người có đóng góp cho sự nghiệp giáo dục của vùng.
Ban đầu, bia được đặt trong khu Văn chỉ ở Hoạch Trạch.
Nhưng thời gian không đứng yên.
Công trình Văn chỉ dần xuống cấp.
Đến những năm 1970, đất Văn chỉ cũ được chia cho người dân làm nhà ở. Tấm bia bị đưa ra ngoài, chịu mưa nắng và từng được sử dụng vào những công việc sinh hoạt thường ngày.
Đó là một giai đoạn mà giá trị của di sản chưa được nhận thức đầy đủ.
Nhưng lịch sử may mắn ở chỗ vẫn còn những người biết trân trọng nó.
Khoảng năm 1990, người dân chuyển bia về dựng tại nghè Hoạch Trạch.
Sau đó, năm 2007, UBND huyện Bình Giang đầu tư xây dựng nhà bia để bảo vệ.
Đến năm 2024, vị trí nhà bia tiếp tục được quy hoạch và tấm bia được di chuyển đến vị trí mới phía trước chùa.
Một tấm bia đá.
Nhưng phía sau nó là câu chuyện của cả cộng đồng.
Nếu ngày ấy không có người chuyển bia về, có lẽ chúng ta hôm nay đã không còn cơ hội đọc những dòng chữ cổ ấy.
Nếu không có người bảo vệ, mưa nắng có thể làm những nét chữ biến mất.
Nếu không có ý thức bảo tồn, một phần ký ức của quê hương cũng có thể biến mất theo.
Ngày 27/12/2024, cụm Nghè Hoạch Trạch – bia Văn chỉ Đường An được xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp tỉnh.
Hành trình của tấm bia vì thế chưa kết thúc.
Nó vẫn đứng đó.
Và mỗi người đến đọc bia hôm nay chính là một người tiếp tục câu chuyện mà cha ông đã bắt đầu từ năm 1844.
