Một thời 'tay bút, tay súng' của phóng viên Thông tấn - Bài 3: Gan dạ trong chiến đấu

Một Thời “Tay Bút, Tay Súng”

Bài 3: Gan Dạ Trong Chiến Đấu

Chiến trường năm ấy không chỉ có những người lính cầm súng.

Có những người mang theo máy ảnh, sổ tay và chiếc bút nhỏ, nhưng khi tiếng súng vang lên, họ cũng phải biết cúi xuống, biết tiến lên và biết đối mặt với hiểm nguy như bất kỳ người chiến sĩ nào.

Họ là những phóng viên chiến trường của Thông tấn xã Việt Nam.

Trong số ấy có một phóng viên trẻ tên Hải.

Chiếc máy ảnh luôn được anh giữ sát bên người. Trong túi áo là cuốn sổ nhỏ đã sờn góc. Trên mỗi trang giấy là những dòng ghi vội về trận đánh, về người lính và về những gì đang diễn ra nơi chiến trường.

Anh thường nói với đồng đội:

— Việc của chúng ta là đưa sự thật về cho mọi người biết.

Nhưng chiến trường không cho phép người cầm bút đứng ngoài cuộc.

Khi chiếc bút gặp tiếng súng

Một buổi sáng, đơn vị của Hải tiến về một khu vực đang diễn ra giao tranh.

Tiếng súng vang lên từng hồi.

Khói bụi phủ kín con đường.

Hải vừa chạy vừa giữ chặt chiếc máy ảnh trước ngực.

Một người lính gọi:

— Anh Hải! Nằm xuống!

Hải lập tức ép người xuống đất.

Một loạt đạn vang lên phía trước.

Anh nằm im vài giây rồi ngẩng đầu.

Trước mắt anh là những người lính đang tiến lên.

Một chiến sĩ bị thương.

Đồng đội lập tức quay lại đưa anh ra.

Hải nhìn thấy cảnh ấy.

Bản năng nghề nghiệp khiến anh đưa máy ảnh lên.

Một tiếng “tách” vang lên giữa tiếng súng.

Bức ảnh được ghi lại.

Nhưng Hải không đứng đó lâu.

Anh chạy đến cùng những người lính dìu thương binh.

Chiếc máy ảnh vẫn đeo trên vai.

Cuốn sổ vẫn nằm trong túi.

Nhưng lúc ấy, anh không còn nghĩ mình là một phóng viên.

Anh chỉ nghĩ mình là một người đồng đội.

“Anh phải sống để viết”

Sau trận đánh, Hải tìm một góc tương đối an toàn để ghi chép.

Anh mở cuốn sổ.

Tay vẫn còn run.

Một chiến sĩ ngồi bên cạnh hỏi:

— Anh viết gì vậy?

Hải đáp:

— Viết về trận đánh.

Người lính cười:

— Viết nhớ viết cả tên chúng tôi nhé.

Hải nhìn anh:

— Nếu anh còn sống, tôi sẽ viết.

Người lính cười lớn:

— Vậy thì anh phải sống để viết!

Câu nói ấy khiến Hải nhớ mãi.

Bởi trong chiến tranh, người phóng viên không chỉ ghi lại câu chuyện của người khác.

Đôi khi, chính họ cũng trở thành một phần của câu chuyện.

Tay bút, tay súng

Có những thời điểm, Hải phải cầm súng.

Không phải vì anh quên nghề nghiệp của mình.

Mà bởi giữa chiến trường, ranh giới giữa người đưa tin và người chiến đấu trở nên rất mong manh.

Một lần, đơn vị bị tập kích bất ngờ.

Hải cùng các chiến sĩ tìm vị trí ẩn nấp.

Một người đồng đội đưa cho anh khẩu súng:

— Cầm lấy!

Hải nhận khẩu súng.

Anh không nói gì.

Tiếng súng vang lên dồn dập.

Những người lính chiến đấu.

Hải cũng chiến đấu.

Nhưng sau khi tình hình ổn định, việc đầu tiên anh làm lại là mở sổ.

Anh ghi:

“Trận đánh kết thúc lúc…”

Rồi anh bắt đầu ghi tên những người đã chiến đấu.

Anh hỏi người này.

Hỏi người kia.

Nhớ từng chi tiết.

Có người nói:

— Anh lo nghỉ đi.

Hải lắc đầu:

— Nếu không ghi bây giờ, sau này sẽ quên.

Anh hiểu rằng mỗi khoảnh khắc trên chiến trường đều có thể trở thành ký ức của cả một thế hệ.

Bức ảnh giữa khói lửa

Một ngày khác, Hải đi cùng một đơn vị đang tiến qua một vùng bị bom đạn tàn phá.

Khói vẫn còn bốc lên.

Những ngôi nhà đổ nát.

Những người dân lặng lẽ thu dọn những gì còn lại.

Hải đứng trước một bà mẹ đang ôm đứa con nhỏ.

Người mẹ hỏi:

— Các chú có thắng không?

Hải nhìn bà.

Anh không trả lời ngay.

Anh chỉ nói:

— Chúng tôi sẽ cố gắng.

Rồi anh đưa máy ảnh lên.

Bức ảnh ấy sau này trở thành một trong những hình ảnh mà Hải nhớ nhất.

Không có tiếng súng.

Không có những tư thế hào hùng.

Chỉ có một người mẹ ôm con giữa đống đổ nát.

Nhưng với Hải, đó chính là hình ảnh của chiến tranh.

Và cũng là lý do người ta phải viết về chiến tranh.

Để những người ở hậu phương hiểu rằng phía sau mỗi trận đánh là số phận của những con người cụ thể.

Những người không trở về

Có những người Hải từng phỏng vấn rồi sau đó không còn gặp lại.

Một người lính từng ngồi cạnh anh trong một đêm mưa.

Một chiến sĩ từng cười và nói:

— Sau chiến tranh, tôi muốn về quê trồng lúa.

Một người khác từng nhờ anh chụp giúp một tấm ảnh để gửi về cho mẹ.

Những người ấy có người đã hy sinh.

Hải giữ lại những câu chuyện của họ.

Anh ghi tên họ vào sổ.

Có những trang giấy bị nhòe vì mưa.

Có những dòng chữ viết vội trong ánh sáng yếu ớt.

Nhưng anh không bỏ đi.

Anh biết rằng nếu người lính ấy không thể trở về kể câu chuyện của mình, thì anh sẽ kể thay.

Đó là trách nhiệm của người cầm bút.

Sau chiến tranh

Nhiều năm sau, Hải đã già.

Chiếc máy ảnh năm xưa không còn được sử dụng.

Cuốn sổ chiến trường đã cũ đến mức giấy ngả vàng.

Một người trẻ hỏi ông:

— Chú có sợ không khi làm phóng viên ở chiến trường?

Hải mỉm cười:

— Có chứ. Không sợ mới là điều bất thường.

— Vậy tại sao chú vẫn đi?

Ông im lặng một lúc rồi nói:

— Vì có những câu chuyện nếu không có người ghi lại thì sẽ biến mất.

Ông mở cuốn sổ.

Trong đó là những cái tên.

Những ngày tháng.

Những địa danh.

Những mẩu chuyện nhỏ về những người lính mà ông từng gặp.

Hải nói:

— Tôi không nghĩ mình là anh hùng. Tôi chỉ cố làm công việc của mình trong hoàn cảnh khó khăn nhất.

Ông nhìn chiếc máy ảnh cũ.

— Nhưng mỗi khi cầm bút, tôi nhớ rằng phía sau những dòng chữ ấy là những người đã hy sinh.

Một thời không thể quên

Những phóng viên Thông tấn xã Việt Nam trong chiến tranh đã sống một cuộc đời đặc biệt.

Họ mang theo cây bút để ghi lại lịch sử.

Mang theo chiếc máy ảnh để lưu giữ sự thật.

Và khi chiến trường yêu cầu, họ cũng sẵn sàng cầm súng để bảo vệ đồng đội và hoàn thành nhiệm vụ.

Họ không chỉ đưa tin về chiến tranh.

Họ đã sống giữa chiến tranh.

Họ chứng kiến những khoảnh khắc khốc liệt nhất, những phút giây xúc động nhất và những sự hy sinh thầm lặng nhất.

Có người trở về.

Có người nằm lại.

Nhưng những trang viết của họ đã ở lại.

Những bức ảnh của họ đã ở lại.

Và những câu chuyện họ kể đã giúp các thế hệ sau hiểu rằng:

Lịch sử không chỉ được viết bằng những chiến thắng lớn. Lịch sử còn được viết bằng từng dòng chữ run trong đêm, từng khuôn hình chụp giữa khói lửa và lòng gan dạ của những người đã chọn đứng ở nơi nguy hiểm nhất để ghi lại sự thật.

Đó chính là một thời “tay bút, tay súng” — một thời mà người phóng viên chiến trường vừa là người đưa tin, vừa là người chứng kiến, và trong những giờ phút hiểm nguy nhất, cũng là một người lính giữa đội hình.