MÙA NGÔ DƯỚI HẦM ĐẤT

Mùa đông năm ấy đến sớm.

Gió từ dãy núi phía Bắc thổi hun hút qua những mái nhà lợp cỏ tranh của bản nhỏ. Đêm nào cũng nghe tiếng đại bác vọng rất xa, lúc mờ lúc rõ như tiếng sấm dội từ bên kia núi. Người lớn quen dần với chiến tranh, còn lũ trẻ thì quen với việc học dưới hầm hơn là trong lớp.

Sáng hôm đó, thằng Lâm thức dậy khi trời còn chưa sáng rõ. Mẹ nó đang nhóm bếp. Khói cay xộc lên mái nhà ám đen vì củi ướt. Trong nồi chỉ còn ít gạo, mẹ đổ thêm ngô nghiền vào rồi khuấy đều.

— “Ăn tạm vậy nghe con.”

Lâm gật đầu. Nó đã quen với vị cơm độn ngô từ lâu. Hạt ngô cứng, nhai lâu mới mềm, nhưng ăn riết rồi cũng thành quen miệng.

Cha nó ngồi bên cửa, lặng lẽ vá lại chiếc quai ba lô bộ đội đã sờn. Hôm nay đơn vị gọi tập trung. Có lẽ vài hôm nữa sẽ đi xa.

Ngoài sân, tiếng kẻng báo động vang lên.

Lâm vội ôm cặp chạy theo đám bạn xuống căn hầm học phía sau đồi. Hầm đào sâu dưới đất, chống bằng tre già. Ánh đèn dầu nhỏ xíu treo giữa lớp học chập chờn theo gió. Cô giáo Hạnh vẫn mặc chiếc áo nâu cũ, tay cầm viên phấn ngắn viết lên tấm bảng gỗ đã sứt mép.

— “Các em mở vở học bài.”

Bên trên mặt đất, thi thoảng có tiếng máy bay ù ù lướt qua. Mỗi lần như vậy, cả lớp im bặt. Nhưng khi âm thanh xa dần, cô Hạnh lại tiếp tục giảng như chưa có gì xảy ra.

Lâm ngồi cạnh con bé Hoa. Nó thấy Hoa dùng mẩu bút chì bé xíu buộc vào que tre để viết tiếp bài toán còn dang dở. Đôi bàn tay Hoa tím tái vì lạnh.

Buổi học kết thúc giữa trưa.

Về đến nhà, Lâm thấy mẹ đang ngồi vá áo cho cha. Ông nội ngồi ngoài hiên vót lại cán cuốc. Không ai nói nhiều. Chỉ có tiếng gió luồn qua vách nứa nghe ràn rạt.

Bữa cơm trưa vẫn là cơm độn ngô với bát rau rừng luộc.

Cha ăn chậm. Ăn xong, ông lấy khăn lau chiếc bi đông nước rồi xếp cẩn thận vào ba lô. Mẹ nhìn ông rất lâu nhưng không hỏi điều gì.

Chiều xuống, sân ga huyện đông nghịt người.

Đơn vị của cha Lâm chuẩn bị lên đường. Những người lính đứng thành hàng dài dưới hàng cây xà cừ đầy bụi đỏ. Có người cười nói rất to, có người ngồi lặng lẽ viết thư.

Mẹ Lâm dúi vào tay cha một túi lạc rang nhỏ.

— “Đi mạnh giỏi.”

Cha cười:
— “Ở nhà nhớ chăm ông và thằng Lâm.”

Đoàn xe nổ máy.

Lâm chạy theo một đoạn, nhìn chiếc xe chở cha nhỏ dần trong bụi đất. Nó thấy mẹ đứng phía sau, hai tay siết chặt mép áo mà không khóc.

Đêm ấy, cha nó cùng đơn vị hành quân qua dốc núi.

Con đường chỉ vừa một hàng người đi. Trăng non treo lơ lửng trên đỉnh rừng. Những chiếc ba lô cọ vào nhau sột soạt. Ai mệt quá thì tựa tạm vào gốc cây nghỉ vài phút rồi lại đứng lên đi tiếp.

Cha Lâm lấy trong túi áo ra bức thư mẹ viết hồi tháng trước. Ông soi dưới ánh đèn pin bọc vải đỏ đọc lại từng dòng chữ nguệch ngoạc:
“Ngô năm nay tốt lắm. Lâm học cũng ngoan.”

Ông gấp lá thư lại rất cẩn thận.

Ở quê nhà, sáng hôm sau là phiên chợ vùng cao.

Người trong bản vẫn gùi rau, mang măng khô, mật ong xuống chợ đổi lấy muối và dầu hỏa. Một bà cụ ngồi bán vài cuộn chỉ màu với mấy chiếc kim khâu đặt trên tấm vải cũ.

Lũ trẻ bu quanh hàng kẹo bột, đứa nào cũng nhìn thật lâu rồi mới dám mua.

Chiếc loa phát thanh treo ở đầu chợ rè rè đọc tin chiến sự. Mọi người im lặng nghe vài phút rồi lại cúi xuống mặc cả từng bó rau, từng đấu ngô như mọi phiên chợ khác.

Chiến tranh vẫn kéo dài.

Nhưng giữa những tháng ngày thiếu thốn và chia ly ấy, người ta vẫn sống, vẫn học, vẫn họp chợ, vẫn chờ nhau trở về.

Và có lẽ, chính những ngày bình thường ấy mới là điều khiến người ta nhớ nhất khi chiến tranh đi qua.