MÙA XUÂN KHÔNG KỊP ĐỢI NGƯỜI CON GÁI PÒ HÈN
Có những mùa xuân được nhớ bằng sắc hoa.
Có những mùa xuân được nhớ bằng tiếng cười đoàn tụ sau một năm dài.
Nhưng cũng có một mùa xuân mà mỗi khi nhắc lại, người ta lại nhớ đến tiếng súng vọng xuống từ những triền núi biên giới.
Mùa xuân năm 1979, Pò Hèn – vùng đất nơi địa đầu Đông Bắc Tổ quốc – đã trở thành một trong những nơi ghi dấu những cuộc chiến đấu khốc liệt để bảo vệ từng tấc đất biên cương.
Trong buổi sáng ấy, giữa những người lính đang cầm súng bảo vệ đồn biên phòng có một người phụ nữ không còn trong quân ngũ.
Chị là một nhân viên thương nghiệp.
Một người con gái 25 tuổi.
Một người đang đứng trước ngưỡng cửa của hạnh phúc riêng.
Nhưng khi tiếng súng vang lên, chị đã không chọn rời khỏi trận địa.
Tên chị là Hoàng Thị Hồng Chiêm.
CÔ GÁI TỪ BÌNH NGỌC
Hoàng Thị Hồng Chiêm sinh năm 1954 tại xã Bình Ngọc, thành phố Móng Cái, tỉnh Quảng Ninh.
Tuổi trẻ của chị gắn với vùng đất biên giới phía Bắc – nơi mỗi con đường, mỗi triền núi đều mang trong mình vị trí đặc biệt đối với Tổ quốc.
Năm 1971, khi mới 17 tuổi, Hoàng Thị Hồng Chiêm nhập ngũ, thuộc Trung đoàn 8, Quân khu Tả Ngạn, nay thuộc Sư đoàn 395, Quân khu 3.
Những năm tháng trong quân ngũ đã giúp cô gái trẻ được rèn luyện trong môi trường quân sự, làm quen với kỷ luật và kỹ năng sử dụng vũ khí.
Đó là những kinh nghiệm tưởng như sẽ chỉ nằm lại trong quãng đời quân ngũ.
Nhưng lịch sử sau này đã khiến những kỹ năng ấy một lần nữa trở thành hành trang quan trọng nhất của cuộc đời chị.
Năm 1975, sau khi chuyển ngành, Hoàng Thị Hồng Chiêm về công tác tại Hợp tác xã Mua bán Móng Cái.
Chị trở thành nhân viên thương nghiệp của cụm thương nghiệp Pò Hèn.
Công việc mới khiến cuộc sống dần trở lại với những điều bình dị.
Hàng hóa.
Cửa hàng.
Những chuyến đi lại giữa vùng biên.
Những buổi sáng mở cửa hàng và những buổi chiều trở về.
Sau nhiều năm chiến tranh, một cô gái từng khoác áo lính có quyền nghĩ về một cuộc sống bình thường.
Nhưng vùng đất Pò Hèn khi ấy vẫn chưa thực sự bình yên.
Và định mệnh đã đặt chị vào một câu chuyện mà nhiều năm sau, người ta vẫn nhắc đến bằng sự kính trọng.
MỘT LỜI HẸN BÊN VÙNG BIÊN GIỚI
Tại Pò Hèn, Hoàng Thị Hồng Chiêm gặp Thượng sĩ Bùi Anh Lượng, chiến sĩ Đồn Công an vũ trang 209.
Giữa vùng biên giới xa xôi, tình cảm của hai người dần nảy nở.
Đó không phải một tình yêu có nhiều điều kiện để vun đắp.
Không có những cuộc hẹn dài.
Không có những buổi chiều thong thả bên phố xá.
Cuộc sống của họ gắn với một vùng biên giới mà người lính luôn phải sẵn sàng trước những bất trắc.
Nhưng chính trong hoàn cảnh ấy, tình cảm lại trở nên sâu sắc.
Dịp Tết Nguyên đán năm 1979, trước khi chiến sự xảy ra, Bùi Anh Lượng đưa Hoàng Thị Hồng Chiêm về quê ăn Tết.
Hai người đã dự định sau Tết sẽ tiến tới hôn nhân.
Một đám cưới được chờ đợi.
Một mái nhà đang ở rất gần.
Một tương lai tưởng như đã có thể nhìn thấy.
Nhưng chiến tranh đã không cho họ thời gian.
BUỔI SÁNG 17 THÁNG 2
Rạng sáng ngày 17 tháng 2 năm 1979, chiến sự bất ngờ bùng nổ tại Pò Hèn.
Khoảng 5 giờ 30 phút, Đồn Công an vũ trang 209 bị tiến công.
Đồn trưởng đang đi công tác.
Việc chỉ huy chiến đấu tại đồn được giao cho Đồn phó quân sự Đỗ Sĩ Họa và Chính trị viên Nguyễn Xuân Tảo.
Lực lượng của đồn chỉ khoảng 92 người.
Trong khi đó, quân tiến công sử dụng lực lượng đông, tổ chức đánh theo nhiều hướng và có pháo binh yểm trợ.
Pò Hèn nhanh chóng chìm trong tiếng súng.
Những người lính biên phòng lập tức bước vào trận chiến.
Nhưng giữa lúc ấy, Hoàng Thị Hồng Chiêm không còn là một nhân viên thương nghiệp bình thường.
Chị từng là một người lính.
Chị biết sử dụng vũ khí.
Chị hiểu chiến đấu nghĩa là gì.
Và chị biết những người đang đứng trong trận địa ấy có người mình yêu thương.
Ban đầu, Hoàng Thị Hồng Chiêm được giao lên cửa hàng cũ ở Pò Hèn để dọn dẹp hàng hóa rồi rút về phía sau.
Nhưng khi chứng kiến tình hình chiến sự trở nên ác liệt, chị đã xin được ở lại.
Không phải vì chị không biết nguy hiểm.
Mà chính vì hiểu rõ nguy hiểm nên quyết định ấy càng trở nên có ý nghĩa.
Một người không còn trong biên chế quân đội đã lựa chọn đứng lại bên những người đang bảo vệ biên cương.
KHI CÔ MẬU DỊCH VIÊN CẦM SÚNG
Trong làn đạn dày đặc, Hoàng Thị Hồng Chiêm cầm khẩu súng trường CKC tham gia chiến đấu cùng cán bộ, chiến sĩ Đồn 209.
Một người phụ nữ làm công việc thương nghiệp bỗng trở lại với tư thế của một người lính.
Những kỹ năng từng được rèn luyện từ nhiều năm trước được sử dụng trong thời khắc khẩn cấp.
Chị vừa chiến đấu, vừa hỗ trợ tiếp đạn, băng bó cho những người bị thương.
Ở phía trước là những người lính đang chống trả từng đợt tiến công.
Ở phía sau là những người bị thương cần được cứu chữa.
Còn Hoàng Thị Hồng Chiêm đứng giữa tất cả những điều ấy.
Không còn ranh giới giữa nhân viên thương nghiệp và người lính.
Không còn ranh giới giữa công việc thường ngày và nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc.
Chỉ còn một điều duy nhất:
Giữ lấy Pò Hèn.
Trận chiến ngày càng khốc liệt.
Đối phương liên tục mở các đợt tiến công.
Sau những lần bị đẩy lùi, pháo binh tiếp tục bắn phá trận địa rồi lực lượng bộ binh lại tràn lên.
Đến khoảng 11 giờ, do tương quan lực lượng quá chênh lệch, 45 cán bộ, chiến sĩ của Đồn 209 cùng một số công nhân Lâm trường Hải Sơn và nữ nhân viên thương nghiệp Hoàng Thị Hồng Chiêm đã hy sinh.
Pò Hèn giữ lại tuổi thanh xuân của chị.
Hai mươi lăm tuổi.
Một con số rất nhỏ nếu đặt cạnh một cuộc đời.
Nhưng đủ để một con người để lại dấu ấn trong lịch sử.
ĐÁM CƯỚI KHÔNG BAO GIỜ ĐẾN
Trong số những người hy sinh ngày hôm ấy có Bùi Anh Lượng.
Người chiến sĩ biên phòng.
Người đã cùng Hoàng Thị Hồng Chiêm dự định xây dựng gia đình.
Hai người đã từng đi qua những ngày bình thường trước khi tiếng súng vang lên.
Đã từng có một mùa Tết.
Đã từng có một chuyến về quê.
Đã từng có lời hẹn sau tháng Giêng.
Nhưng rồi chiến tranh đến.
Và lời hẹn ấy mãi mãi không trở thành một đám cưới.
Hai người cùng hy sinh trong một trận chiến.
Hai tuổi trẻ cùng dừng lại ở Pò Hèn.
Một người 25 tuổi.
Một người 26 tuổi.
Phía sau họ là một tương lai chưa kịp bắt đầu.
Có lẽ đó là một trong những điều đau lòng nhất của chiến tranh:
Không chỉ có những người đã chết.
Mà còn có những cuộc đời chưa kịp sống.
Những mái nhà chưa kịp dựng.
Những đứa con chưa kịp chào đời.
Những lời hẹn chưa kịp trở thành hiện thực.
Nhưng tình yêu của Hoàng Thị Hồng Chiêm và Bùi Anh Lượng không chỉ được nhớ bởi một câu chuyện tình dang dở.
Nó còn được nhớ bởi cách hai người đứng cạnh nhau trong giờ phút đất nước cần họ nhất.
Tình yêu riêng đã hòa vào tình yêu quê hương.
Và lời hẹn riêng đã được thay bằng một lời hẹn lớn hơn – lời hẹn giữ lấy mảnh đất biên cương.
PÒ HÈN SAU NHỮNG NGÀY LỬA ĐẠN
Sau trận chiến ngày 17 tháng 2 năm 1979, những người còn sống phải đối diện với một nhiệm vụ đau đớn: tìm kiếm và quy tập hài cốt đồng đội.
Trong suốt 21 ngày đêm, từ ngày 17/2 đến 11/3/1979, lực lượng làm nhiệm vụ đã tìm được 40 hài cốt của những người hy sinh trong trận chiến Pò Hèn.
Mỗi hài cốt được tìm thấy là một cái tên được đưa trở lại với gia đình.
Một người mẹ.
Một người cha.
Một người vợ.
Một người yêu.
Một quê hương.
Trong ký ức của Pò Hèn, Hoàng Thị Hồng Chiêm không đứng một mình.
Tên chị nằm bên cạnh tên của những cán bộ, chiến sĩ biên phòng, công nhân lâm trường và những người đã chiến đấu, hy sinh trong buổi sáng ấy.
Tất cả cùng tạo nên một phần ký ức không thể tách rời của lịch sử bảo vệ biên giới phía Bắc.
NGƯỜI CON GÁI ĐƯỢC TUỔI TRẺ GHI NHỚ
Ngày 10 tháng 3 năm 1979, Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh truy tặng Hoàng Thị Hồng Chiêm Huy chương “Tuổi trẻ anh hùng bảo vệ Tổ quốc”.
Tên tuổi của chị được ghi vào truyền thống tuổi trẻ Quảng Ninh.
Đó là sự ghi nhận dành cho một người trẻ đã hy sinh khi tuổi đời còn rất ngắn.
Nhưng có lẽ điều đáng nhớ nhất không nằm ở một tấm huy chương.
Mà nằm ở hình ảnh một cô gái từng khoác áo lính, sau khi chuyển ngành vẫn giữ nguyên tinh thần của người lính trong trái tim.
Ngày thường, chị là nhân viên thương nghiệp.
Khi tiếng súng vang lên, chị trở thành người chiến đấu.
Không cần ai gọi tên.
Không cần một mệnh lệnh dài.
Chị hiểu rằng nơi ấy đang có những người cần được bảo vệ.
Và chị ở lại.
PÒ HÈN HÔM NAY
Nhiều thập niên đã trôi qua.
Pò Hèn hôm nay không còn là vùng đất chìm trong tiếng pháo như buổi sáng năm xưa.
Những con đường đã đổi khác.
Cuộc sống của người dân vùng biên đã đổi khác.
Nhưng ký ức về những người đã nằm lại vẫn còn.
Tại Khu tưởng niệm các Anh hùng liệt sĩ Pò Hèn, tên Hoàng Thị Hồng Chiêm được khắc cùng những người đã hy sinh trong trận chiến bảo vệ biên cương.
Đó không chỉ là một địa điểm tưởng niệm.
Đó là nơi quá khứ gặp hiện tại.
Nơi những thế hệ hôm nay có thể đứng trước bia đá và hình dung về một buổi sáng mùa xuân cách đây gần nửa thế kỷ.
Một buổi sáng mà những người lính đã chiến đấu đến hơi thở cuối cùng.
Một buổi sáng mà một cô gái 25 tuổi đã cầm súng trở lại.
Một buổi sáng mà một đám cưới đã mãi mãi không thể diễn ra.
Và một buổi sáng đã biến những con người bình thường thành những cái tên bất tử.
MÙA XUÂN CỦA NHỮNG NGƯỜI KHÔNG TRỞ VỀ
Mùa xuân vẫn trở lại mỗi năm.
Hoa vẫn nở.
Những người trẻ vẫn yêu nhau.
Những đôi lứa vẫn chuẩn bị cho những đám cưới.
Những gia đình vẫn sum họp.
Đó chính là cuộc sống bình yên mà bao thế hệ đã đánh đổi để giữ lại.
Nhưng ở Pò Hèn, mùa xuân còn mang một ý nghĩa khác.
Đó là mùa xuân của những người đã không thể trở về.
Trong số ấy có Hoàng Thị Hồng Chiêm.
Một cô gái của Bình Ngọc.
Một người từng là chiến sĩ.
Một nhân viên thương nghiệp.
Một người yêu đang chờ ngày cưới.
Và một người con của Tổ quốc đã cầm súng chiến đấu trong giờ phút biên cương bị thử thách.
Chị hy sinh khi mới 25 tuổi.
Tuổi thanh xuân dừng lại giữa núi rừng Pò Hèn.
Nhưng câu chuyện của chị không dừng lại.
Bởi mỗi khi những thế hệ trẻ tìm về Pò Hèn, cái tên Hoàng Thị Hồng Chiêm lại được nhắc đến.
Không chỉ như một nữ liệt sĩ.
Không chỉ như một người con gái có một mối tình dang dở.
Mà như một biểu tượng của sự lựa chọn.
Khi bình yên, chị sống cuộc đời của một người lao động.
Khi Tổ quốc cần, chị trở lại với tư thế của một người lính.
Và khi trận chiến kết thúc, chị nằm lại nơi biên giới.
Có những người dành cả cuộc đời để viết nên lịch sử.
Cũng có những người chỉ cần một buổi sáng là đủ để lịch sử ghi nhớ.
Hoàng Thị Hồng Chiêm thuộc về những người như thế.
Một mùa xuân.
Một vùng biên giới.
Một khẩu súng.
Một tuổi thanh xuân.
Và một lời hẹn chưa kịp thành.
Pò Hèn hôm nay vẫn đứng đó giữa màu xanh của núi rừng.
Những mùa xuân mới vẫn nối tiếp nhau đi qua.
Nhưng dưới mỗi mùa xuân bình yên ấy là ký ức về những người đã gửi lại tuổi trẻ cho Tổ quốc.
Trong ký ức ấy, có một cô gái 25 tuổi.
Hoàng Thị Hồng Chiêm – người đã không bước khỏi Pò Hèn khi tiếng súng vang lên, để hôm nay những mùa xuân vẫn có thể trở về trên mảnh đất biên cương.
