“Mùa hè đỏ lửa” Quảng Trị 1972

Mùa hè đến cùng cái nắng bỏng rát như thiêu cháy mặt đất. Những cánh đồng lúa đang thì chín vàng không còn rộn ràng tiếng gặt, những con đường làng từng đầy dấu chân trẻ nhỏ chỉ còn phủ một lớp bụi dày vì đoàn người nối nhau rời bỏ quê hương. Tiếng pháo vọng từ rất xa ban đầu chỉ như những tiếng sấm mơ hồ, nhưng rồi mỗi ngày một gần hơn, dồn dập hơn, cho đến khi bầu trời không còn phân biệt được đâu là mây, đâu là khói. Cả vùng quê chìm trong một màu xám đục, nơi sự sống và cái chết chỉ còn cách nhau bởi một khoảnh khắc mong manh.

Chiến tranh không đến bằng những lời tuyên bố hùng hồn. Nó đến bằng những mái nhà sụp xuống giữa đêm, bằng tiếng trẻ con khóc lạc mẹ trong màn khói, bằng những người già lặng lẽ ngồi trước nền nhà đã biến thành đống gạch vụn, ánh mắt trống rỗng nhìn về nơi từng là mái ấm của cả một đời người. Có những ngôi làng chỉ sau vài giờ giao tranh đã không còn một mái ngói nguyên vẹn. Cây đa đầu làng, chứng kiến bao thế hệ lớn lên rồi già đi, giờ chỉ còn lại thân cây cháy đen, cành lá gãy gục như một người lính đã ngã xuống mà không còn ai gọi tên.

Đêm xuống, bầu trời đỏ rực bởi ánh pháo sáng và những đám cháy chưa bao giờ kịp tắt. Ánh lửa hắt lên khuôn mặt của những người đang trú trong hầm đất, nơi không khí đặc quánh mùi đất ẩm, khói thuốc súng và nỗi sợ hãi. Không ai biết khi nào quả đạn tiếp theo sẽ rơi xuống. Không ai biết liệu bình minh có còn đến với mình hay không. Người mẹ ôm chặt đứa con còn đỏ hỏn trong lòng, lấy thân mình che cho đứa trẻ trước mỗi tiếng nổ rung chuyển mặt đất. Người cha lặng lẽ ngồi bên cửa hầm, đôi tay chai sần siết chặt chiếc cuốc đã gãy cán, như thể đó vẫn còn là thứ duy nhất có thể bảo vệ gia đình mình.

Rồi bình minh cũng đến, nhưng không mang theo tiếng chim. Chỉ còn mùi khét của khói, mùi đất mới bị cày xới bởi bom đạn và những khoảng lặng nặng nề đến nghẹt thở. Những con đường biến mất dưới vô số hố sâu. Dòng sông từng trong vắt nay đục ngầu vì bùn đất. Xác trâu bò nằm ngổn ngang trên đồng ruộng, còn những cánh đồng lúa chỉ còn trơ lại những gốc rạ cháy sém. Người ta đi tìm người thân giữa những đống đổ nát, gọi tên nhau trong vô vọng. Có người chỉ tìm thấy một chiếc khăn cũ, một đôi dép nhỏ, hay một bức ảnh gia đình cháy xém còn sót lại dưới lớp gạch đá.

Ở tiền tuyến, những người lính sống trong một thế giới khác hẳn. Họ không còn đếm ngày bằng lịch mà bằng số lần mặt trời mọc sau những đêm giao tranh. Quần áo luôn bết bùn đất, đôi giày đã mòn rách, khuôn mặt phủ đầy bụi khói đến mức không còn nhận ra tuổi tác. Có người mới hôm qua còn ngồi chia nhau mẩu lương khô cuối cùng, kể về mái nhà nơi quê xa và ước mơ sau chiến tranh sẽ cưới người con gái đã hẹn chờ. Nhưng sáng hôm sau, chỗ ngồi ấy chỉ còn lại chiếc ba lô rách nằm lặng lẽ bên chiến hào. Không có thời gian để khóc. Những người còn sống chỉ kịp lặng im vài giây rồi tiếp tục bước đi, bởi tiếng pháo vẫn không ngừng dội xuống.

Chiến tranh xóa nhòa mọi ranh giới của thời gian. Một cậu bé hôm qua còn chăn trâu có thể sáng nay đã phải gánh nước cho trạm cứu thương. Một cô gái từng mơ trở thành cô giáo giờ ngày ngày băng bó cho những người bị thương. Những người mẹ học cách nuốt nước mắt vào trong để con mình không nhìn thấy. Những người cha già học cách đào huyệt chôn người quen mà không còn đủ nước mắt để khóc. Mỗi con người đều mang trong mình một vết thương, dù có thể nó không nhìn thấy được.

Có những lúc chiến sự tạm lắng. Tiếng súng im bặt đến kỳ lạ. Chỉ còn tiếng gió lùa qua những bức tường đổ nát và tiếng lá khô xào xạc trên nền đất đầy mảnh đạn. Sự im lặng ấy không đem lại bình yên mà chỉ khiến con người càng cảm nhận rõ hơn những mất mát. Một chiếc xe đạp méo mó nằm bên vệ đường. Một quyển sách học còn mở dở dưới lớp bụi. Một con diều mắc trên ngọn cây đã cháy sém, không bao giờ còn có thể bay lên nữa. Mọi thứ như bị thời gian bỏ quên giữa khoảnh khắc cuộc sống đột ngột bị cắt ngang.

Khi chiến tranh qua đi, khói lửa rồi cũng tan. Nhưng những gì nó để lại không biến mất cùng tiếng súng. Trên những cánh đồng xanh trở lại vẫn còn những hố bom chưa kịp lấp. Dưới nhiều gốc cây là những nấm mộ không tên. Có những người trở về nhưng không còn nhà để về. Có những người chờ đợi suốt cả cuộc đời mà người thân không bao giờ trở lại. Những đứa trẻ lớn lên thiếu vắng cha mẹ. Những người già mang theo ký ức về một mùa hè mà bầu trời luôn đỏ rực, nơi mỗi buổi sáng thức dậy đều là một điều may mắn.

Chiến tranh không chỉ cướp đi sinh mạng. Nó cướp đi tuổi trẻ, cướp đi những giấc mơ còn dang dở, cướp đi những mùa gặt, những đám cưới, những tiếng cười và cả những điều bình dị nhất của con người. Điều còn sót lại sau tất cả không phải là vinh quang của khói lửa, mà là khát vọng về một ngày bầu trời chỉ còn tiếng chim bay, trẻ em có thể lớn lên mà không biết tiếng bom là gì, và mùa hè sẽ chỉ còn mang theo hương lúa chín thay vì mùi thuốc súng.