MÙA HÈ NĂM 1972

DÒNG SÔNG MÙA HÈ NĂM 1972

Mùa hè năm 1972, Quảng Trị trở thành tâm điểm chú ý của cả thế giới khi diễn ra cuộc đọ sức lịch sử kéo dài 81 ngày đêm (từ ngày 28/6 đến 16/9/1972) tại Thành cổ. Trên một không gian hẹp chưa đầy 4 kilômét vuông, dốc toàn lực không quân và hỏa lực pháo hạm, quân đội Mỹ và chính quyền Sài Gòn đã trút xuống đây hơn 328.000 tấn bom đạn — tương đương sức nổ của 7 quả bom nguyên tử từng thả xuống Hiroshima. Thành cổ bị cày xới thành gạch vụn, nhưng những người lính giải phóng vẫn bám trụ kiên cường từng góc tường, đoạn hào.

Ranh giới sinh tử chia cắt hậu phương và chiến trường Quảng Trị chính là sông Thạch Hãn. Mọi nguồn viện trợ quân số, đạn dược và lương thực cho lực lượng cố thủ trong Thành cổ đều phải đi qua con sông này.

Tham gia vào chiến dịch vượt sông huyền thoại ấy có Trung đội 1 thuộc Đại đội 3, Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 48 (Sư đoàn 320B). Đa số họ là những người lính còn rất trẻ — những sinh viên vừa gác bút nghiên rời ghế các trường đại học tại Hà Nội như Đại học Bách khoa, Đại học Tổng hợp, Đại học Sư phạm.

Nguyễn Văn Mơ, một sinh viên khoa Văn mới bước sang tuổi 20, nằm trong số những người lính gánh trên vai balo nặng trịch đứng bên bờ Bắc sông Thạch Hãn vào một đêm giữa tháng 7 năm 1972.

"Đêm nay sông chảy xiết, pháo hạm địch bắn chặn gắt gao. Mọi người chằng buộc súng đạn cẩn thận, bám sát nhau mà bơi!" — Tiếng thầm thì đanh thép của Đại đội trưởng vang lên giữa tiếng sóng vỗ ì oạp.

Con sông Thạch Hãn đêm ấy không một ánh đèn, chỉ có những chùm pháo sáng thả từ máy bay OV-10 rọi xuống mặt nước phẳng lặng một màu sáng ma quái. Pháo hạm từ ngoài biển và pháo binh từ các cao điểm xung quanh liên tục bắn dội xuống lòng sông theo tọa độ định sẵn. Những cột nước khổng lồ cao hàng chục mét bùng lên chói lọi, cuốn phăng tất cả trên đường đi.

Các chiến sĩ trẻ cởi áo trấn thủ, quấn súng AK và bao xe đạn vào nilon làm phao quẩy sau lưng, thả mình xuống dòng nước xiết. Mơ ôm chặt chiếc nilon chứa cơ số đạn và cuốn sổ tay ghi chép những dòng thơ dở dang.

Nước sông lạnh ngắt. Giữa dòng, tiếng rít xé tai của một quả pháo hạm lao đến.

"Sụp xuống!" — Mơ gào lên.

Một tiếng nổ đanh chát làm rung chuyển lòng sông. Sức ép từ cột nước hất văng Mơ ra xa. Khi ngoi đầu lên khỏi mặt nước ùng ục khói thuốc súng, anh nhận ra người bạn thân cùng lớp đại học đi ngay bên cạnh mình đã vĩnh viễn chìm vào lòng sông, dòng nước xung quanh nhuộm một màu đỏ thẫm.

Không có thời gian để khóc. Tiếng pháo vẫn dồn dập dội xuống. Mơ cùng những đồng đội còn sống sót lấy hết sức lực vung tay rẽ nước, đạp qua những đợt sóng dữ để tiến về bờ Nam.

Khi đặt chân lên bãi cát bờ Nam, đội hình của trung đội chỉ còn lại một nửa. Họ nhanh chóng luồn qua các dải bùng nhùng, chui xuống những đoạn hào sạt lở của Thành cổ để tiếp tục chiến đấu.

Trong suốt 81 ngày đêm ấy, hàng ngàn chiến sĩ trẻ như Mơ đã vượt qua dòng sông Thạch Hãn. Nhiều người trong số họ đã nằm lại vĩnh viễn dưới đáy sông khi chưa kịp bước chân lên bờ Nam, chưa kịp nhìn thấy gương mặt đồng đội và chưa từng nếm trải trọn vẹn tình yêu đôi lứa. Tuổi xuân của họ hòa tan vào từng hạt phù sa của dòng sông Quảng Trị.

Ngày 27 tháng 1 năm 1973, Hiệp định Paris được ký kết, buộc Mỹ phải rút toàn bộ quân đội khỏi Việt Nam, tạo tiền đề cho Ngày Toàn thắng 30/4/1975.

Chiến tranh lùi xa, sông Thạch Hãn lại trở về vẻ êm đềm vốn có, chảy qua vùng đất Quảng Trị xanh mát bóng dừa. Nơi bờ sông năm xưa, một bến thả hoa lịch sử được xây dựng. Cựu chiến binh Lê Bảy — một người lính từng vượt sông năm 1972 — khi trở lại thăm đồng đội đã viết nên những câu thơ đứt ruột:

"Đó là đáy sông chưa mộ chí Cho tôi xin thắp một nén hương Mơ hồ sóng vỗ bờ Nam Bắc Sông Thạch Hãn ơi... chầm chậm chảy Nhẹ nhẹ tay chèo, bạn tôi nằm dưới đáy Mười tám, đôi mươi... hóa sóng xô bờ."

Câu chuyện về những người lính sinh viên vượt sông Thạch Hãn vào mùa hè đỏ lửa 1972 đã trở thành một tượng đài bất tử về sự hy sinh vô điều kiện của một thế hệ. Máu và tuổi xuân của các anh đã hóa thành ngọn lửa, soi sáng trang sử vàng kiên cường của dân tộc Việt Nam.