Một thời hoa lửa – một đời tự hào

Đại tướng Võ Nguyên Giáp, sinh ngày 25/8/1911 tại xã Lộc Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Ông là nhà chỉ huy quân sự và nhà hoạt động chính trị lỗi lạc, chiến sĩ cách mạng trung kiên của cách mạng Việt Nam, là học trò xuất sắc và gần gũi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã vận dụng thực hiện một cách xuất sắc, sáng tạo tư tưởng Hồ Chí Minh trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực quân sự.

Trước khi trở thành một Đại tướng lừng danh, ông là nhà báo, nhà giáo dạy học đồng thời là nhà hoạt động chính trị. Ông đã cống hiến cả cuộc đời mình cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc Việt Nam. Ông đã xây dựng và tổ chức lực lượng quân đội hùng mạnh từ nhân dân, vì nhân dân mà chiến đấu, giành độc lập cho dân tộc, đánh bại hai thế lực thực dân, đế quốc hùng mạnh nhất của thế kỷ XX; là vị Đại tướng Quân đội đầu tiên, người “Anh cả” của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đặc biệt, ông còn là Bộ trưởng Bộ Nội vụ đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Ông là người được đánh giá là người “văn võ song toàn”.

Tài năng, tên tuổi, sự nghiệp và cuộc đời oanh liệt của ông gắn với những trang sử vàng của dân tộc Việt Nam, ông được nhân dân tôn kính, thế giới ngưỡng mộ, nhiều nhà lãnh đạo, bạn bè quốc tế khâm phục và kính trọng.

Quê hương, gia đình, tuổi trẻ

Quảng Bình thuộc miền duyên hải Bắc Trung bộ Việt Nam, có nhiều danh lam, thắng cảnh nổi tiếng với Đèo Ngang, sông Gianh, biển Nhật Lệ, Vũng Chùa – Đảo Yến… và dòng Kiến Giang, là quê hương thân yêu của Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Quảng Bình cũng là vùng đất lịch sử, có truyền thống đấu tranh cách mạng bất khuất, với rất nhiều tấm gương anh hùng trong cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc, là nơi nổi tiếng với mẹ Suốt và bến đò chở bộ đội qua sông Nhật Lệ... Người Quảng Bình thông minh, cần cù, chịu thương, chịu khó… Đại tướng luôn hướng về quê hương, trọn lòng mình với quê hương.

Chính trên quê hương giàu truyền thống lịch sử, văn hóa ấy, Đại tướng được sinh ra và lớn lên. Cha của Đại tướng, cụ Võ Quang Nghiêm, là người giàu lòng thương người, sống cuộc đời thanh bạch và giản dị, vừa dạy học, vừa bốc thuốc chữa bệnh cho nhân dân. Mẹ của Đại tướng, cụ Nguyễn Thị Kiên, hiền lành, chịu thương, chịu khó. Anh chị em thuận hòa, thương yêu nhau…

Với gia đình của mình, ông là người ông, người cha hết lòng vì các con, gần gũi, ân cần, giản dị và ấm áp. Ông đặt tên các con theo ước vọng của ông về đất nước. Các con của ông đều là những người thành đạt…

Cái nôi quê hương và gia đình đã sinh ra và nuôi dưỡng con người, tâm hồn Đại tướng, là hậu phương sát cánh cùng ông qua những chặng đường hoạt động cách mạng.

Năm tháng tuổi thơ của ông gắn bó với dòng Kiến Giang, những bờ cát trắng và những cánh đồng lúa… Khi học trung học, ông phải rời quê nhà, xa gia đình vào Huế, thi và học ở Trường Quốc học Huế. Ông đỗ vào Trường Quốc học Huế năm 1925, là lúc phong trào đấu tranh đang sục sôi đòi thực dân Pháp trả tự do cho nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu.

Thời kỳ học tập ở Trường Quốc học Huế là một mốc đánh dấu thời tuổi trẻ của Võ Nguyên Giáp. Năm 14 tuổi, ông bắt đầu tham gia cách mạng, trong phong trào bãi khóa của học sinh, từ phong trào đòi thực dân Pháp trả tự do cho nhà chí sĩ yêu nước Phan Bội Châu, để tang và làm lễ truy điệu Phan Châu Trinh. Rồi phong trào đấu tranh chống chế độ giáo dục hà khắc, chống chửi mắng, đánh đập học trò, tố cáo nền giáo dục ngu dân và quy chế cấm đọc sách báo yêu nước… Phong trào bãi khóa diễn ra sôi nổi ở nhiều trường tại Huế: Trường Quốc học, Trường Đồng Khánh và lan ra nhiều trường, rồi thành cuộc tổng bãi khóa của học sinh đã gây không ít khó khăn cho nhà cầm quyền. Phong trào mặc dù bị đàn áp, nhiều học sinh đã bị bắt, bị đuổi học song đã thức tỉnh mạnh mẽ lòng yêu nước của tầng lớp học sinh, thanh niên, trí thức và có sức ảnh hưởng lớn đến xã hội bấy giờ.

Sau một cuộc bãi khóa năm 1927, ông bị đuổi học. Không từ bỏ lý tưởng cách mạng, ông tiếp tục tìm cách hoạt động, tự học tập, tìm việc làm. Ông được giới thiệu vào làm việc tại Nhà xuất bản Quan hải tùng thư do Đào Duy Anh sáng lập và ở báo Tiếng dân của Huỳnh Thúc Kháng. Võ Nguyên Giáp bắt đầu học nghề làm báo và hoạt động đấu tranh cách mạng…

Năm 1930, ông bị địch bắt trong vụ cứu tế Nghệ An đỏ, và bị kết án 2 năm tù. Sau khi ra tù, ông đi dạy học, tiếp tục hoạt động tuyên truyền, gây cơ sở cách mạng trong thanh niên, học sinh.

Năm 1936, ông tham gia phong trào Mặt trận dân chủ, trong ban hoạt động nửa hợp pháp của Đảng ở Hà Nội, tham gia phong trào Đông Dương Đại hội, được cử làm Chủ tịch Ủy ban Báo chí Bắc Kỳ.

Tuổi trẻ của ông là tuổi trẻ của người thanh niên yêu nước sôi nổi, oanh liệt, khí chất. Ông là một nhà báo, nhà giáo và là nhà hoạt động cách mạng với lý tưởng, ý chí, lập trường rõ ràng, kiên định, là tiền đề cho những giai đoạn hoạt động tiếp sau này.

Bộ trưởng Bộ Nội vụ đầu tiên

Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, yêu cầu cấp bách được đặt ra là cần phải sớm ổn định tình hình, củng cố chính quyền cách mạng, củng cố khối đoàn kết toàn dân tộc, bảo vệ thành quả cách mạng vừa giành được và để có cơ sở trong việc đấu tranh chống thù trong, giặc ngoài, ngày 28/8/1945, theo đề nghị của Chủ tịch Ủy ban Dân tộc giải phóng Hồ Chí Minh, Ủy ban Dân tộc giải phóng do Quốc dân Đại hội ở Tân Trào cử ra được cải tổ thành Chính phủ Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Chính phủ Lâm thời được xác định gồm 15 thành viên, đồng chí Võ Nguyên Giáp được cử làm Bộ trưởng đầu tiên của Bộ Nội vụ, khi mới 34 tuổi.

Bộ Nội vụ có vai trò quan trọng, tham mưu cho Chính phủ xây dựng và củng cố hệ thống chính quyền, đảm bảo an ninh chính trị, trật tự trị an, theo dõi, điều hành công tác nội trị, pháp chế, hành chính công và là đầu mối phối hợp hoạt động của các bộ. Trên cương vị Bộ trưởng trong thời gian ngắn (với hơn 180 ngày) nhưng Bộ trưởng Võ Nguyên Giáp đã có công lao to lớn trong việc tổ chức bộ máy chính quyền, tham mưu cho Chính phủ ban hành hơn 100 sắc lệnh, trong đó có khoảng 30 sắc lệnh do chính ông ký. Ông đã tham gia các phiên họp Hội đồng Chính phủ, bàn, thảo luận và quyết định nhiều vấn đề, lĩnh vực quan trọng thời kỳ đất nước gặp muôn vàn khó khăn, thử thách những ngày đầu lập nước trên nhiều lĩnh vực đối nội và đối ngoại. Đồng thời, ông đã từng bước chỉ đạo, xây dựng, củng cố, kiện toàn tổ chức, bộ máy của Bộ Nội vụ, đảm đương nhiệm vụ, đáp ứng yêu cầu thực tiễn hoạt động. Ngày 02/3/1946, Quốc hội khóa I họp kỳ thứ nhất, Bộ trưởng Bộ Nội vụ Võ Nguyên Giáp được giao nhiệm vụ khác.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp - Vị tướng hòa bình

Đồng chí Võ Nguyên Giáp đã có quá trình hoạt động cách mạng tích cực và đóng góp nhiều cho hoạt động cách mạng nước nhà, đặc biệt trong quá trình xây dựng và tổ chức quân đội.

Thực hiện chủ trương của Trung ương Đảng và Chỉ thị của lãnh tụ Hồ Chí Minh, ngày 22/12/1944, tại khu rừng thuộc huyện Nguyên Bình (Cao Bằng), Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân đã chính thức làm lễ thành lập, gồm 3 tiểu đội với 34 chiến sĩ được lựa chọn từ những chiến sĩ Cao - Bắc - Lạng, Võ Nguyên Giáp là người trực tiếp chỉ huy. Đây là đơn vị chủ lực đầu tiên của lực lượng vũ trang cách mạng và là tiền thân của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ngày 25/12/1944, Võ Nguyên Giáp đã chỉ huy đội quân tập kích diệt gọn các đồn địch ở Phai Khắt và Nà Ngần, gây tiếng vang mạnh mẽ, mở ra một thời kỳ phát triển mới của cuộc đấu tranh vũ trang của nhân dân ta.

Ngày 13/8/1945, thay mặt Ủy ban Khởi nghĩa, với bí danh là Văn, Võ Nguyên Giáp đã phát Quân lệnh số 1 kêu gọi Quân dân toàn quốc “hãy tập trung lực lượng, kịp đánh vào các đô thị và trọng tâm của quân địch; đánh chẹn các đường rút lui của chúng, tước khí giới quân địch! Ðập tan muôn trùng trở lực, các bạn hãy cương quyết tiến!

… đồng bào hãy đem hết tâm lực ủng hộ đạo Quân giải phóng, xung vào bộ đội, xông ra mặt trận đánh đuổi quân thù,” thực hiện cuộc tổng khởi nghĩa giành chính quyền.

Năm 1946, ông được giao đảm nhiệm chức vụ là Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, Tổng chỉ huy Quân đội Quốc gia và Dân quân tự vệ.

Với thắng lợi của Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông năm 1947 làm phá sản âm mưu đánh nhanh thắng nhanh của thực dân Pháp, ông là tướng đầu tiên và duy nhất được phong hàm Đại tướng. “Ngày 28/5/1948, vào lúc 1 giờ chiều, Lễ phong Quân hàm Đại tướng được tổ chức trọng thể. Khi sự kiện này được công bố trên Đài Tiếng nói Việt Nam, một phóng viên phương Tây hỏi Bác (1) việc phong hàm này được thực hiện dựa trên những tiêu chuẩn nào? Bác trả lời đơn giản:

- Đánh thắng đại tá thì phong đại tá. Đánh thắng thiếu tướng, phong thiếu tướng, đánh thắng trung tướng phong trung tướng, đánh thắng đại tướng thì phong đại tướng!” (2) .

Dấu ấn Đại tướng Võ Nguyên Giáp đậm nét qua các cuộc trường chinh chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Ông là nhà quân sự kiệt xuất, tư tưởng và lý luận quân sự của ông về chiến tranh nhân dân, về nghệ thuật quân sự được minh chứng trong thực tiễn chỉ huy chiến đấu của từng trận đánh, từng chiến dịch, qua từng chiến lược quân sự. “Ở đây, tôi chỉ muốn nêu lên một thành tựu sáng tạo quan trọng vào bậc nhất là nhân dân và lực lượng vũ trang nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng ta đã từng bước xây dựng nên những nhân tố cơ bản cho một nghệ thuật chiến tranh giữ nước và giải phóng của dân tộc nhược tiểu, đất không rộng, người chưa nhiều, có thể gọi là nghệ thuật Chiến tranh Nhân dân Việt Nam trong thời đại Hồ Chí Minh: nghệ thuật chiến tranh toàn dân”(3).

Ở những thời điểm quan trọng, tài chỉ huy quân sự của ông thể hiện khác nhau, là sự chuyển phương châm chiến đấu để đảm bảo “đánh chắc, tiến chắc” để giành chiến thắng ở Điện Biên Phủ năm 1954, là nghệ thuật chớp thời cơ chiến lược “Thần tốc, thần tốc hơn nữa, táo bạo, táo bạo hơn nữa, tranh thủ từng giờ, từng phút, xốc tới mặt trận, giải phóng miền Nam. Quyết chiến và toàn thắng!” trong Đại thắng mùa Xuân năm 1975 với Chiến dịch Tây Nguyên, chiến dịch Huế, Đà Nẵng và Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử… Đó là những chiến công giòn giã, vang dội, và trên hết là chiến thắng của chính nghĩa, của hòa bình, vì hòa bình, độc lập, tự do, hạnh phúc của nhân dân, đất nước.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp với sự nghiệp xây dựng và đổi mới đất nước

Thắng lợi vĩ đại trong Đại thắng mùa Xuân năm 1975 mở ra trang sử mới với dân tộc Việt Nam, cả nước hòa bình, độc lập, thống nhất đi lên Chủ nghĩa xã hội. Đại tướng Võ Nguyên Giáp tiếp tục đóng góp đối với sự nghiệp xây dựng, đổi mới đất nước, không chỉ trong lĩnh vực quân sự và trên nhiều lĩnh vực thực tiễn khác nhau của đất nước, như về văn hóa, giáo dục, khoa học...

Khi phát biểu tại lễ trao tặng Huân chương Lao động hạng Nhất cho Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam ngày 25/12/1987, Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Phó Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng chỉ đạo: “Phải đổi mới, đổi mới tư duy, rất cách mạng, giảm bớt việc học theo con đường thi cử văn chương. Đây là vấn đề rất quan trọng. Học phải đi đôi với hành. Phải nâng cao chất lượng giáo viên và hiệu quả của giáo dục phổ thông”.

Trong lĩnh vực khoa học và kỹ thuật, ông viết: “Tăng cường sự kết hợp chặt chẽ của các ngành khoa học kỹ thuật, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội. Tăng mức đầu tư đi đôi với đổi mới cơ chế quản lý và tổ chức lực lượng khoa học – kỹ thuật, làm cho khoa học kỹ thuật gắn với sản xuất và đời sống đem lại hiệu quả thiết thực, trở thành một bộ phận của lực lượng sản xuất xã hội. Áp dụng rộng rãi các thành tựu khoa học và kỹ thuật nhằm trước hết phục vụ ba chương trình mục tiêu.”…

Đại tướng Võ Nguyên Giáp sống mãi trong lòng dân và bạn bè quốc tế

Hình ảnh và tên tuổi của Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã được khắc sâu trong lòng nhân dân Việt Nam và với nhiều bè bạn trên thế giới qua những mốc son chói lọi của Việt Nam thế kỷ XX. Chiến thắng lẫy lừng của dân tộc Việt Nam qua từng giai đoạn lịch sử không chỉ thực sự đem lại hòa bình, độc lập, tự do cho dân tộc, đem lại cuộc sống ấm no, hạnh phúc cho nhân dân Việt Nam mà có ảnh hưởng lớn với nhiều nước, nhiều châu lục trên thế giới.

Dù đã đi xa, về cõi vĩnh hằng Đại tướng luôn sống mãi trong lòng dân và bạn bè quốc tế.

“Có kỷ niệm sống mãi cùng năm tháng,

Có những con người trẻ mãi với thời gian,

Mãi là Bác, là Cha, là anh của muôn nhà,

Của đất nước, của non sông muôn đời vẫn thế."