“Một thời hoa lửa, một đời không quên”

Có những câu chuyện không nằm trong trang sách, mà nằm lại trong ký ức của những con người đã đi qua chiến tranh—nơi sự sống mong manh đến mức chỉ một khoảnh khắc thôi cũng có thể mất đi tất cả.

Tôi đã được nghe ông Khiêu Thanh Tươi (sinh ngày 01/01/1960) kể lại quãng thời gian 1978–1979, khi ông vừa tròn mười tám tuổi đã bước vào chiến trường Campuchia. Ông kể chậm rãi, giọng trầm xuống theo từng ký ức, như thể những năm tháng ấy chưa bao giờ thật sự rời xa.“Hồi đó tụi tôi còn nhỏ lắm… mới mười tám thôi,” ông nói, mắt nhìn xa xăm. “Đất nước gọi thì đi thôi, chứ cũng không nghĩ nhiều.” Năm ấy, ông sinh hoạt tại huyện đội Tân Hiệp, thuộc đại đội 1, tiểu đội 207. Chỉ ít lâu sau, ông được chọn sang Campuchia tiếp diện.

Ông nhớ rất rõ quãng đường qua biên giới. “Đi ban đêm là chính… không dám đi ban ngày, sợ bị phát hiện.” Những cánh rừng rậm, đất trơn, đường mòn nhỏ hẹp, có lúc phải men theo từng lối mòn giữa cây cối um tùm. “Có đoạn lội nước, có đoạn bò thấp xuống mà đi… chỉ cần sơ sẩy là lộ ngay.” Ông kể, giọng chậm lại: “Không ai nói nhiều, chỉ ra hiệu cho nhau… đi trong im lặng, mà tim thì đập mạnh lắm.”

Có những lúc dừng lại giữa rừng sâu, không ai dám nhóm lửa, cũng không dám gây tiếng động. “Mệt cũng không dám than… khát cũng phải chịu. Chỉ sợ gây tiếng động là nguy hiểm cho cả đoàn.” Ông nói khẽ: “Qua được bên kia… mới thở được một chút. Nhưng cũng biết là chưa phải đã an toàn.”

“Qua bên đó rồi mới thấy… chiến tranh nó khác xa mình tưởng. Nó dữ dội, mà cũng tàn nhẫn lắm…”

Ông làm nhiệm vụ trực kho lương, ngày ngày đóng từng túi gạo để chuyển ra tiền tuyến. Công việc lặp đi lặp lại, nhưng không có lúc nào thật sự yên ổn. “Có bữa đang làm, nghe động là phải nằm xuống liền… không biết là đạn hay có người.” Gạo ít, người đông, có lúc phát xong mà kho gần như trống rỗng. Những ngày thiếu thốn, ông cùng đồng đội đi mò cua, bắt ốc. “Đi mà cứ thấy bất an… lúc nào cũng có cảm giác có người đang rình.”

Ông không kể nhiều về những trận đánh, nhưng những gì ông nói ra đủ để người nghe thấy được sự khốc liệt. “Đạn tới bất ngờ lắm… đang đứng đó, quay qua là có người ngã xuống rồi.” Ông dừng lại, giọng chậm hẳn: “Mới nói chuyện với nhau đó… mà sau đó không còn gặp lại nữa.”

Khi nhắc đến quân Pol Pot, ông chỉ nói ngắn gọn: “Tụi nó liều lắm… mà ác nữa.” Ông không diễn tả nhiều, nhưng ánh mắt ông khiến tôi hiểu rằng có những điều quá đau lòng để kể thành lời. “Có những nơi đi qua… không còn gì hết,” ông nói, rất khẽ.

Ông kể về một lần khênh gạo ra tiền tuyến. “Hôm đó cũng như mọi lần thôi… tôi với mấy anh em đi từ kho ra.” Ông im một chút, rồi nói tiếp: “Tự nhiên thấy không ổn… chưa kịp nói thì nổ ngay bên cạnh.” Ông siết nhẹ bàn tay: “Một người phía sau đẩy tôi xuống… tôi ngã ra, còn ảnh… không dậy nữa.”

Ông lặng đi một lúc lâu. “Tôi nằm đó, không dám cử động… tưởng mình cũng xong rồi. Mà không hiểu sao… tôi còn sống.” Rồi ông nói rất khẽ: “Chắc mạng mình… là do người khác giữ lại.”

Từ đó, mỗi bao gạo ông khênh không còn chỉ là lương thực. Nó nặng hơn rất nhiều. “Không phải chỉ là gạo đâu… là công sức, là mạng sống của anh em,” ông nói.

Chiến tranh trong lời ông không ồn ào, không cần nhiều chi tiết, nhưng lại nặng nề đến khó thở. Đó là những ngày ăn không đủ, ngủ không yên, lúc nào cũng phải sẵn sàng đối diện với cái chết. Là cảm giác mất đi người bên cạnh chỉ trong một khoảnh khắc, không kịp nói một lời nào.

“Không chung máu mủ… mà thương nhau lắm,” ông nói. “Có người đi tiếp diện… tụi tôi biết là khó về. Nhưng không ai nói ra.”

Ông nhiều lần thoát chết. “Chỉ cần chậm một chút thôi… là không còn ngồi đây nữa rồi,” ông cười nhẹ. Nhưng nụ cười ấy không giấu được nỗi buồn: “Nhiều người không được như tôi… họ nằm lại bên đó.”

Sau năm 1979, ông trở về, tiếp tục công tác tại xã đội, rồi làm xã đội phó xã Thạnh Đông A. Cuộc sống vẫn tiếp diễn, nhưng những ký ức ấy thì không rời đi.

Nghe ông kể xong, tôi không thấy “hoa lửa” nào đẹp đẽ cả. Chỉ thấy một thời đầy mất mát—nơi mỗi người còn sống đều mang theo ký ức của những người đã không trở về. Và câu nói của ông, rất nhẹ thôi, vẫn còn đọng lại mãi:

“Người sống thì nhớ… vậy là đủ rồi.”