Một thời “đất lửa” làm nên niềm tự hào bất diệt

Sáu mươi năm là đủ để một đứa trẻ lớn lên thành người trưởng thành, để một vùng đất từ bãi cát hoang, lũy tre nghèo trở thành trung tâm công nghiệp sáng đèn thâu đêm.
Nhưng cũng có những thứ sáu mươi năm không hề làm phai: ký ức, niềm tự hào, và dư âm của một buổi sáng lịch sử.

Buổi sáng 18.8.1965.

Ngày ấy, trên vùng đất Vạn Tường (trước thuộc H.Bình Sơn, Quảng Ngãi), quân và dân đã làm nên một chiến thắng khiến cả nước dậy sóng niềm tin. Hôm nay, giữa nhịp sống sôi động của Khu kinh tế Dung Quất, Vạn Tường bừng lên sức sống mới. Tiếng máy nổ thay tiếng bom, tiếng tàu ra vào cảng thay tiếng đại bác ngoài khơi. Nhưng nếu đứng lâu hơn một chút, lặng hơn một chút… người ta vẫn có thể “nghe thấy” đâu đó dư âm của một thời đất lửa.

Một thời đất lửa

Vạn Tường từng là “túi lửa” của những năm đầu Mỹ ồ ạt đổ quân vào miền Nam. Mùa hè 1965, thủy quân lục chiến Mỹ kéo đến cùng xe tăng, pháo binh, tàu chiến, máy bay tối tân. Họ muốn biến vùng ven biển này thành bàn đạp khống chế miền đông Bình Sơn.
Nhưng họ đã gặp một thứ không có trong bất kỳ bản đồ tác chiến nào: ý chí bám đất của dân, sự gan góc của bộ đội, và tinh thần “đất thép” của làng quê.

Sáng 18.8.1965, Mỹ mở cuộc hành quân mang tên “Ánh sáng sao” với hơn 9.000 quân, 4 tiểu đoàn thủy quân lục chiến, xe tăng, pháo binh, tàu chiến và hàng trăm máy bay yểm trợ. Họ tin có thể “dập tắt” phong trào kháng chiến ngay từ đầu. Vạn Tường là nơi họ chọn để “thử sức”.

Nhưng trên những cánh đồng, triền núi, bãi biển ấy, Trung đoàn 1 (Quân khu 5) cùng bộ đội địa phương và dân quân các xã Bình Hải, Bình Phú, Bình Trị, Bình Hòa… đã biến từng mô đất, bụi cây, giao thông hào thành trận địa.
Một ngày đêm, máu đỏ thắm đồng làng. Những địa danh như Gò Hồng, Trung Sơn, An Lộc, Lộc Tự… từ đó trở thành chứng tích. Ở đó có những bà mẹ gùi gạo trong tiếng bom; có những em nhỏ làm liên lạc; có những chiến sĩ tuổi đôi mươi ôm bom ba càng lao vào xe tăng—để đổi lấy một điều lớn hơn sinh mạng: niềm tin rằng ta có thể thắng.

Ký ức người trong cuộc

Trong lễ kỷ niệm 60 năm chiến thắng Vạn Tường, cựu chiến binh Trịnh Phú Thiện (nguyên Tiểu đội phó Tiểu đoàn cối 81, Trung đoàn 1) lặng lẽ trở về chiến trường xưa.
Ngày ấy, ông và đồng đội đều mới ngoài hai mươi. Nhiều người chưa kịp có mối tình đầu, chưa kịp hẹn một cuộc hò hẹn, chưa kịp nói câu “sau này mình…” thì đã nằm lại.

Ông Thiện kể về cánh đồng Ngọc Hương – nơi đồng đội ngã xuống, nơi bây giờ đã thành những con đường thẳng tắp dẫn vào Dung Quất.
“Có những đôi mắt… lấp lánh lắm,” ông nói, tay run run chạm vào tấm huân chương bạc màu. “Như thể họ gửi lại cho thế hệ sau một ngọn lửa.”

Và rồi ông kết lại bằng một câu giản dị, mà nghe như một lời dặn:
“Máu đã đổ, nhưng chính trong máu và gian khổ ấy, chúng tôi hun đúc ý chí của thời trai trẻ. Tự hào vì thế hệ mình đã hoàn thành sứ mệnh.”

Vạn Tường không chỉ là một chiến thắng quân sự. Nó giống như một cú “bật lửa” cho tinh thần miền Nam. Sau Vạn Tường, phong trào kháng chiến lan rộng: từ việc bẻ gãy các cuộc hành quân ở Đức Phổ, đến những trận diệt Mỹ ở tây Sơn Tịnh, rồi đánh tan quân Nam Triều Tiên ở Bình Sơn, Sơn Tịnh…
Từ một trận đánh, nó thành một niềm tin lan truyền.

Trở lại nơi từng là chiến hào

Tháng 8.2025, nhiều cựu chiến binh trở về Vạn Tường.
Có người đứng lặng trước địa đạo Bà Đạm, nơi từng cất giấu vũ khí, giờ chỉ còn miệng hầm nhỏ hẹp như một “cánh cửa ký ức”. Cựu chiến binh Lê Văn Thọ nghẹn ngào: “Đúng chỗ này… 60 năm trước chúng tôi canh giữ từng thùng đạn, từng khẩu súng.”

Ở đồi đất đỏ Ngọc Hương, bia di tích ghi lại trận giáp lá cà ác liệt của Trung đội 2, Đại đội 2, Tiểu đoàn 60, Trung đoàn 1. Ông Nguyễn Thành Phương nhớ như in: “Chúng tôi để địch đến thật gần mới nổ súng, rồi xông lên giáp lá cà. Cái sống cái chết chỉ cách nhau gang tấc.”

Rồi chiến hào Lộc Tự – nơi xác xe tăng M48 bị bắn cháy vẫn còn được gìn giữ như một chứng nhân.
Bà Võ Thị Chí (79 tuổi) nói: “Tôi tận mắt chứng kiến. Đến giờ vẫn rùng mình.”
Có những ký ức không cần kể nhiều. Chỉ nhắc tên thôi là sống dậy.

Bây giờ, đoàn viên thanh niên về nguồn, đứng bên những dấu tích ấy để nghe chuyện. Bí thư Đoàn xã Vạn Tường Võ Thành Đạt nói: “Chúng tôi biết ơn cha ông đã hy sinh xương máu. Thế hệ trẻ phải giữ vững ngọn lửa ấy, nỗ lực cống hiến để xây dựng quê hương, đất nước.”

Vạn Tường – ngọn lửa không tắt

Phó bí thư thường trực Tỉnh ủy Quảng Ngãi U Huấn từng nói:
“Chiến thắng Vạn Tường là biểu tượng sáng ngời của tinh thần kiên cường bất khuất. Dấu son ấy là ngọn lửa truyền thống để hôm nay chúng ta dựng xây quê hương giàu mạnh.”

Quả thật, đi giữa Vạn Tường hôm nay, khó hình dung nơi đây từng là “đất lửa”. Ngay trên vùng đất từng chôn vùi xe tăng, nay sừng sững Nhà máy lọc dầu Dung Quất – nhà máy lọc dầu đầu tiên của cả nước. Kề bên là cảng biển, khu công nghiệp, xí nghiệp sáng đèn suốt ngày đêm.

Vạn Tường giờ có hơn 60.000 dân, hình thành từ 6 xã hợp nhất. Đường ven biển thẳng tắp, khu dân cư khang trang, trường học – bệnh viện hiện đại.
Có người nói một câu nghe rất “đời” mà lại rất đúng: cha đánh giặc ngoại xâm, con đánh giặc đói nghèo, lạc hậu.

Và đó chính là cách Vạn Tường “giữ lửa” trong thời bình: không chỉ bằng bia tưởng niệm, mà bằng sự phát triển, sự tử tế, và ý thức nhớ ơn.

Hôm nay, trên đất Vạn Tường không còn tiếng súng. Chỉ còn tiếng máy, tiếng sóng, tiếng trẻ thơ ê a bài học. Nhưng ở sâu thẳm những ngọn đồi, cánh đồng, bãi biển… ký ức một thời máu lửa vẫn vẹn nguyên. Ký ức ấy là điểm tựa để người ta đi tiếp, để lớp trẻ trân trọng quá khứ, và viết tiếp chiến công bằng những việc rất đời thường: học tốt, làm tốt, sống tử tế.

Cựu chiến binh Trịnh Phú Thiện kết lại câu chuyện bằng lời giản dị mà ám ảnh:
“Chúng tôi đã sống, đã chiến đấu, đã ngã xuống để hôm nay các thế hệ có ngày bình yên. Chỉ mong con cháu sẽ giữ mãi ngọn lửa ấy – ngọn lửa Vạn Tường.”