MƯỜI BẢY NGÀY GIỮA HAI CHUYẾN BAY

Trên bản đồ chiến tranh năm 1972, sân bay dã chiến Khe Gát chỉ là một đoạn đường được bí mật mở giữa núi rừng Quảng Bình. Từ nơi ấy, chiều 19 tháng 4, hai chiếc MiG-17 cất cánh đi làm nhiệm vụ ít thấy trong lịch sử Không quân nhân dân Việt Nam: tấn công tàu chiến Mỹ ngoài biển. Một trong hai phi công là Nguyễn Văn Bảy, người đồng đội thường gọi là Bảy B để phân biệt với phi công cùng tên nổi tiếng về các trận không chiến. Nhưng câu chuyện của Bảy B còn phần kết khiến người đọc lặng đi: chỉ hơn hai tuần sau, anh hy sinh trong một trận chiến khác.

Nguyễn Văn Bảy B sinh năm 1943 tại vùng đất nay thuộc Cà Mau. Theo Báo Quân đội nhân dân, ông nhập ngũ năm 1965, được đào tạo phi công tại Liên Xô rồi về nước chiến đấu trong đội hình Trung đoàn Không quân 923. Đại tá Lê Xuân Dỵ, người trực tiếp bay cùng ông ngày 19 tháng 4, nhớ người đồng đội ít nói, có kỹ thuật ổn định và biết phối hợp trong biên đội.

Năm 1972, quân đội Mỹ mở rộng đánh phá miền Bắc, sử dụng tàu chiến của Hạm đội 7 pháo kích các mục tiêu ven biển. Không quân Việt Nam phải tìm cách đối phó với một đối tượng vốn không phải mục tiêu thông thường của máy bay tiêm kích MiG-17. Tư liệu của Thông tấn xã Việt Nam ghi rằng từ cuối năm 1971, một nhóm phi công được tuyển chọn để luyện tập bay thấp trên biển và ném bom vào mục tiêu nổi, có sự hỗ trợ huấn luyện của chuyên gia Cuba. Đến tháng 3 năm 1972, sáu người đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ.

Sân bay Khe Gát được xây dựng, tổ chức ngụy trang và bố trí lực lượng bảo đảm để giữ bí mật. Máy bay, bom và thiết bị được đưa vào, các trạm quan sát trên bờ cùng hệ thống rađa theo dõi tình hình tàu địch. Đến đêm 18 tháng 4, những công việc chuẩn bị cuối cùng vẫn diễn ra.

Sáng 19 tháng 4, trạm rađa ở Nhật Lệ phát hiện nhiều tốp tàu Mỹ ngoài khơi. Biên đội trực chiến gồm Lê Xuân Dỵ và Nguyễn Văn Bảy B sẵn sàng, nhưng thời tiết mù khiến lệnh cất cánh chưa được ban ra. Đến chiều, các tàu áp sát hơn, pháo kích khu vực ven biển Đồng Hới. Theo biên niên sự kiện do Thông tấn xã Việt Nam công bố, lúc 16 giờ 5 phút, hai phi công được lệnh xuất kích.

Khi biên đội tiếp cận mục tiêu, Lê Xuân Dỵ bay công kích trước, thả bom trúng tàu USS Higbee rồi thoát ly. Nguyễn Văn Bảy B làm nhiệm vụ cảnh giới, đội hình giãn cách; khi quay lại anh không còn nhìn thấy máy bay số một. Theo tư liệu quân sử, anh tiếp tục bay về phía đông bắc cửa Dinh, phát hiện tàu chiến, thực hiện lượt ném bom của mình. Nguồn của Thông tấn xã Việt Nam xác định mục tiêu của anh là tàu USS Oklahoma City và ghi nhận đợt tiến công gây hư hại hệ thống rađa. Bảy B trở về Khe Gát an toàn sau khi hoàn thành nhiệm vụ.

Trận đánh chỉ kéo dài khoảng mười bảy phút theo biên niên quân sự. Trong hồi ức đăng trên Báo Quân đội nhân dân, Lê Xuân Dỵ cho biết khi được hỏi chọn ai bay cùng, ông đã nêu tên Nguyễn Văn Bảy B. Lý do không phải vì người đồng đội vượt trội tất cả về thành tích, mà vì ông tin ở sự ổn định và khả năng hiệp đồng.

Sau chiến công trên biển, đơn vị từng dự định giữ lại biên đội này cho nhiệm vụ đánh tàu. Nhưng cuộc chiến không cho phép mọi kế hoạch diễn ra như mong muốn. Ngày 6 tháng 5 năm 1972, Nguyễn Văn Bảy B lại xuất kích, lần này từ sân bay Đa Phúc để đánh chặn máy bay Mỹ. Theo lời kể của đồng đội được Báo Quân đội nhân dân ghi lại, trong cuộc không chiến, anh bắn hạ một chiếc A-6; máy bay của anh cũng trúng đạn, rơi trên bầu trời Thanh Hóa. Nguyễn Văn Bảy B hy sinh. Từ chiến công ở biển Quảng Bình đến mất mát trên bầu trời Thanh Hóa chỉ cách nhau mười bảy ngày.

Sự khác biệt giữa hai phi công cùng tên cần được nhắc rõ. Nguyễn Văn Bảy B không phải Đại tá Nguyễn Văn Bảy, người được biết đến với bảy chiến công bắn hạ máy bay Mỹ và qua đời năm 2019. Cùng tên gọi nhưng hai cuộc đời, hai hồ sơ chiến đấu, hai số phận khác nhau.

Khe Gát hôm nay là một địa chỉ lịch sử trên tuyến đường Hồ Chí Minh. Người đi qua nơi từng là sân bay dã chiến có thể chỉ thấy một đoạn đường giữa rừng, không thấy hai chiếc MiG-17 của chiều tháng Tư năm ấy. Nguyễn Văn Bảy B đã trở về an toàn từ trận đánh trên biển, để rồi không trở về từ lần xuất kích sau. Nhớ đến anh là nhớ cả sự tin cậy giữa những người bay cùng nhau, và cái giá mà một thế hệ phải trả cho những chuyến bay bảo vệ quê hương.