MỘT TUỔI TRẺ GỬI LẠI Ở QUẢNG NGÃI

Có những vùng đất khi nhắc đến, người ta không chỉ nhớ về cảnh sắc hay những câu chuyện của hiện tại, mà còn nhớ đến những con người đã gửi lại nơi đó một phần tuổi trẻ của mình. Với tôi, Quảng Ngãi là một vùng đất như thế. Nơi đây từng đi qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt, chứng kiến biết bao cuộc chia ly và mất mát, nhưng cũng là nơi lưu giữ những câu chuyện đẹp về lòng yêu nước, tình đồng đội và sự hy sinh của một thế hệ thanh niên. Trong những câu chuyện ấy, có một người con gái từ Hà Nội đã đến Quảng Ngãi khi tuổi đời còn rất trẻ và rồi mãi mãi nằm lại trên mảnh đất này. Đó là bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm. Tôi biết đến chị trước hết qua những trang nhật ký và những bài học lịch sử, nhưng càng tìm hiểu, tôi càng cảm thấy chị không phải là một cái tên xa xôi trong quá khứ. Chị từng là một cô gái rất trẻ, từng có gia đình để yêu thương, có những người bạn để nhớ, có những ước mơ riêng và có cả một tương lai phía trước. Thế nhưng giữa những năm tháng đất nước còn chìm trong chiến tranh, chị đã chọn đem kiến thức, sức trẻ và lòng nhiệt huyết của mình đến nơi gian khổ nhất.

Năm 1967, sau một hành trình dài, Đặng Thùy Trâm vào chiến trường Quảng Ngãi và được phân công công tác tại Đức Phổ. Khi ấy, chị là một bác sĩ trẻ, phụ trách Bệnh xá Đức Phổ, nơi tiếp nhận và điều trị cho thương binh, du kích và người dân trong vùng. Tôi thường nghĩ về hình ảnh của một nữ bác sĩ trẻ giữa núi rừng Quảng Ngãi ngày ấy. Nếu đặt chị bên cạnh những sinh viên chúng tôi hôm nay, khoảng cách có lẽ không phải là tuổi tác mà là hoàn cảnh sống. Chúng tôi đến trường trong những lớp học đầy đủ ánh sáng, có sách vở, máy tính, điện thoại và vô số cơ hội để lựa chọn tương lai. Còn chị bước vào chiến trường với những điều kiện thiếu thốn và luôn phải đối mặt với hiểm nguy. Nhưng điều đáng quý là trong hoàn cảnh ấy, chị vẫn làm công việc của mình bằng tất cả sự tận tâm. Một người bị thương cần được cứu chữa, một bệnh nhân cần được chăm sóc, một đồng đội cần được giúp đỡ, chị đều cố gắng làm hết khả năng của mình. Công việc của một bác sĩ trong chiến tranh không chỉ là chữa một vết thương trên cơ thể. Đó còn là giữ lại hy vọng sống cho một con người giữa lúc sự sống và cái chết chỉ cách nhau trong gang tấc.

Điều khiến tôi xúc động nhất khi tìm hiểu về Đặng Thùy Trâm là chị không hiện lên như một con người hoàn toàn không biết sợ hãi hay đau buồn. Ngược lại, qua những trang nhật ký, tôi nhìn thấy một người con gái có những rung động rất đời thường. Chị nhớ gia đình, nhớ quê hương, nhớ những người thân yêu và đau lòng trước sự hy sinh của đồng đội. Chị cũng từng có những phút yếu lòng, từng trăn trở về cuộc sống và tương lai. Chính những cảm xúc rất con người ấy lại khiến hình ảnh của chị trở nên gần gũi hơn với thế hệ trẻ hôm nay. Chị không phải một người sinh ra để trở thành biểu tượng. Chị chỉ là một cô gái đã lựa chọn sống có trách nhiệm với đất nước trong thời đại mà mình đang sống. Có lẽ chính vì vậy, sự hy sinh của chị càng khiến người sau phải suy nghĩ. Bởi nếu chị là một nhân vật hoàn toàn xa lạ với những cảm xúc của con người, chúng ta có thể chỉ ngưỡng mộ. Nhưng khi biết chị cũng từng nhớ nhà, từng yêu thương, từng có những ước mơ riêng, chúng ta lại càng hiểu rằng điều chị trao cho đất nước chính là những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ.

Chiến tranh không cho con người quá nhiều lựa chọn. Bệnh xá nơi Đặng Thùy Trâm làm việc nhiều lần phải đối mặt với sự khốc liệt của bom đạn. Có những lúc cơ sở điều trị phải di chuyển để bảo đảm an toàn, nhưng dù ở đâu, công việc cứu người vẫn tiếp tục. Tôi hình dung những bước chân vội vã trong rừng, những người thương binh cần được chăm sóc, những đêm thiếu thốn và những ngày mà không ai biết chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo. Trong hoàn cảnh ấy, một nữ bác sĩ trẻ vẫn ở lại với bệnh nhân của mình. Chị có thể sợ hãi, có thể nhớ nhà, nhưng chị không bỏ lại những người đang cần mình. Đó có lẽ là vẻ đẹp sâu sắc nhất của người bác sĩ ấy: lòng dũng cảm của chị không nằm ở những lời nói lớn lao mà nằm trong sự kiên trì với công việc mỗi ngày. Cứ có người cần cứu thì chị cứu. Cứ có người cần chăm sóc thì chị chăm sóc. Và cứ thế, từng ngày tuổi trẻ của chị trôi qua giữa chiến trường Quảng Ngãi.

Rồi ngày 22 tháng 6 năm 1970 đến. Trên đường đi làm nhiệm vụ, Đặng Thùy Trâm hy sinh khi tuổi đời chưa đầy 28. Hai mươi tám tuổi, một con số khiến tôi rất nhiều lần dừng lại khi đọc câu chuyện về chị. Hai mươi tám tuổi, người ta có thể vừa bắt đầu một công việc, xây dựng gia đình, thực hiện những ước mơ còn dang dở hoặc đơn giản là sống những ngày tháng bình thường của tuổi trẻ. Nhưng chị đã không có cơ hội ấy. Chị nằm lại giữa mảnh đất Quảng Ngãi, nơi chị đã sống và làm việc trong những năm tháng chiến tranh. Tôi từng tự hỏi nếu ngày ấy chị không vào chiến trường, cuộc đời chị sẽ như thế nào. Có lẽ chị sẽ trở thành một bác sĩ ở một bệnh viện nào đó, có một mái nhà, một gia đình và những năm tháng bình yên. Nhưng lịch sử đã đặt chị vào một hoàn cảnh khác. Và chị đã lựa chọn cách sống mà mình tin là đúng.

Điều kỳ lạ là một con người có thể rời khỏi cuộc đời từ rất lâu nhưng câu chuyện của họ vẫn tiếp tục sống. Đặng Thùy Trâm đã hy sinh, nhưng những trang nhật ký chị để lại vẫn còn đó. Những dòng chữ được viết trong những năm tháng chiến tranh đã giúp người đời sau hiểu hơn về một cô gái trẻ, hiểu hơn về chiến trường và hiểu hơn về tâm hồn của những người đã sống trong thời đại ấy. Đối với tôi, những trang nhật ký ấy không chỉ là một tư liệu lịch sử. Nó giống như một cây cầu nối giữa hai thế hệ. Một bên là những người trẻ đã sống trong chiến tranh, một bên là những người trẻ đang sống trong hòa bình. Khoảng cách giữa hai thế hệ rất xa, nhưng khi đọc những dòng viết chân thành ấy, tôi vẫn có thể nhận ra những cảm xúc quen thuộc: nỗi nhớ gia đình, tình yêu đối với quê hương, sự lo lắng trước tương lai và mong muốn được sống một cuộc đời có ý nghĩa.

Có lẽ vì thế mà mỗi lần nghĩ về Đặng Thùy Trâm, tôi không chỉ nghĩ về một người đã hy sinh. Tôi nghĩ về một tuổi trẻ. Một tuổi trẻ đã từng đứng trước rất nhiều lựa chọn nhưng cuối cùng chọn con đường khó khăn nhất. Chị đã trao cho đất nước những năm tháng mà bất kỳ người trẻ nào cũng muốn giữ lại cho riêng mình. Và hôm nay, khi tôi được sống trong hòa bình, được học tập và tự do nghĩ về tương lai, tôi càng hiểu rằng những điều bình thường ấy không phải tự nhiên mà có. Chúng được đánh đổi bằng tuổi trẻ của rất nhiều người như chị. Có thể chúng tôi không thể sống lại thời chiến, cũng không thể làm những điều giống như thế hệ trước. Nhưng chúng tôi có thể lựa chọn cách sống có trách nhiệm với hiện tại. Là một sinh viên, tôi có thể học tập nghiêm túc, trau dồi kiến thức, sống tử tế và cố gắng trở thành một người có ích cho cộng đồng. Nếu sau này trở thành một giáo viên, tôi cũng muốn kể cho học sinh của mình những câu chuyện như câu chuyện về Đặng Thùy Trâm, không phải để các em chỉ biết thêm một cái tên trong lịch sử, mà để các em hiểu rằng phía sau mỗi trang sách là một con người thật, từng có một cuộc đời thật và từng có những ước mơ giống như chúng ta.

Đặng Thùy Trâm đã không trở về sau chiến tranh. Chị không được nhìn thấy đất nước trong ngày hòa bình, không được sống những năm tháng bình yên mà mình đã góp phần tạo nên. Nhưng tuổi trẻ của chị vẫn còn ở lại trên mảnh đất Quảng Ngãi, trong những trang nhật ký, trong ký ức của những người từng biết chị và trong sự biết ơn của những thế hệ sau. Tôi nghĩ đó là một cách trở về khác, âm thầm nhưng bền bỉ. Bởi một con người có thể mất đi, nhưng những điều tốt đẹp họ để lại thì không nhất thiết phải mất theo. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, chiến tranh đã trở thành ký ức, nhưng câu chuyện về cô bác sĩ trẻ năm nào vẫn khiến những người trẻ như tôi phải dừng lại và tự hỏi: mình sẽ làm gì với tuổi trẻ mà mình đang có?

Có lẽ chúng tôi không cần những lời hứa quá lớn lao. Chỉ cần biết trân trọng hòa bình, biết yêu quê hương, biết sống có trách nhiệm và không quên những người đã hy sinh để mình có được ngày hôm nay. Bởi với tôi, nhớ về Đặng Thùy Trâm không chỉ là nhớ một người con gái đã nằm lại ở Quảng Ngãi. Đó còn là nhớ về cả một thế hệ đã từng đi qua chiến tranh với một niềm tin giản dị rằng đất nước rồi sẽ có ngày bình yên. Và khi đứng trong những ngày bình yên ấy, điều chúng tôi có thể làm tốt nhất chính là sống sao cho tuổi trẻ của mình cũng có ý nghĩa. Bởi tuổi trẻ chỉ đi qua một lần, nhưng nếu biết sống vì những điều tốt đẹp, nó có thể ở lại rất lâu trong ký ức của người khác. Như tuổi trẻ của Đặng Thùy Trâm, đã ở lại với Quảng Ngãi, với đất nước và với chúng ta cho đến tận hôm nay.