“Mùa hè đỏ lửa” Quảng Trị 1972: Nhìn nhận từ phía bên kia

Cách đây 50 năm, Quân giải phóng miền Nam Việt Nam mở chiến dịch Xuân - Hè 1972, thực hiện tấn công chiến lược trên toàn miền Nam, trong đó mặt trận Trị - Thiên (Quảng Trị, Thừa Thiên) là hướng tấn công chủ yếu. Đến tháng 5/1972, quân ta đã chiếm được toàn bộ tỉnh Quảng Trị.

Giữa tháng 6/1972, ngụy quyền phản công hòng chiếm lại Quảng Trị. Một trong những điểm tấn công có ý nghĩa chiến lược là khu vực Thành cổ. Đây chính là trận chiến khốc liệt nhất trong lịch sử chiến tranh Việt Nam - được mệnh danh là “mùa hè đỏ lửa”, với sự huy động hỏa lực lớn chưa từng có. Trong 81 ngày đêm, từ 28/6 đến 16/9/1972, hai bên giằng co từng mét đất, từng ngôi nhà. Bom đạn đã phá hủy hoàn toàn thị xã Quảng Trị. Thành cổ cũng bị phá nát hoàn toàn. Hàng nghìn chiến sĩ đã ngã xuống trong trận chiến khốc liệt này.

Ngày 16/9/1972, quân ta chủ động rút khỏi Thành cổ sau khi đã gây tổn thất nặng nề cho địch. Trong 81 ngày đêm, Thành cổ Quảng Trị liên tục được nhắc đến trong bản tin thời sự của các hãng thông tấn lớn trên thế giới, gây chấn động nước Mỹ và dư luận quốc tế, buộc Mỹ phải ngồi vào bàn đàm phán, ký kết hiệp định Paris với các điều khoản có lợi cho Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam.

50 năm đã trôi qua, âm hưởng về sự kiện Quảng Trị năm 1972 ngày nào như vẫn còn nguyên trong ký ức, trong tâm tưởng không chỉ của Việt Nam mà còn là của cả nước Mỹ và các nước phương Tây. Và đã có rất nhiều học giả, các tướng lĩnh sĩ quan của Quân đội Mỹ đã đánh giá, bình luận về sự kiện này sau khi họ đã bước ra từ cuộc chiến.

Trả lời phỏng vấn phóng viên VOV, Đại tá, PGS-TS Trần Nam Chuân, nguyên Cán bộ Viện Chiến lược Quốc phòng, cho rằng, chiến dịch này là một đòn giáng mạnh làm thất bại âm mưu của Mỹ-ngụy muốn tạo ra thắng lợi trên chiến trường để chèn ép chúng ta tại bàn đàm phán Paris. Những người trong cuộc đã phải thừa nhận thất bại trong việc để mất Quảng Trị và không thể tái chiếm được Thành cổ Quảng Trị.

PV: Thưa Đại tá, PGS.TS Trần Nam Chuân, sự kiện Quảng Trị cách đây 50 năm đã được người Mỹ nhìn nhận trên những góc độ nào?

Đại tá PGS.TS Trần Nam Chuân: Vâng, câu hỏi này cũng là vấn đề được nhiều người quan tâm, nhiều nhà báo, phóng viên và những người nghiên cứu cũng muốn biết là với những người ở phía bên kia, hay là người nước ngoài thì họ nhìn nhận, đánh giá về sự kiện này như thế nào.

Như chúng ta đã biết, ngay sau chiến thắng 30/4/1975, thì đã có rất nhiều nhà nghiên cứu chính trị, quân sự của Mỹ và phóng viên báo chí của phương Tây đi tìm hiểu về cuộc chiến tranh ở Việt Nam, trong đó có sự kiện Quảng Trị năm 1972. Cũng có nhiều quan chức và sỹ quan ngụy quyền Sài Gòn trước đây đã từng tham chiến tại Quảng Trị năm 1972, sau năm 1975 thì họ di tản ra nước ngoài. Họ mang trong lòng hận thù, sự tiếc nuối và cả những thứ mà họ gọi là “niềm kiêu hãnh” về “chiến công” của họ.

Sau này, khi đã bình tâm trở lại, nhìn nhận lại cuộc chiến tranh ở Việt Nam, các tướng, tá Mỹ và ngụy quyền Sài Gòn đã có những bài viết, hồi ký, bình luận, tuyên truyền, giải thích và phân bua về các vấn đề có liên quan đến sự kiện Quảng Trị và cuộc chiến đấu 81 ngày đêm giữ Thành cổ năm 1972. Tôi xin nêu và trích dẫn vài ý như sau:

Thứ nhất, sau khi chúng ta giải phóng Quảng Trị thì Mỹ-ngụy hoang mang, dao động mạnh. Tổng Tham mưu trưởng quân đội ngụy quyền Sài Gòn là Tướng Cao Văn Viên đã phải thú nhận: “Cuộc tiến công năm 1972 của Bắc Việt đã làm nổi lên một cách bi thảm nhất sự yếu kém cơ bản của quá trình Việt Nam hóa”. Thất bại đó chứng tỏ nếu quân đội ngụy Sài Gòn không có sự hỗ trợ của Mỹ, đặc biệt về hỏa lực thì quân đội ngụy Sài Gòn khó đứng vững trước sức tiến công của chủ lực quân giải phóng. Nhiều học giả tại Mỹ và phương Tây còn bình luận rằng: Một yếu tố bất ngờ góp phần cho thắng lợi của Bắc Việt Nam trong chiến dịch giải phóng Quảng Trị chính là các chỉ huy Mỹ và ngụy quá tự tin, vi phạm nguyên tắc đánh giá thấp đối phương.

Ngay sau khi Mỹ-ngụy bị mất toàn bộ tỉnh Quảng Trị vào ngày 2/5/1972 thì Thời báo New York tại Mỹ rêu rao rằng: Tỉnh Quảng Trị “bị rơi vào tay Cộng sản” và “từ Washington đến Sài Gòn luôn bao trùm một không khí lo âu căng thẳng. Tâm lý thất bại trong quân ngụy lan tràn”.

Nói về tinh thần chiến đấu của Quân Giải phóng thì một tờ báo Mỹ cũng đã viết: Kỷ luật, lý tưởng và tinh thần coi thường cái chết đã kết hợp với nhau như thế nào mà khiến các chiến sỹ Việt cộng vẫn xông lên dưới mưa bom B52. Không có một nhà phân tích nào ở Mỹ đi đến một giải thích đầy đủ.

PV: Về phương thức tác chiến và sức mạnh chiến đấu của chúng ta thì họ nhìn nhận như thế nào, thưa Đại tá?

Đại tá PGS.TS Trần Nam Chuân: Liên quan đến vấn đề này thì Đại tá lục quân Mỹ William S. Reeder nhận xét rằng: “Mùa xuân 1972, Cộng sản bất thần mở những cuộc tấn công như vũ bão. Đây không phải là một cuộc nổi dậy của Việt Nam năm 1968 mà là một chiến dịch quy mô với hàng loạt cuộc tiến công của Cộng sản băng qua vùng phi quân sự”. Một đơn vị tình báo Mỹ có trụ sở tại Đà Nẵng, trong báo cáo ngay sau ngày 1/5/1972 đã khẳng định: “Về cơ bản, các lực lượng quân đội Bắc Việt đã chiến thắng nhanh như chớp. Mỹ và quân đội Việt Nam Cộng hòa hoàn toàn ngạc nhiên khi quân đội Bắc Việt sử dụng lực lượng trong các cuộc tấn công”.