Mùi Khói Bếp

Tựa đề: Mùi Khói Bếp

Năm 1974, ở một xóm nhỏ ven đồng, có một căn bếp lúc nào cũng đỏ lửa. Không phải vì nhà ấy khá giả, mà vì bà Nhiên nấu cơm cho rất nhiều người—có khi là cả xóm, có khi là những người đi qua không kịp hỏi tên.

Khói bếp của bà có một mùi rất riêng. Mùi rơm khô, mùi gạo mới, và cả mùi của những ngày chưa kịp yên.

Hùng là con trai út của bà. Mười chín tuổi, cao gầy, ít nói. Anh không ra trận vì chân bị tật từ nhỏ, nên ở nhà phụ mẹ. Nhiều người nhìn anh với ánh mắt thương hại, nhưng bà Nhiên thì không.

“Ở đâu cũng là đánh giặc, miễn là mình không bỏ cuộc,” bà nói.

Hùng không biết mình có “đánh giặc” được không, nhưng anh biết nhóm bếp, biết nấu một nồi cơm đủ cho mười người ăn, và biết chia phần sao cho không ai bị đói hơn người khác.

Một buổi chiều, khi gió thổi mạnh làm khói bay nghiêng cả góc bếp, có một cô gái lạ đến.

Cô tên Thảo.

Thảo là dân sơ tán từ vùng khác, đi cùng một đoàn người vừa dừng lại ở xóm. Quần áo cô dính bụi đường, tóc buộc vội, nhưng đôi mắt thì sáng và rất bình tĩnh.

“Cho tôi xin phụ việc,” cô nói.

Bà Nhiên nhìn cô một lúc, rồi gật đầu:
“Biết nấu ăn không?”

“Biết.”

Từ hôm đó, Thảo ở lại căn bếp.

Cô làm việc nhanh, gọn, ít nói, nhưng lúc nào cũng để ý đến người khác. Thấy ai ăn chậm, cô lặng lẽ để phần lại. Thấy ai mệt, cô đưa bát nước mà không cần hỏi.

Hùng ban đầu chỉ quan sát. Anh không quen có người lạ ở trong không gian nhỏ bé của mình. Nhưng dần dần, sự hiện diện của Thảo trở nên tự nhiên như khói bếp mỗi chiều.

“Cô không định đi tiếp à?” Hùng hỏi một lần, khi cả hai đang vo gạo.

Thảo lắc đầu:
“Đi mãi rồi. Ở đây có bếp, có người… là đủ.”

Hùng không hỏi thêm.

Những ngày sau đó, căn bếp lúc nào cũng ấm hơn một chút. Không phải vì lửa lớn hơn, mà vì có thêm tiếng người.

Năm 1975 đến gần, chiến sự lan rộng. Xóm nhỏ không còn yên như trước. Có những ngày phải nấu thật nhanh rồi dập bếp, có những đêm không dám đốt lửa vì sợ bị phát hiện.

Một tối, khi cả xóm đang im lặng trong bóng tối, Hùng nghe thấy tiếng Thảo thì thầm:

“Anh có nhớ mùi khói bếp không?”

Hùng hơi ngạc nhiên:
“Ngày nào cũng ngửi, sao lại hỏi vậy?”

Thảo khẽ cười, nhưng giọng có gì đó xa xăm:
“Không phải mùi này. Mùi của một nơi mình gọi là nhà.”

Hùng im lặng.

Anh chưa từng nghĩ về điều đó. Với anh, căn bếp này luôn là nhà. Nhưng với Thảo, có lẽ “nhà” là một nơi đã bị bỏ lại phía sau.

“Sau này, nếu hết chiến tranh…” Hùng nói chậm rãi, “cô có thể ở lại đây. Mình làm lại cái bếp lớn hơn.”

Thảo nhìn anh, ánh mắt lần đầu tiên không còn bình tĩnh như trước.

“Anh chắc không?” cô hỏi.

Hùng gật đầu:
“Ừ. Vì tôi cũng không muốn bếp này tắt.”

Thảo không nói gì thêm. Nhưng từ hôm đó, cô bắt đầu cười nhiều hơn.

Mùa xuân năm 1975, chiến tranh kết thúc.

Ngày tin vui đến, cả xóm không ai nói nên lời. Có người khóc, có người cười, có người chỉ đứng lặng như không tin.

Bà Nhiên nhóm lại bếp, lần này không cần giấu.

Ngọn lửa bùng lên, sáng và mạnh.

“Bữa nay nấu nhiều lên,” bà nói, giọng run run, “cho mọi người ăn mừng.”

Khói bếp lại bay lên, cuộn theo gió, lan khắp xóm nhỏ.

Hùng quay sang tìm Thảo.

Cô đang đứng bên cửa, nhìn làn khói bay lên trời cao.

“Giống không?” anh hỏi.

Thảo gật đầu, mắt ánh lên một thứ gì đó rất nhẹ:
“Ừ. Giống mùi của nhà.”

Hùng không nói gì, chỉ lặng lẽ cho thêm củi vào bếp.

Lửa cháy đều.

Và lần đầu tiên sau nhiều năm, mùi khói bếp không còn gợi nhớ đến những ngày chạy trốn.

Mà gợi nhớ đến một điều giản dị hơn nhiều:

Rằng có một nơi để quay về.