Mùa hoa ban nở muộn

Năm 1968, Nguyễn Thị Hòa rời quê lúa Thái Bình, tình nguyện vào lực lượng thanh niên xung phong. Khi ấy bà mới mười chín tuổi, tóc còn cột hai bím, đôi mắt trong veo nhưng ánh nhìn đã cứng cỏi.

Đơn vị bà phụ trách mở đường và tải đạn trên tuyến Trường Sơn. Những cung đường quanh co giữa đại ngàn ngày ấy không chỉ có dốc đá và suối sâu, mà còn có mưa bom, chất độc hóa học và những trận sốt rét rừng quật ngã bao người.

Ban ngày ngụy trang, ban đêm hành quân. Có những đêm cả tiểu đội phải khiêng từng hòm đạn vượt suối trong ánh trăng lờ mờ. Nước ngập ngang ngực, chân dẫm lên đá trơn trượt, phía xa là tiếng máy bay gầm rú.

Một lần, trong lúc san lấp hố bom, Hòa và đồng đội bị bom vùi lấp. Khi được kéo ra khỏi lớp đất đá, bà bất tỉnh nhiều giờ. Tỉnh dậy, việc đầu tiên bà hỏi không phải là mình bị thương ở đâu, mà là:

“Đường có thông chưa?”

Chiến tranh khốc liệt không chỉ lấy đi tuổi trẻ mà còn để lại những mất mát thầm lặng. Người đồng đội thân nhất của bà – Thu – hy sinh trong một trận bom tọa độ. Hòa giữ lại chiếc khăn tay thêu hai chữ “Bình An” mà Thu chưa kịp gửi về nhà.

Năm 1975, đất nước thống nhất. Hòa trở về quê, nhưng chiến tranh vẫn còn trong cơ thể bà. Những cơn đau âm ỉ, những đêm mất ngủ vì ký ức ùa về. Bà lập gia đình, nhưng nhiều năm không có con. Bác sĩ kết luận: di chứng chiến tranh.

Có những đêm, bà ngồi lặng trước hiên nhà, nhìn hàng cau trước gió. Bà từng nghĩ số phận mình dừng lại ở đó. Nhưng rồi bà xin tham gia Hội cựu thanh niên xung phong của xã, đi vận động xây nhà tình nghĩa, giúp đỡ gia đình chính sách.

Bà thường đến trường trung học kể chuyện về Trường Sơn. Không phải để nhắc lại gian khổ, mà để nói về tình đồng đội, về sự hy sinh thầm lặng.

Bà bảo với các em học sinh:

“Chúng tôi không tiếc tuổi trẻ. Chỉ tiếc những ước mơ còn dang dở của đồng đội mình.”

Có lần, một em học sinh mang tặng bà một bó hoa ban trắng. Em nói:
“Cháu nghe cô kể chuyện rừng Trường Sơn nhiều hoa lắm, nên cháu tặng cô hoa ban.”

Bà cầm bó hoa, nước mắt chảy dài. Hoa ban nở muộn cuối xuân, trắng trong mà bền bỉ – giống như những người phụ nữ thanh niên xung phong năm xưa.

Tuổi già đến chậm nhưng chắc. Tóc bà bạc trắng, bước đi chậm hơn. Thế nhưng mỗi dịp kỷ niệm ngày truyền thống thanh niên xung phong, bà vẫn mặc bộ áo xanh đã sờn, gắn đầy huy hiệu.

Trước tượng đài liệt sĩ của xã, bà khẽ đặt chiếc khăn tay năm xưa lên bậc đá, thì thầm:

“Thu ơi, đất nước mình bình yên rồi.”

Chiều xuống, hoa ban trước sân nhà văn hóa xã nở trắng. Lũ trẻ chạy đùa dưới tán cây, không biết rằng sự bình yên ấy được đánh đổi bằng biết bao mùa xuân tuổi trẻ.

Người ta nói, có những bông hoa nở giữa bom đạn.
Và có những bông hoa nở muộn – sau chiến tranh – nhưng hương sắc của nó thì bền lâu với thời gian.