Mùi Khói Trên Dòng Sông Đáy

Gió mùa đông bắc thổi hun hút qua cánh đồng ngập nước. Trời xám đục như phủ một lớp tro tàn lên ngôi làng nhỏ nằm bên dòng sông Đáy. Tiếng còi báo động vang lên giữa buổi chiều khiến lũ trẻ đang chơi ngoài sân đình vội chạy toán loạn. Những người mẹ ôm chặt con vào lòng, còn đàn ông thì tất tả kéo nhau xuống hầm trú ẩn.

Năm ấy là năm chiến tranh ác liệt nhất.

Trong làng có một cậu bé tên Lâm, vừa tròn mười sáu tuổi. Cha mất sớm vì bom đạn, mẹ cậu ngày ngày bán khoai ngoài chợ huyện để nuôi con. Lâm ít nói nhưng đôi mắt lúc nào cũng cháy lên một thứ ánh sáng lạ — thứ ánh sáng của lòng căm thù chiến tranh và khát vọng bảo vệ quê hương.

Mỗi đêm, khi tiếng máy bay gầm rú trên bầu trời, Lâm lại nhìn về phía bờ sông nơi đơn vị dân quân đang đóng quân. Cậu ao ước được cầm súng như họ. Nhưng mẹ cậu luôn ngăn cản.

“Con còn nhỏ lắm,” bà nói, giọng run run. “Mẹ chỉ còn mỗi mình con.”

Lâm im lặng. Cậu hiểu nỗi sợ của mẹ, nhưng càng hiểu hơn rằng chiến tranh không chừa một ai.

Một buổi sáng đầu xuân, làng bị ném bom.

Tiếng nổ vang lên như xé toạc đất trời. Mái đình đổ sập, khói bụi cuồn cuộn phủ kín cả con đường làng. Lâm chạy đi tìm mẹ giữa những tiếng khóc và tiếng kêu cứu. Cậu thấy bà nằm bên gốc đa đầu làng, máu thấm đỏ tà áo nâu.

“Mẹ!”

Bà mở mắt nhìn con trai, bàn tay run rẩy chạm vào khuôn mặt cậu.

“Sống… phải sống nghe con…”

Đó là câu cuối cùng bà nói.

Ngày chôn mẹ, trời mưa rất lớn. Mưa quất vào mặt đau rát như roi. Lâm đứng lặng trước nấm mồ đất mới, lòng trống rỗng đến kỳ lạ. Từ hôm ấy, cậu xin gia nhập đội du kích địa phương.

Những ngày sau đó, Lâm trở thành liên lạc viên. Cậu quen thuộc từng lối mòn trong rừng lau, từng con đê chạy dọc cánh đồng. Đêm nào cậu cũng đạp xe chuyển thư, chuyển thuốc men cho bộ đội. Có hôm máy bay quần thảo ngay trên đầu, cậu vẫn nghiến răng lao đi trong tiếng bom nổ phía sau.

Chiến tranh biến một cậu bé thành người lớn chỉ trong vài tháng.

Trong đội du kích có một cô gái tên Mai. Mai hơn Lâm hai tuổi, nước da ngăm và đôi mắt rất sáng. Cô thường buộc tóc bằng chiếc khăn rằn bạc màu. Mai bắn súng rất giỏi, nhưng lại thích hát.

Mỗi lần đơn vị nghỉ chân trong rừng, Mai lại khe khẽ hát những bài dân ca cũ. Giọng hát của cô khiến mọi người quên đi tiếng bom đạn ngoài kia.

Lâm thầm thích Mai.

Nhưng thời chiến, người ta chẳng dám nói nhiều về yêu thương.

Một đêm nọ, đơn vị nhận tin quân địch sắp càn qua làng bên. Đội du kích được giao nhiệm vụ phá cây cầu gỗ để ngăn xe cơ giới tiến vào.

Nhiệm vụ rất nguy hiểm.

Dưới ánh trăng mờ, Lâm và Mai bò dọc bờ sông mang theo thuốc nổ. Nước lạnh buốt ngập đến ngang ngực. Xa xa, ánh đèn pha quét loang loáng trên mặt nước.

Khi họ vừa gài xong khối thuốc cuối cùng, tiếng súng bất ngờ vang lên.

“Có phục kích!”

Mai kéo Lâm ngã xuống bùn. Đạn xé gió lao vùn vụt trên đầu. Hai người chạy dọc mép sông trong tiếng hô truy đuổi phía sau.

“Lâm! Kíp nổ đâu?” Mai thở gấp.

Lâm sờ túi áo rồi chết lặng.

Cậu đã đánh rơi nó.

Nếu không kích nổ cây cầu, cả đơn vị phía sau sẽ gặp nguy hiểm.

Không chần chừ, Mai quay lại.

“Chị đi lấy!”

“Không được!” Lâm giữ tay cô. “Nguy hiểm lắm!”

Mai cười. Giữa khói súng, nụ cười ấy vẫn dịu dàng lạ thường.

“Nếu chị không quay lại, nhiều người sẽ chết.”

Nói rồi cô lao đi.

Lâm muốn chạy theo nhưng tiếng đạn ghim xuống mặt đất khiến cậu phải nằm rạp xuống bờ cỏ. Chỉ vài phút sau, một tiếng nổ long trời vang lên. Cây cầu gãy sập giữa biển lửa. Xe quân địch phía bên kia ùn lại hỗn loạn.

Nhưng Mai không trở về.

Sáng hôm sau, người ta tìm thấy chiếc khăn rằn của cô mắc trên nhánh tre bên bờ sông.

Lâm ngồi rất lâu ở đó. Dòng nước vẫn chảy lặng lẽ như chưa từng chứng kiến điều gì. Cậu siết chặt chiếc khăn trong tay, lần đầu tiên bật khóc như một đứa trẻ.

Chiến tranh tiếp tục kéo dài thêm nhiều năm.

Lâm trưởng thành trong bom đạn, từ một liên lạc viên trở thành chiến sĩ thực thụ. Cậu đi qua nhiều cánh rừng cháy đen, chứng kiến nhiều đồng đội ngã xuống. Nhưng mỗi khi mệt mỏi, cậu lại nhớ đến giọng hát của Mai bên ánh lửa rừng.

Rồi ngày hòa bình cuối cùng cũng đến.

Buổi sáng hôm ấy, cả đất nước ngập trong tiếng reo hò. Người dân ôm nhau khóc giữa đường. Những lá cờ đỏ tung bay rực rỡ dưới nắng tháng tư.

Lâm trở về làng sau gần mười năm xa cách.

Con đường đất năm xưa giờ mọc đầy cỏ dại. Cây đa đầu làng vẫn còn đó, nhưng vết bom trên thân cây chưa bao giờ lành hẳn. Ngôi nhà cũ của mẹ chỉ còn nền gạch vỡ.

Cậu bước ra bờ sông.

Hoàng hôn đỏ rực phủ lên mặt nước một màu như máu. Gió thổi nhè nhẹ qua rặng tre. Lâm lấy trong ba lô ra chiếc khăn rằn đã cũ bạc theo năm tháng.

Cậu ngồi xuống, nhìn thật lâu về phía cây cầu mới xây.

Chiến tranh đã qua.

Nhưng những người nằm lại thì mãi mãi không trở về.

Lâm hiểu rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có. Nó được đổi bằng tuổi trẻ, bằng nước mắt, bằng máu của biết bao con người bình thường.

Ở phía xa, lũ trẻ trong làng đang nô đùa bên triền đê. Tiếng cười của chúng vang lên trong trẻo giữa chiều muộn.

Lâm mỉm cười.

Lần đầu tiên sau nhiều năm, cậu thấy dòng sông không còn mùi khói nữa.