Mùi khói bếp và những năm tháng xa nhà

Mùi khói bếp và những năm tháng xa nhà

Có những nỗi nhớ không cần gọi thành tên. Chỉ một mùi hương thoảng qua cũng đủ khiến người ta đứng lặng giữa dòng đời.

Với Nguyễn Văn Thành, đó là mùi khói bếp.

Suốt những năm tháng chiến tranh, giữa rừng sâu và những chặng đường hành quân dài, mùi khói bếp quê nhà luôn trở về trong ký ức của anh. Nó gợi lên hình ảnh người mẹ bên bếp lửa, căn nhà nhỏ cuối làng và những bữa cơm giản dị mà anh từng nghĩ mình sẽ còn rất nhiều thời gian để thưởng thức.

Nhưng có những điều, khi đã rời xa, người ta mới hiểu quý giá đến nhường nào.

Năm 1971, Thành vừa tròn hai mươi tuổi. Quê anh là một ngôi làng nhỏ nằm bên cánh đồng lúa. Gia đình nghèo, cha mất sớm, Thành sống cùng mẹ và cô em gái.

Ngày còn ở nhà, mỗi sáng thức dậy, điều đầu tiên Thành nghe thấy là tiếng mẹ nhóm bếp. Khói bếp len qua mái nhà, quyện với mùi rơm khô và mùi cơm mới. Đó là thứ mùi bình dị đến mức anh chưa bao giờ nghĩ mình sẽ nhớ nó.

Buổi chiều, sau giờ làm đồng, Thành thường ngồi bên bếp chờ mẹ nấu cơm. Mẹ anh hay cằn nhằn:

— Lớn rồi mà cứ như trẻ con, đi đâu cũng phải chờ cơm mẹ.

Thành cười:

— Sau này con đi làm xa, mẹ lại nhớ con cho xem.

Mẹ lườm anh:

— Chưa đi mà đã nói chuyện đi xa.

Cả hai cùng cười.

Những ngày bình yên ấy tưởng như sẽ kéo dài mãi.

Cho đến một ngày, giấy gọi nhập ngũ được gửi về.

Thành ngồi bên hiên nhà rất lâu. Anh biết mình phải đi.

Tối hôm đó, mẹ nấu một bữa cơm đặc biệt. Chỉ là bát canh rau, đĩa cá kho và nồi cơm trắng, nhưng Thành ăn chậm hơn mọi ngày.

Mẹ hỏi:

— Sao hôm nay ăn ít vậy?

Thành lắc đầu:

— Con muốn nhớ mùi cơm mẹ nấu.

Mẹ quay mặt đi. Bà không nói gì nữa.

Sáng hôm sau, Thành khoác ba lô lên vai. Mẹ tiễn anh ra đầu làng. Trước lúc đi, bà dúi vào tay con một chiếc khăn tay nhỏ.

— Mang theo. Khi nào nhớ nhà thì lấy ra mà nhìn.

Thành ôm mẹ.

— Con sẽ trở về.

Mẹ anh chỉ nói:

— Mẹ chờ.

Hai tiếng ấy theo Thành suốt những năm tháng xa nhà.

Ở chiến trường, cuộc sống khác hoàn toàn với những gì Thành từng biết.

Những cánh rừng dài hun hút. Những đêm ngủ vội bên đường. Những ngày hành quân dưới mưa. Những bữa ăn đơn sơ giữa những giờ nghỉ ngắn ngủi.

Anh làm quen với tiếng động cơ, tiếng bước chân và những đêm dài không ngủ.

Nhưng điều anh không thể quen được là nỗi nhớ nhà.

Một buổi chiều, sau khi đơn vị dừng chân, Thành nhìn thấy một làn khói mỏng bay lên từ một căn bếp của người dân gần đó.

Anh đứng sững.

Mùi khói rơm theo gió bay tới.

Chỉ một thoáng thôi, Thành tưởng mình đang đứng trước căn bếp quê nhà.

Anh nhớ mẹ.

Nhớ căn nhà nhỏ.

Nhớ tiếng em gái gọi anh về ăn cơm.

Nhớ cả những lần mẹ vừa nhóm bếp vừa kể chuyện mùa màng.

Người đồng đội bên cạnh hỏi:

— Cậu sao vậy?

Thành cười, nhưng mắt đã đỏ:

— Không sao. Chỉ là... tớ nhớ nhà.

Người đồng đội vỗ vai anh:

— Ai đi xa mà chẳng nhớ.

Thành nhìn làn khói trước mặt:

— Tớ nhớ nhất mùi khói bếp.

Người bạn im lặng.

Có lẽ anh cũng đang nhớ một điều gì đó của riêng mình.

Một tháng sau, Thành nhận được thư của mẹ.

Bức thư không dài. Mẹ kể rằng mùa lúa năm nay tốt. Em gái anh đã biết giúp mẹ nấu cơm. Căn bếp cũ vẫn vậy, chỉ thiếu một người thường ngồi bên bếp mỗi buổi tối.

Cuối thư, mẹ viết:

“Con cứ yên tâm làm nhiệm vụ. Nhà mình vẫn bình yên. Mẹ vẫn nhóm bếp mỗi chiều.”

Thành đọc đi đọc lại câu cuối.

Anh gấp lá thư lại, cất vào túi áo.

Đêm đó, anh không ngủ.

Anh nghĩ về căn bếp quê nhà.

Anh tự hỏi không biết mẹ đang nhóm lửa hay chưa. Không biết em gái có còn ngồi bên mẹ nhặt rau. Không biết làn khói bếp có bay qua mái nhà như ngày anh còn ở đó.

Trong màn đêm của chiến trường, Thành khẽ nói:

— Mẹ ơi, con nhớ nhà.

Những năm tháng tiếp theo, Thành cùng đồng đội đi qua nhiều vùng đất.

Có những ngày anh tưởng như không thể bước tiếp vì mệt mỏi. Có những đêm nằm giữa rừng, anh lại nhớ đến căn bếp.

Mỗi khi có ai đó nhóm lửa nấu cơm, Thành đều ngồi thật gần.

Không phải vì anh đói.

Anh chỉ muốn được ngửi mùi khói.

Có lần một đồng đội hỏi:

— Cậu thích mùi khói đến vậy sao?

Thành cười:

— Vì nó giống nhà.

Hai chữ “giống nhà” nghe thật giản dị.

Nhưng với những người lính xa quê, đó có thể là cả một thế giới.

Một ngày cuối năm, Thành nhận được tin quê nhà có biến động. Anh càng mong chiến tranh sớm kết thúc.

Anh nghĩ về mẹ.

Năm tháng trôi qua, mẹ đã già thêm.

Anh sợ một ngày trở về, căn bếp vẫn còn đó nhưng người nhóm lửa không còn nữa.

Nỗi sợ ấy khiến anh càng quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ.

Rồi ngày hòa bình cũng đến.

Thành trở về quê sau nhiều năm xa cách.

Anh bước xuống con đường làng khi trời vừa sáng.

Mọi thứ thân thuộc đến mức anh không biết mình nên khóc hay cười.

Cánh đồng vẫn xanh.

Con đường vẫn nhỏ.

Nhưng mái tóc mẹ đã bạc.

Mẹ đứng trước cửa nhà. Khi nhìn thấy con, bà không chạy ra. Bà chỉ đứng đó, đôi bàn tay run run.

Thành bước nhanh tới.

— Mẹ!

Bà ôm lấy anh.

Không ai nói gì.

Bao nhiêu năm xa cách dường như được gói lại trong vòng tay ấy.

Buổi chiều hôm đó, mẹ lại nhóm bếp.

Khói bếp bay lên.

Thành ngồi bên cạnh, lặng lẽ nhìn mẹ nấu cơm.

Mẹ hỏi:

— Con đói không?

Thành cười:

— Con chỉ muốn ngồi đây một lúc.

Mẹ nhìn con:

— Sao vậy?

Thành đáp:

— Con nhớ mùi khói bếp này nhiều năm rồi.

Mẹ quay đi lau nước mắt.

Bữa cơm hôm ấy vẫn chỉ có những món ăn giản dị như ngày anh ra đi.

Nhưng với Thành, đó là bữa cơm ngon nhất cuộc đời.

Nhiều năm sau, Thành đã có gia đình riêng. Mỗi khi con cháu hỏi ông về những năm tháng chiến tranh, ông không kể nhiều về những trận đánh.

Ông thường kể về quê.

Về người mẹ.

Về căn bếp nhỏ.

Và về mùi khói đã theo ông suốt những năm tháng xa nhà.

Ông nói:

— Các cháu biết không, ngày còn trẻ, ông cứ nghĩ quê hương là những điều lớn lao. Sau này đi xa mới hiểu, đôi khi quê hương chỉ là một căn bếp nhỏ, một nồi cơm mẹ nấu và mùi khói bay lên mỗi chiều.

Ngoài sân, khói bếp lại nhẹ nhàng bay lên giữa buổi chiều.

Thành ngồi lặng nhìn làn khói.

Ông nhớ những người đồng đội đã không có ngày trở về. Nhớ những năm tháng tuổi trẻ đã gửi lại chiến trường. Và ông càng hiểu hơn giá trị của hai chữ hòa bình.

Chiến tranh có thể đưa con người đi rất xa, nhưng không thể xóa được nơi họ thuộc về. Bởi trong sâu thẳm trái tim mỗi người lính, luôn có một mái nhà để nhớ, một người mẹ để thương và một làn khói bếp để tìm đường trở về.

Mùi khói bếp vẫn bay.

Năm tháng vẫn trôi.

Nhưng những năm tháng xa nhà ấy, với Thành, mãi mãi là một phần ký ức không thể phai mờ.