Mùa xuân năm 1930, giữa thành phố Quảng Châu (Trung Quốc)

Quê quán: Xã Diễn Yên, huyện Diễn Châu, tỉnh Nghệ An
Người chiến sĩ đầu tiên của Quân đội VN được đào tạo bài bản ở nước ngoài, đồng chí thân cận của Nguyễn Ái Quốc

Mùa xuân năm 1930, giữa thành phố Quảng Châu (Trung Quốc), một người đàn ông Việt Nam dáng người cao, gương mặt cứng cỏi, đôi mắt sắc như lưỡi dao, đang ngồi nghe Nguyễn Ái Quốc giảng về con đường cứu nước. Đó là Phùng Chí Kiên, sinh năm 1901 – một trong những cán bộ ưu tú nhất của cách mạng Việt Nam thời kỳ đầu.

Kiên có một cuộc đời phi thường mà ít người biết:
– Sang Quảng Châu hoạt động cách mạng từ khi còn rất trẻ
– Được Nguyễn Ái Quốc trực tiếp rèn luyện
– Trở thành sĩ quan ưu tú của Trường Quân sự Hoàng Phố
– Tham gia Chiến tranh Bắc phạt cùng quân đội Trung Quốc
– Đi học ở Liên Xô, trở thành cán bộ được đào tạo bài bản nhất của Đảng thời đó

Năm 1941, ông cùng lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc trở về Việt Nam, chuẩn bị thành lập lực lượng vũ trang cách mạng. Nhưng ngay tại Việt Bắc, Kiên bị quân Pháp – Nhật phục kích. Đơn vị bị bao vây. Trong giờ phút sinh tử, ông ra lệnh cho đồng đội rút, còn mình ở lại chặn địch.

Trận đánh ấy dữ dội đến mức núi rừng Bắc Sơn rung chuyển. Kiên bị bắt khi đã kiệt sức. Địch muốn khuất phục ông, nhưng Kiên chỉ nhìn thẳng vào mặt chúng, không nói một lời. Chúng tra tấn ông dã man rồi chặt đầu đem bêu ở Bắc Sơn để làm uy.

Nhưng người dân Bắc Sơn lặng lẽ nhặt lại thi thể ông để mai táng trong rừng, thì thầm:
“Ông là người của nước Nam, không thể bỏ như vậy.”

Về sau, Chủ tịch Hồ Chí Minh nghe tin ông hy sinh thì lặng đi một lúc lâu, rồi nói:
“Đồng chí Kiên là người rất trung kiên.”
Và tên ông từ đó được ghi vào lịch sử quân đội:
Đại tá Phùng Chí Kiên – người đặt nền móng đầu tiên cho Quân đội Nhân dân Việt Nam.