Mùa khô năm 1984 ở Pailin

Mùi khói rơm quyện vào sương mù buổi sớm miền quê Bắc Bộ đưa ông Năm trở về những năm tháng của thập niên 80. Khi ấy, ông mới mười chín tuổi, khoác lên mình bộ quân phục xanh lá sờn vai, bước chân qua biên giới Tây Nam đi làm nhiệm vụ quốc tế tại chiến trường Campuchia. ​Trong ký ức của người cựu chiến binh, miền đất ấy không chỉ có nắng cháy và bụi đỏ, mà còn là nỗi ám ảnh khốc liệt của chiến tranh. Ông nhớ những cơn mưa rừng đổ xuống xối xả, biến mặt đất thành biển bùn nhão bết chặt lấy đế giày. Đơn vị của ông phải luồn sâu vào vùng Biển Hồ, nơi từng rặng thốt nốt vút cao đứng trầm mặc giữa trời. Dưới những bóng cây thơ mộng ấy lại là vô số bãi minh "lá cây" hiểm hóc và những trận phục kích bất ngờ của tàn quân Pol Pot. ​Nhưng khắc sâu nhất trong tâm trí ông Năm chính là tình đồng đội và tình hữu nghị sinh tử. Ông không bao giờ quên đêm mùa khô năm 1984 ở Pailin. Cả đại đội bị vây ép, nước uống cạn kiệt. Người tiểu đội trưởng của ông đã nhường giọt nước cuối cùng trong bình tông cho một chiến sĩ trẻ đang sốt sốt xuất huyết, trước khi chính anh ngã xuống vì một mảnh đạn pháo. Giọt nước ấm hơi người ấy đã nuôi sống niềm tin của những người ở lại giữa ranh giới sống chết mỏng manh. ​Người dân Campuchia ngày ấy nghèo xơ xác sau thảm họa diệt chủng. Những đứa trẻ gầy giuộc, mắt đen láy vây lấy chú bộ đội Việt Nam để nhận từng lương khô, chia nhau từng củ sắn lùi. Sự đón nhận chân thành của những bà mẹ Khmer đã sưởi ấm lòng những người lính xa nhà, biến chiến trường khốc liệt thành nơi thắt chặt một nghĩa tình cao đẹp. ​Hơn 40 năm đã trôi qua, chiến tranh đã lùi xa vào quá khứ. Những vết thương trên thân thể ông Năm mỗi khi gió mùa về lại nhói đau, nhưng chúng chỉ là lời nhắc nhở nhẹ nhàng về một thời tuổi trẻ đã dâng trọn cho hòa bình. Mỗi lần nhìn lên bầu trời xanh trong, ông lại thầm trò chuyện với những đồng đội còn nằm lại nơi đất bạn, giữ trọn một khoảng hồi ức thiêng liêng và tự hào.