“Một vòng Trái Đất trên đôi chân người lính Trường Sơn”
Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, Đường Hồ Chí Minh là tuyến chi viện chiến lược nối hậu phương miền Bắc với chiến trường miền Nam. Những năm đầu của tuyến đường, khi phương tiện cơ giới chưa thể hoạt động rộng khắp, gùi hàng bằng sức người là một phương thức vận tải chủ yếu. Trong hoàn cảnh đó, người lính giao liên Nguyễn Viết Sinh, quê ở Nam Đàn, Nghệ An, đã trở thành một trong những biểu tượng tiêu biểu của Bộ đội Trường Sơn. Ông được tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân ngày 1-1-1967 và là một trong những Anh hùng đầu tiên của Bộ đội Trường Sơn.
Từ người lính trẻ đến “kiện tướng gùi hàng”
Năm 1961, Nguyễn Viết Sinh nhập ngũ và được biên chế vào C3, D1, Tiểu đoàn 301, Đoàn 559, làm nhiệm vụ vận chuyển hàng hóa, vũ khí và lương thực qua Trường Sơn, vòng qua đất Lào để chi viện cho chiến trường miền Nam. Tuyến đường lúc ấy còn hết sức sơ khai: rừng núi hiểm trở, đèo dốc, sông suối và thường xuyên chịu sự đánh phá, trinh sát của đối phương.
Sau thời gian huấn luyện, Nguyễn Viết Sinh cùng đồng đội hành quân từ khu vực Làng Ho, Quảng Bình, vượt các địa hình hiểm trở như đèo Ngàn Linh, đèo 800, qua đất bạn Lào và cắt đường 9 để đưa hàng vào chiến trường. Phương châm hoạt động được thực hiện nghiêm ngặt: “Đi không dấu, nấu không khói, nói không tiếng”, nhằm giữ bí mật cho tuyến vận tải chiến lược.
Công việc tưởng như đơn giản – gùi hàng – thực tế là một thử thách khắc nghiệt. Những ngày đầu, người lính chỉ mang khoảng 15-20kg. Sau quá trình rèn luyện, Nguyễn Viết Sinh có thể mang 40-50kg; có thời điểm ông gùi tới 65-75kg, trong khi trọng lượng cơ thể chỉ khoảng 50kg. Mỗi ngày, đoàn quân có thể phải vượt hàng chục kilômét qua rừng núi.
Những con số làm nên một huyền thoại
Điều đặc biệt ở Nguyễn Viết Sinh không nằm ở một chuyến gùi hàng đơn lẻ mà ở sự bền bỉ trong hàng nghìn ngày làm nhiệm vụ.
Theo tư liệu được Báo Quân đội nhân dân dẫn từ bảng thành tích lưu tại Bảo tàng Đường Hồ Chí Minh, riêng năm 1962, ông gùi 13.553kg hàng, thực hiện 296 chuyến cáng thương, trên quãng đường 10.196km. Năm 1963, ông tiếp tục gùi 9.365kg hàng và khiêng 23 cáng thương. Đến năm 1964, ông mang vác 11.445kg, thồ 8.230kg và khiêng 62 ca thương binh, hoạt động trong 323 ngày với tổng quãng đường 10.982km.
Trong 4 năm với 1.089 ngày làm việc, Nguyễn Viết Sinh đã mang hơn 55 tấn hàng và đi tổng cộng 41.025km – con số tương đương một vòng Trái Đất theo đường xích đạo. Đây là cơ sở để ông được xác lập kỷ lục về người chiến sĩ giao liên Trường Sơn gùi, thồ hàng và dẫn quân với đoạn đường dài nhất.
Nhưng đằng sau những con số ấy là những ngày tháng vô cùng gian khổ. Mưa rừng khiến đường trơn trượt, nước suối dâng cao; mùa khô lại là cái nóng, bụi đỏ và nguy cơ máy bay đối phương phát hiện. Đôi dép cao su liên tục bị mòn, quai dép đứt; quần áo thường xuyên ướt đẫm mồ hôi. Có những cung đường phải đi hàng chục kilômét cả đi lẫn về chỉ để hoàn thành một nhiệm vụ vận chuyển.
Trong những năm đầu của tuyến vận tải Trường Sơn
Câu chuyện của Nguyễn Viết Sinh gắn với giai đoạn đầu xây dựng và bảo đảm tuyến chi viện chiến lược Trường Sơn, đặc biệt là thời kỳ vận tải chủ yếu dựa vào sức người trước khi đường cơ giới được mở rộng. Ngày 19-5-1959, tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn được quyết định mở; đến ngày 9-8-1964, Trung đoàn 98 thực hiện mở đường cơ giới lên Trường Sơn, và ngày 25-10-1965, đoàn xe ô tô đầu tiên chở hàng vào chiến trường, đánh dấu bước chuyển sang vận tải cơ giới.
Như vậy, nếu đặt câu chuyện của Nguyễn Viết Sinh trong tiến trình lịch sử quân sự, ông chính là một trong những người thuộc “thế hệ gùi hàng”, góp phần duy trì mạch vận tải trong giai đoạn đặc biệt khó khăn trước khi tuyến đường được cơ giới hóa.
Đây cũng là điểm cần lưu ý về tính chính xác lịch sử: các nguồn báo chí chính thống hiện có không xác nhận Nguyễn Viết Sinh trực tiếp tham gia một chiến dịch lớn trên chiến trường với tư cách lực lượng chiến đấu. Vì vậy, không nên gán ông trực tiếp tham gia các chiến dịch như Đường 9 - Nam Lào hay Tây Nguyên khi không có tài liệu chứng minh. Chiến công của ông thuộc mặt trận vận tải – giao liên trên tuyến Trường Sơn, một bộ phận của nhiệm vụ chi viện chiến lược cho các chiến trường và các chiến dịch của quân đội ta.
Bị thương vẫn trở lại con đường
Năm năm sau ngày nhập ngũ, đầu năm 1966, Nguyễn Viết Sinh bị thương tại Tà Khống. Tuy nhiên, trước đó ông đã có gần 5 năm gần như không nghỉ ngày nào vì ốm đau, liên tục gùi, thồ hàng và cáng thương trên tuyến Trường Sơn. Tư liệu của Bộ Tư lệnh Bảo vệ Lăng Chủ tịch Hồ Chí Minh ghi nhận ông đã dành gần 6 năm thực hiện nhiệm vụ gùi, thồ, vận chuyển hàng vượt Trường Sơn.
Điều đáng quý ở người lính ấy là tinh thần đồng đội. Nguyễn Viết Sinh từng kể rằng trong tiểu đội, mọi người luôn động viên nhau cùng cố gắng: người khỏe gánh thêm cho người yếu, người gùi được nhiều mang bớt cho người gùi ít. Với họ, hoàn thành nhiệm vụ không phải thành tích của một cá nhân mà là kết quả của cả tập thể.
Khẩu hiệu mà ông luôn ghi nhớ là: “Một ki-lô-gam hàng là một đồng bào miền Nam đỡ đổ máu, một viên đạn là một kẻ thù.” Chính nhận thức ấy đã biến những bước chân nặng nề trên núi rừng thành động lực chiến đấu.
Danh hiệu Anh hùng và một câu chuyện đặc biệt
Ngày 1-1-1967, Trung sĩ, Tiểu đội trưởng Nguyễn Viết Sinh được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Ông là Anh hùng đầu tiên của Bộ đội Trường Sơn trong đợt tuyên dương đầu tiên của lực lượng này.
Một chi tiết xúc động là khi được thông báo về Hà Nội nhận danh hiệu Anh hùng, ông ban đầu không muốn đi vì ngại rời đồng đội. Khi biết có thể được gặp Bác Hồ, ông mới quyết định lên đường. Nhưng chiến tranh đã khiến mong muốn ấy không thành. Trên đường ra Hà Nội, ông phải tránh bom đạn và mất gần hai tuần mới đến được khu vực dốc Cổng Trời, Quảng Bình. Khi nghe Đài Tiếng nói Việt Nam thông báo lễ tuyên dương ở Hà Nội đã kết thúc, ông và đồng đội lại quay trở về đơn vị.
Chi tiết ấy cho thấy một phẩm chất rất đặc biệt: với Nguyễn Viết Sinh, danh hiệu Anh hùng không quan trọng bằng nhiệm vụ và đồng đội.
Lời kết – những bước chân làm nên con đường huyền thoại
Câu chuyện thời hoa lửa của Anh hùng Nguyễn Viết Sinh là câu chuyện về sức mạnh của con người trong những điều kiện khắc nghiệt nhất.
Không có xe vận tải hiện đại, ông dùng đôi vai. Không có đường bằng phẳng, ông vượt đèo, lội suối. Không có điều kiện nghỉ ngơi đầy đủ, ông vẫn tiếp tục hành quân. Trong bốn năm, hơn 55 tấn hàng và 41.025km đường đã được ghi lại bằng chính những bước chân của người lính giao liên ấy.
Từ góc nhìn lịch sử, chiến công của Nguyễn Viết Sinh cần được đặt trong giai đoạn đầu của tuyến vận tải chiến lược Trường Sơn, khi sức người giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Những chuyến gùi hàng, cáng thương và dẫn quân của ông góp phần bảo đảm dòng chi viện từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam, tạo cơ sở để tuyến Trường Sơn từng bước phát triển từ vận tải thô sơ sang cơ giới hóa.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng hình ảnh người chiến sĩ với chiếc gùi trên lưng vẫn là biểu tượng đẹp của ý chí, sức chịu đựng và tinh thần trách nhiệm. Nguyễn Viết Sinh không tạo nên chiến công bằng một trận đánh lớn; ông tạo nên chiến công bằng hàng nghìn ngày không ngừng bước.
41.025km – gần bằng một vòng Trái Đất. Hơn 55 tấn hàng – được vận chuyển chủ yếu bằng sức người. Những con số ấy không chỉ nói về sức mạnh thể chất, mà còn nói lên sức mạnh tinh thần của một thế hệ đã đặt nhiệm vụ giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước lên trên những gian khổ của bản thân.
Đó chính là một câu chuyện tiêu biểu của “thời hoa lửa” trên đường Trường Sơn: có những người Anh hùng không đứng giữa tiếng súng, nhưng từng bước chân của họ đã góp phần đưa sức mạnh hậu phương đến với tiền tuyến.
