MÙA QUÂN NGŨ BẮT ĐẦU TỪ THÁNG HAI

Tuổi trẻ thường đi rất nhanh, nhưng những gì tuổi trẻ để lại có thể theo một người rất lâu. Với tôi, Nguyễn Văn Từ, sinh năm 1968, những năm từ 02/1986 đến 1989 là quãng thời gian như vậy. Tôi bước vào quân ngũ với vai trò Chiến sĩ. Từ ngày ấy, cuộc sống của tôi thay đổi bởi những điều rất căn bản: phải đúng giờ hơn, phải biết tự lo hơn, phải sống trong một tập thể có nguyên tắc chung và phải hiểu rằng không phải điều gì cũng có thể làm theo ý mình. Mỗi ngày là một lần học cách thu bớt sự tùy hứng, thêm vào đó sự tự giác và trách nhiệm. Có những lúc mệt, có những lúc nhớ nhà, nhưng chính những lúc ấy tôi hiểu nề nếp không thể thay đổi theo tâm trạng. Qua từng năm, tôi dần nhận ra quân ngũ không chỉ rèn một người biết chấp hành, mà còn rèn một người biết tự quản mình. Điều đó sau này trở thành một phần rất quý trong cách tôi làm việc, giữ lời và đối xử với những người xung quanh.

Tôi nhập ngũ khi đất nước đã bước vào giai đoạn sau chiến tranh, đời sống còn nhiều khó khăn và mọi người đều phải cố gắng gây dựng lại cuộc sống. Trong hoàn cảnh ấy, quân ngũ vẫn là một môi trường rèn luyện nghiêm túc, nơi người trẻ học cách sống có kỷ luật, biết chịu trách nhiệm và biết nghĩ đến tập thể. Mỗi giai đoạn lịch sử có một nhịp sống khác nhau, nhưng với cá nhân tôi, quân ngũ trước hết là nơi rèn một thái độ sống. Tôi học cách không đổ lỗi cho hoàn cảnh mỗi khi việc chưa tốt, bởi hoàn cảnh có thể khó nhưng cách mình ứng xử vẫn là lựa chọn của mình. Tôi học cách phân biệt điều gì chỉ là bất tiện nhất thời và điều gì là trách nhiệm cần phải giữ. Chính sự phân biệt ấy giúp tôi bớt nôn nóng, biết kiên trì hơn và không dễ bị cuốn theo cảm xúc. Khi nhìn lại, tôi thấy quãng thời gian ấy đã cho mình một sự vững chãi từ bên trong: không phải lúc nào cũng mạnh mẽ, nhưng biết cách đứng dậy sau lúc mỏi; không phải lúc nào cũng chắc chắn, nhưng biết bình tĩnh để tìm cách làm đúng hơn.

Có lẽ ai từng sống xa gia đình trong những năm tuổi trẻ đều hiểu cảm giác những điều bình thường bỗng trở nên quý hơn. Tôi cũng vậy. Khi bắt đầu quân ngũ, tôi phải rời nhịp sống quen thuộc để bước vào một môi trường mà mọi việc đều cần sự tự giác. Chính lúc ấy, tôi thấy rõ hơn ý nghĩa của gia đình. Người thân không thể ở cạnh để nhắc từng việc; mình phải tự nhớ, tự lo, tự điều chỉnh. Sự trưởng thành bắt đầu từ những điều nhỏ như thế. Tôi dần hiểu rằng khiến gia đình yên lòng không cần những lời thật lớn. Chỉ cần mình biết sống ngay ngắn, biết giữ trách nhiệm, biết không để bản thân trôi theo sự tùy tiện đã là một cách đáp lại tình thương. Đi qua những năm quân ngũ, tôi càng quý những bữa cơm, những cuộc sum họp, những giây phút được ở cạnh người thân. Khoảng cách từng có khiến tôi hiểu rằng mái nhà không chỉ là nơi mình xuất phát, mà còn là một phần sức mạnh giúp mình bền lòng trên đường đi.

Là một Chiến sĩ, tôi càng thấm thía giá trị của những con người bình thường trong một tập thể. Không phải ai cũng giữ chức vụ, không phải phần việc nào cũng được nhìn thấy, nhưng cái chung chỉ vững khi từng người biết làm trọn phần của mình. Tôi dần hiểu rằng một việc nhỏ không có nghĩa là trách nhiệm nhỏ. Nếu mình làm qua loa, có thể người khác sẽ phải gánh thêm; nếu mình chủ quan, nhịp chung có thể bị ảnh hưởng. Từ đó, tôi tập cho mình thái độ không chờ được khen mới cố gắng, không đợi bị nhắc mới làm. Có những ngày rất bình thường, chẳng có điều gì đáng kể để kể lại, nhưng chính những ngày ấy mới cho thấy một người có tự giác hay không. Tôi học cách tôn trọng công việc, tôn trọng thời gian và tôn trọng công sức của người bên cạnh. Càng sống lâu trong quân ngũ, tôi càng hiểu rằng lòng tự trọng của người lính không nằm ở lời nói lớn, mà ở chỗ đã nhận việc gì thì cố làm cho trọn, đã đứng trong hàng ngũ thì biết giữ bước chân mình cho ngay ngắn. Sự bình thường ấy về sau trở thành một phần bền vững trong nếp sống.

Quân ngũ đưa nhiều con người khác nhau đến gần nhau. Mỗi người có một cách sống, một hoàn cảnh và một nhịp suy nghĩ riêng, nhưng cùng ở trong một tập thể thì phải học cách tìm tiếng nói chung. Tôi dần hiểu đồng đội không chỉ là người đứng bên cạnh trong hàng ngũ, mà còn là người cùng chia sẻ những ngày xa nhà, cùng chịu những khó khăn bình thường của cuộc sống quân ngũ và cùng nhắc nhau giữ nề nếp. Có những lúc một câu nói chân thành quý hơn rất nhiều lời khuyên dài. Có khi chỉ việc biết người bên cạnh đang lắng nghe đã khiến lòng nhẹ đi. Từ những điều nhỏ ấy, sự gắn bó lớn dần. Tôi cũng học cách sống rộng hơn: không chỉ nhìn xem mình đang thiếu gì, mệt ra sao, mà còn biết để ý đến người khác. Khi ai cũng chỉ nghĩ cho mình, tập thể sẽ rời rạc; khi biết chia sẻ và tôn trọng, mỗi người lại trở nên vững hơn. Về sau, tôi càng thấy tình đồng đội là một trong những điều đẹp nhất quân ngũ để lại, bởi nó dạy con người biết sống có trước có sau và biết quý những người từng cùng mình đi qua một quãng tuổi trẻ.

Qua những năm trong hàng ngũ, tôi học được cách đi đường dài. Không phải bằng những bước thật lớn, mà bằng sự đều đặn. Ngày hôm nay làm trọn việc của hôm nay, ngày mai lại tiếp tục. Có lúc mình làm chưa tốt, điều cần thiết không phải là tự trách mãi mà là biết sửa. Có lúc thấy mệt, điều quan trọng không phải là cố tỏ ra mạnh mà là tìm lại nhịp để tiếp tục. Sự bền bỉ vì thế trở nên rất thực tế: không bỏ việc giữa chừng, không buông lời đã nói, không vì khó mà tìm đường né tránh. Những điều ấy sau này giúp tôi rất nhiều. Cuộc sống có những chặng dài hơn cả quân ngũ, và không phải chặng nào cũng có người động viên. Khi đó, nếp tự rèn từ những năm áo lính trở thành một điểm tựa, nhắc mình cứ bình tĩnh, làm từng việc, giữ từng lời và đừng dễ dàng từ bỏ.

Quân ngũ còn dạy tôi biết coi trọng sự ngay thẳng với chính mình. Có những việc người khác không biết mình đã làm kỹ hay qua loa, nhưng chính mình biết. Có những lời hứa không ai nhắc lại, nhưng mình vẫn nhớ. Từ đó, tôi hiểu chữ tín trước hết là một cam kết với bản thân: đừng nói điều mình không định làm, đừng nhận trách nhiệm rồi tìm cách né, đừng để sự thuận tiện nhất thời làm mất đi niềm tin đã gây dựng. Một người có thể không nổi bật, nhưng nếu sống ổn định, giữ lời và biết nhận trách nhiệm, người khác sẽ tự nhiên tin cậy. Đây là thứ giá trị rất bền, không phụ thuộc vào chức vụ hay hoàn cảnh. Sau ngày xuất ngũ, tôi vẫn thấy những bài học ấy hiện diện trong cách mình làm việc và đối xử với người thân. Có lẽ đó là một trong những phần đẹp nhất của nếp lính: không cần nói nhiều về phẩm chất, chỉ cần để cách sống tự trả lời.

Rời quân ngũ vào 1989, tôi bước sang một chặng đời khác. Môi trường thay đổi, trách nhiệm thay đổi, nhưng có những điều đã trở thành thói quen thì vẫn ở lại. Tôi vẫn quý sự đúng giờ, vẫn không thích làm việc nửa chừng, vẫn thấy một lời đã nói cần được giữ và một việc đã nhận cần được làm nghiêm túc. Tôi cũng hiểu hơn giá trị của sự bình tĩnh: nhiều việc trong cuộc sống không thể giải quyết bằng nóng vội, mà cần kiên nhẫn như cách mình từng học trong quân ngũ. Nhìn lại, tôi thấy vai trò Chiến sĩ chỉ thuộc về một quãng thời gian, còn nếp sống người lính có thể đi cùng một người rất lâu. Chính điều đó làm cho những năm tháng ấy không bị khép lại trong quá khứ. Nó tiếp tục hiện diện trong cách mình chăm lo gia đình, làm việc, giữ tình cảm và đối diện với những khó khăn bình thường của đời sống.

Nhìn lại một quãng tuổi trẻ cũng là nhìn lại những con người từng cùng mình đi qua quãng ấy. Có thể thời gian làm mỗi người đi về một hướng, nhưng tình cảm và sự trân trọng vẫn còn. Tôi hiểu rằng không ai trưởng thành hoàn toàn một mình. Gia đình cho mình điểm xuất phát, đồng đội cho mình sự sẻ chia, tập thể cho mình môi trường để rèn, còn chính những thử thách bình thường giúp mình nhận ra sức bền của bản thân. Vì thế, khi nghĩ về quân ngũ, tôi không chỉ nghĩ đến cá nhân mình. Tôi nghĩ đến một thời nhiều người trẻ cùng sống trong nề nếp, cùng học cách chịu trách nhiệm và cùng lớn lên. Ý nghĩa của ký ức nằm ở chỗ ấy: nó nhắc mình rằng những điều tốt đẹp trong một con người thường được tạo nên từ rất nhiều bàn tay, rất nhiều sự tin cậy và rất nhiều ngày tháng cùng nhau cố gắng.

Mỗi người có một cách nhớ về tuổi trẻ. Tôi nhớ tuổi trẻ của mình bằng nhịp sống quân ngũ, bằng những ngày phải tự rèn, bằng đồng đội và bằng cảm giác mình đã dần thay đổi từ bên trong. Quãng thời gian ấy không làm tôi trở thành một người hoàn hảo, nhưng giúp tôi hiểu rõ hơn mình nên sống thế nào: đã nhận việc thì làm, đã nói thì cố giữ, gặp khó thì bình tĩnh, sống với người khác thì biết tôn trọng và sẻ chia. Những điều ấy giản dị đến mức đôi khi không được gọi tên, nhưng lại bền hơn nhiều ký ức ồn ào. Với Nguyễn Văn Từ, đó chính là ý nghĩa của "Mùa quân ngũ bắt đầu từ tháng Hai": một quãng đời đã qua nhưng nếp sống còn ở lại, một phần tuổi trẻ đã khép nhưng tinh thần của người lính vẫn tiếp tục đi cùng trên những chặng đường sau.