MÙA XUÂN 1975 – NHỮNG NGÀY THẦN TỐC - TẬP 10: NHỮNG NGƯỜI ĐÃ ĐI QUA MÙA XUÂN ẤY

Sáng 1 tháng 5 năm 1975.

Sài Gòn thức dậy trong một ngày hoàn toàn khác.

Không còn tiếng pháo.

Không còn những đoàn máy bay chiến đấu.

Không còn những mệnh lệnh dồn dập trong đêm.

Nhưng thành phố vẫn chưa thực sự quen với sự yên tĩnh ấy.

Sau nhiều năm chiến tranh...

hòa bình đôi khi cũng cần thời gian để người ta nhận ra.

Một người lính bước ra khỏi căn phòng.

Anh nhìn con đường.

Ngày hôm qua...

nơi đây còn là chiến trường.

Hôm nay...

những người dân đã bắt đầu đi lại.

Một chiếc xe đạp chạy qua.

Một người phụ nữ mở cửa hàng.

Một đứa trẻ đứng trước hiên nhà.

Cuộc sống...

đang trở lại.

Anh nhìn đồng đội.

Không ai nói gì.

Có lẽ họ đang nghĩ đến những người không còn ở đây.

NHỮNG CHIẾC BA LÔ

Những ngày sau chiến thắng...

các đơn vị bắt đầu ổn định lại.

Những chiếc ba lô được đặt xuống.

Những khẩu súng được kiểm tra.

Những chiếc xe tăng được bảo dưỡng.

Những người lính lần đầu tiên sau rất nhiều ngày có thời gian ngồi yên.

Một người mở ba lô.

Bên trong không có nhiều thứ.

Một bộ quần áo.

Một cuốn sổ.

Một lá thư.

Một tấm ảnh gia đình đã cũ.

Anh cầm tấm ảnh lên.

Đã bao lâu rồi?

Anh không nhớ.

Trong tấm ảnh...

một người mẹ đang cười.

Một đứa trẻ đứng bên cạnh.

Bức ảnh được chụp từ rất lâu.

Có thể lúc ấy...

đứa trẻ còn chưa biết chiến tranh là gì.

Người lính nhìn thật lâu.

Rồi gấp lại.

Cất vào ba lô.

Anh biết...

mình sắp được trở về.

NHỮNG CUỘC ĐOÀN TỤ

Ở một vùng quê xa...

một người mẹ nghe tin chiến thắng.

Bà đã chờ nhiều năm.

Mỗi lần có người từ chiến trường trở về...

bà lại nhìn ra con đường.

Nhưng lần này...

có lẽ người con của bà sẽ về.

Một buổi chiều...

một chiếc xe dừng trước cổng.

Người lính bước xuống.

Mẹ anh đứng trong sân.

Hai người nhìn nhau.

Không ai nói ngay.

Người mẹ bước tới.

Đôi tay run run.

Bà chạm vào vai con.

Rồi ôm lấy anh.

Không có tiếng pháo.

Không có quân nhạc.

Không có những lời lớn lao.

Chỉ có một người mẹ...

và người con trở về.

Có lẽ...

đó là một trong những khoảnh khắc đẹp nhất của ngày chiến thắng.

NHƯNG KHÔNG PHẢI AI CŨNG TRỞ VỀ

Ở một ngôi nhà khác...

cánh cửa vẫn đóng.

Người mẹ vẫn chờ.

Nhưng người con sẽ không trở về.

Anh đã hy sinh trước ngày 30 tháng 4.

Trên bàn...

vẫn còn một bức ảnh.

Một chiếc mũ.

Một lá thư.

Một vài kỷ vật.

Chiến thắng đã đến.

Nhưng đối với gia đình ấy...

niềm vui luôn đi cùng một khoảng trống.

Đó là điều mà những trang sách lịch sử đôi khi không thể kể hết.

Một chiến thắng lớn...

có thể mang trong mình hàng triệu câu chuyện nhỏ.

Có câu chuyện về niềm vui.

Có câu chuyện về nước mắt.

Có câu chuyện về sự đoàn tụ.

Và có câu chuyện về những người mãi mãi không trở về.

NHỮNG NGƯỜI LÍNH Ở LẠI

Không phải tất cả những người lính đều trở về quê ngay sau chiến tranh.

Nhiều người tiếp tục ở lại quân đội.

Đất nước bước vào một giai đoạn mới.

Những nhiệm vụ mới xuất hiện.

Những vùng biên giới cần bảo vệ.

Những đơn vị cần xây dựng lại.

Những người lính vừa bước ra khỏi chiến tranh...

lại tiếp tục một nhiệm vụ khác:

giữ gìn hòa bình.

Một người lính năm 1975...

vài năm sau đã trở thành cán bộ.

Một người khác trở thành người huấn luyện tân binh.

Có người trở thành sĩ quan.

Có người rời quân ngũ và trở về làm ruộng.

Có người trở thành giáo viên.

Có người làm công nhân.

Có người trở thành bác sĩ.

Mỗi người đi một con đường.

Nhưng họ đều mang theo một phần ký ức của mùa Xuân 1975.

NHỮNG VỊ TƯỚNG SAU CHIẾN THẮNG

Với những người chỉ huy...

chiến tranh kết thúc cũng không có nghĩa là họ được nghỉ ngơi.

Những vị tướng từng chỉ huy các chiến dịch lớn tiếp tục nhận những nhiệm vụ mới.

Võ Nguyên Giáp tiếp tục công tác trong quân đội và Nhà nước.

Văn Tiến Dũng tiếp tục giữ những trọng trách lớn.

Lê Trọng Tấn tiếp tục đảm nhiệm nhiều cương vị quan trọng trong quân đội.

Chu Huy Mân tiếp tục công tác trong Đảng và quân đội.

Những người từng đứng trước bản đồ chiến trường...

giờ đây đứng trước một bản đồ khác.

Không còn những mũi tên tiến công.

Không còn những tuyến phòng thủ.

Mà là:

xây dựng đất nước.

Một vị tướng nhìn ra cửa sổ.

Bên ngoài...

không có tiếng pháo.

Ông nghe tiếng trẻ em.

Một âm thanh rất bình thường.

Nhưng sau nhiều năm chiến tranh...

nó trở thành một âm thanh đặc biệt.

Ông mỉm cười.

Có lẽ...

đó chính là ý nghĩa cuối cùng của chiến thắng.

NHỮNG CON ĐƯỜNG CŨ

Nhiều năm sau...

những con đường từng là tuyến hành quân năm xưa đã thay đổi.

Nơi từng có xe tăng đi qua...

nay có xe khách.

Nơi từng có trận địa pháo...

nay có nhà cửa.

Nơi từng có những người lính nằm xuống...

nay có những đứa trẻ chạy chơi.

Một cựu chiến binh trở lại chiến trường cũ.

Ông đứng bên đường.

Nhìn rất lâu.

Ngày xưa...

nơi này là chiến trường.

Bây giờ...

là một con đường bình thường.

Người đi cùng hỏi:

“Bác còn nhớ không?”

Ông cười.

“Nhớ.”

Chỉ một từ.

Nhưng trong chữ “nhớ” ấy...

có cả một thời tuổi trẻ.

Ông kể:

“Ngày ấy chúng tôi đi qua đây ban đêm.”

Người trẻ đứng bên cạnh nhìn ông.

“Có sợ không bác?”

Ông im lặng vài giây.

Rồi nói:

“Có chứ.”

Người trẻ ngạc nhiên.

Ông cười:

“Lính cũng là con người.”

Một câu nói rất đơn giản.

Nhưng có lẽ...

đó là một trong những điều quan trọng nhất khi kể về lịch sử.

Những người lính không phải những nhân vật không biết sợ.

Họ cũng có gia đình.

Có cha mẹ.

Có người thương.

Có ước mơ.

Có nỗi sợ.

Nhưng họ vẫn bước lên phía trước.

MỘT BỨC ẢNH

Nhiều năm sau...

một người mở chiếc hộp cũ.

Bên trong là những bức ảnh đen trắng.

Một bức ảnh chụp đoàn quân.

Một bức ảnh chụp xe tăng.

Một bức ảnh chụp những người lính.

Một bức ảnh chụp thành phố.

Và một bức ảnh...

chụp lá cờ trên nóc Dinh Độc Lập.

Người ấy nhìn rất lâu.

Có lẽ ông nhận ra một vài gương mặt.

Có người còn sống.

Có người đã mất.

Có người đã trở về quê.

Có người vẫn ở lại quân đội.

Ông đặt bức ảnh xuống.

Không nói gì.

LỊCH SỬ ĐƯỢC TRUYỀN LẠI

Những năm sau đó...

những câu chuyện về mùa Xuân 1975 được kể lại cho thế hệ sau.

Trong trường học.

Trong những bảo tàng.

Trong những cuốn sách.

Trong những cuộc gặp gỡ cựu chiến binh.

Những đứa trẻ nghe về:

Tây Nguyên.

Huế.

Đà Nẵng.

Sài Gòn.

Những vị tướng.

Những đoàn quân.

Những chiếc xe tăng.

Nhưng có một điều quan trọng hơn cả việc nhớ tên một trận đánh.

Đó là hiểu:

vì sao những con người ấy đã chiến đấu.

Họ chiến đấu để đất nước được thống nhất.

Để những gia đình không còn phải chia cách bởi chiến tranh.

Để những đứa trẻ có thể lớn lên trong hòa bình.

Để những con đường không còn là nơi hành quân.

Mà trở thành nơi người ta đi học.

Đi làm.

Đi thăm nhau.

Đi về nhà.

MÙA XUÂN 1975

Nếu nhìn trên bản đồ...

mùa Xuân 1975 chỉ là một chuỗi những mũi tên.

Tây Nguyên.

Huế.

Đà Nẵng.

Sài Gòn.

Nhưng nếu nhìn bằng con người...

đó là hàng triệu câu chuyện.

Một người lính.

Một người mẹ.

Một người vợ.

Một người con.

Một người lái xe.

Một chiến sĩ thông tin.

Một người công binh.

Một vị tướng.

Một người dân.

Mỗi người góp một phần.

Và tất cả cùng tạo nên một mùa Xuân.

Máy quay chậm rãi đi qua những hình ảnh:

Một người lính trẻ năm 1975.

Một cựu chiến binh nhiều năm sau.

Một người mẹ đứng trước di ảnh con.

Một chiếc xe tăng.

Một lá cờ.

Một lớp học.

Những đứa trẻ đang đọc sách lịch sử.

Một đứa trẻ hỏi:

“Bác ơi, ngày ấy bác có sợ không?”

Người cựu chiến binh mỉm cười.

“Có.”

“Thế sao bác vẫn đi?”

Ông nhìn về phía trước.

Rồi nói:

“Vì phía sau chúng tôi là quê hương.”

Màn hình dần tối.

Tiếng nhạc chậm lại.

Một dòng chữ xuất hiện:

30 – 4 – 1975

Sau đó:

50 NĂM

Hình ảnh chuyển từ ảnh đen trắng sang hình ảnh những thành phố hiện đại.

Những con đường đông người.

Những ngôi trường.

Những cây cầu.

Những chuyến tàu.

Những em học sinh.

Những lá cờ.

Một đất nước trong hòa bình.

Dòng chữ cuối cùng:

“LỊCH SỬ KHÔNG CHỈ ĐỂ NHỚ.”

Dừng vài giây.

“LỊCH SỬ ĐỂ HIỂU.”

Dừng.

“VÀ TỪ ĐÓ, BIẾT TRÂN TRỌNG HÒA BÌNH.”