MỘT THỜI KHÔNG QUÊN CỦA ĐỒNG CHÍ ĐỖ THẾ VĨNH (ĐỖ VIẾT CAN)

MỘT THỜI KHÔNG QUÊN CỦA ĐỒNG CHÍ ĐỖ THẾ VĨNH (ĐỖ VIẾT CAN)

Trời mưa rả rích cả đêm, tờ mờ sáng nước ngoài đồng đã tràn vào xóm Khuôn, leo lên mép mé vườn nhà bà Nhụ. Cả đêm sợ nước lớn không ngủ được bà Nhụ trở mình dậy sớm nấu cơm. Sáng ni nhà có thêm một miệng ăn. Ông Võ Để (tức Võ Ngọc Hải - nguyên ủy viên BCH Đảng bộ huyện Tam Kỳ giai đoạn 1956-1963) mới lần vào nhà hồi tối gặp anh Vĩnh con bà. Trời xừng mưa, bà đổ gạo xách nồi ra ẵng nước vo gạo. Bất ngờ bà nhìn thấy nhiều cái bóng đen từ ngoài mấy đám ruộng lủm chụm băng vào phía nhà bà. Hoàng hôn bà trở vào bếp, lên nhà trên gọi ông Để cùng với con trai đang nằm trên căn phản:

- Dậy nhanh, tau ngó thấy bọn lính đang kéo tới nhà mình. Dậy mà liệu kẻ đi bay ơi. Hầm lút nước hết rồi. Làm răng đây. Chú Để xuống đây với tui, thằng Vĩnh cứ ngồi đó. Con cứ tính bỏ đi cho mẹ.

Ông Để theo bà già xuống nhà bếp, lách chui vào cái “hầm” bí mật nổi ở phía trong cái giường nằm của bà Nhụ. Cái “hầm” này do anh Vĩnh “thiết kế”. Anh đan phên trát đất sét, ghép lại như cái hộp, bề cao thấp hơn mặt giường, một người chui vào nằm vừa khít. Bà Nhụ lấy cơm nguội hòa nước đổ ra như người nôn mửa dưới gầm giường. Bà nằm kêu la đau bụng. Bọn lính vừa ập vào nhà. Anh Vĩnh cũng cầm chai dầu nhị thiên đường chạy xuống đưa cho mẹ đang quằn quại.

Một thằng lính bảo anh là hoặc giương súng chia vào ngực:

- Mày là Đỗ Thế Vĩnh phải không?

Vừa hỏi hắn vừa khoát khoát ra dấu, mấy thằng khác xông vào chụp còng tay Vĩnh. Bà Nhụ đang rên la vùng dậy nhào tới ôm chân thằng vừa ra lệnh kêu gào:

- Mới mờ sáng các ông bắt con tui đi đâu. Hắn có làm chi, có tội tình chi mà các ông bắt hắn. Con tui chưa có miếng cơm trong bụng mà các ông bắt nó đi đâu. Trời ơi!

Bà Nhụ quơ vội bộ đồ bà ba đen đưa cho con trai. Tay anh Vĩnh đã bị còng, một thằng lính giật cầm giùm. Bắt được Đỗ Thế Vĩnh rất gọn, tên chỉ huy liếc mắt quan cái nhà trống hoác, ra lệnh rút lui.

Tụi lính không dẫn Đỗ Thế Vĩnh lên phía đường cái mà đạp ngang qua cánh đồng đi về hướng sông Trường Giang. Đỗ Thế Vĩnh nghĩ không ra, không biết tụi này dẫn mình đi đâu. Bỗng anh nghe phía xóm nhà của ông bác ruột Bùi Tịnh có tiếng súng nổ, tiếng la hét: “Bắt cho được hắn, bắt cho được hắn…”. Vĩnh biết ngay, tổ công tác đã bị lộ. Có người khai báo rồi. Anh hy vọng Bùi Tịnh thoát được. Còn anh, phải cứu Võ Để mới để tụi nó bắt dễ dàng thế này. Anh Để là cán bộ bắt hợp pháp, có vai trò quan trọng đối với phong trào cách mạng của huyện Tam Kỳ. Các anh ấy còn là sở xã hội, dân là của Việt Minh, gia đình nào cũng có dính dáng ít nhiều tới Việt Minh, rất khó tìm người để thành lập chính quyền cơ sở làng xã; cơ sở vật chất như trụ sở làm việc từ xã đến thôn đều chưa xây dựng kịp, nơi nhốt người, nơi tập trung dân để cải huấn, tố cộng, nhốt người cũng chưa có mà nhu cầu thì quá lớn. Nhất là sau cái vụ “Hiệp thương” bỏ phiếu trá hình của Ngô Tổng thống, rất nhiều nơi bị dân cự nự, không thực hiện nghiêm chỉnh, chính quyền nghi kỵ, bắt cả làng. Không có chỗ chứa họ, phải lùa người tình nghi vào đình, tiền hiền, trường học để nhốt tạm. Những nơi vắng vẻ như đình, miếu... thì trở thành điểm tra tấn, khai thác can phạm chính trị. Tiền hiền Vĩnh An, nơi linh thiêng của làng bao đời thì nay đã bị bọn nhân danh Quốc gia tràn tới dã biến thành nơi nhốt tù nhân.

Nói là nhốt, là cầm tù chứ thực ra chính quyền bắt những người tình nghi, đảng viên, gia đình tập kết đem chăn chiếu đến trải để ngồi, để nằm la liệt cả bảy trên sàn gạch. Không trói, không xiềng nhưng không một ai bỏ chạy, không một ai chống đối. Vì ai chạy, ai chống lập tức người thân của họ phải chết lây, vạ lây. Và dương nhiên họ không có quyền chống, Hiệp định Giơ-ne-vơ đã quy định không được đấu tranh bằng phương pháp bạo lực, chỉ đấu tranh bằng cái miệng và ngồi bút thôi dù cho kẻ thù chém giết, hãm hại... Mới đó, họ là người của phe chiến thắng, của Điện Biên Phủ “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” mà bây giờ phải tự đưa tay cho kẻ thù còng, đưa cổ cho kẻ thù cưa. Thật là oái ăm, chua chát, uất hận.