Mùa đông trên núi đá

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Hoàng Văn Thìn, một cựu chiến sĩ từng hoạt động ở vùng núi đá Cao Bằng trong những năm kháng chiến chống Pháp. Cụ bảo rằng đời người có nhiều mùa đông, nhưng mùa đông cụ nhớ nhất là mùa đông trên những dãy núi đá tai mèo, nơi cái lạnh không chỉ thấm vào da thịt mà còn thử thách cả ý chí con người.

Đó là cuối năm 1948. Đơn vị của cụ nhận nhiệm vụ đưa tài liệu và thuốc men vượt qua vùng núi đá để tới một cơ sở cách mạng ở phía bên kia biên giới. Đường đi chỉ là những lối mòn nhỏ men theo vách núi. Ban ngày sương mù dày đặc, ban đêm gió rít qua khe đá nghe như tiếng hú của rừng già.

Khi ấy cụ mới hai mươi tuổi.

Đoàn chỉ có sáu người, ai cũng mặc áo chàm dày vá chằng vá đụp. Lương thực mang theo rất ít: vài nắm ngô rang, ít muối và mấy ống cơm lam.

Ngày đầu tiên còn dễ đi. Sang ngày thứ hai, trời trở rét dữ dội. Sương đóng trắng trên cành cây, nước trong bi đông lạnh buốt như vừa lấy từ đá.

Một đồng đội quê Thái Bình run lập cập, cười gượng:

– Ở quê tôi chưa bao giờ lạnh thế này.

Cụ Thìn đáp:

– Ráng đi hết dốc kia, có bản người Mông.

Nhưng qua hết dốc lại là một dốc khác, rồi lại những triền đá xám kéo dài tưởng như không có điểm cuối.

Chiều xuống rất nhanh. Đoàn tìm được một hốc đá để trú đêm. Không dám đốt lửa lớn vì sợ lộ vị trí, mọi người chỉ nhóm một bếp than nhỏ bằng cành khô nhặt ven đường.

Gió lùa qua khe đá lạnh đến tê người.

Cụ nhớ rõ hình ảnh anh Lộc, người lớn tuổi nhất đơn vị, cởi chiếc áo bông duy nhất của mình đắp cho chiến sĩ trẻ đang sốt rét.

Người kia từ chối:

– Anh mặc đi, em chịu được.

Anh Lộc lắc đầu:

– Chú còn trẻ, còn phải đi nhiều.

Không ai nói thêm nữa. Trong ánh than đỏ, mọi người ngồi sát vào nhau để chia hơi ấm.

Đêm ấy, cụ không ngủ được. Nhìn lên bầu trời đầy sao giữa núi đá, cụ bỗng nhớ nhà da diết: nhớ bếp lửa của mẹ, nhớ tiếng gà gáy sáng, nhớ mùi rơm khô sau mùa gặt.

Chiến tranh khiến người ta hiểu rằng những điều bình thường nhất lại là điều quý giá nhất.

Sáng hôm sau, tuyết mỏng phủ trên những phiến đá cao. Đường trơn như mỡ. Đến một đoạn vách dựng đứng, người chiến sĩ trẻ bị trượt chân, chiếc túi tài liệu rơi xuống khe đá.

Mọi người sững lại.

Trong túi không chỉ có giấy tờ mà còn có bản danh sách cơ sở liên lạc của cả vùng.

Không chút do dự, anh Lộc buộc dây vào người rồi tụt xuống khe đá sâu. Gió thổi phần phật, đá sắc cứa rách bàn tay anh.

Một lúc lâu sau, anh ngẩng lên, giơ cao chiếc túi còn nguyên vẹn.

Cả đoàn thở phào.

Khi kéo anh lên, hai bàn tay anh đã rớm máu. Anh chỉ cười:

– Mất tài liệu còn nguy hiểm hơn mất máu.

Câu nói giản dị ấy theo cụ Thìn suốt cuộc đời.

Đến ngày thứ ba, đoàn tới được một bản người Mông nằm cheo leo giữa núi. Dân bản nghèo lắm, nhưng khi biết có bộ đội cách mạng đi qua, họ mang ra bát thắng cố nóng, ít ngô và cho mượn chăn.

Một bà cụ người Mông đặt thêm vào tay cụ một củ khoai nướng rồi nói bằng tiếng Kinh chưa sõi:

– Bộ đội ăn cho ấm bụng.

Củ khoai nhỏ thôi, nhưng cụ bảo đó là món ăn ngon nhất trong những năm tháng chiến tranh.

Đêm ấy, lần đầu tiên sau nhiều ngày, mọi người được ngồi bên bếp lửa thật sự. Ngoài kia gió vẫn gào trên núi đá, nhưng trong căn nhà trình tường nhỏ, ai cũng thấy ấm lòng.

Nhiệm vụ hoàn thành, đoàn trở về an toàn. Vài năm sau, anh Lộc hy sinh trong một trận càn. Tin đến đơn vị vào đúng một ngày đông.

Cụ Thìn lặng người rất lâu rồi nhớ đến chiếc áo bông đêm trú đá và đôi bàn tay đầy máu kéo chiếc túi tài liệu lên khỏi vực sâu.

Bây giờ, đường lên núi đá đã có xe chạy, nhiều bản đã có điện và sóng điện thoại. Nhưng mỗi khi gió mùa tràn về, cụ Thìn vẫn ngồi bên hiên nhà, nhìn lên dãy núi xa mờ trong sương.

Cụ nói với con cháu:

– Mùa đông năm ấy lạnh lắm. Nhưng lòng người thì ấm.

Tôi hiểu rằng mùa đông trên núi đá không chỉ là câu chuyện về cái rét của thiên nhiên. Đó là câu chuyện về tình đồng đội, về sự hy sinh thầm lặng và về những con người đã mang hơi ấm của lòng yêu nước đi qua những ngày lạnh nhất của lịch sử dân tộc.