Mười bốn mùa xuân - một đời bất tử

 Mười bốn mùa xuân - một đời bất tử

         Có một dòng suối vẫn lặng lẽ chảy qua núi rừng Pác Bó. Nước trong veo, ngày ngày đi qua những vách đá, qua những cánh rừng xanh thẳm, rồi xuôi về phía xa. Hơn tám mươi năm đã trôi qua, nhưng có lẽ dòng suối ấy vẫn còn mang theo ký ức về một buổi sáng mùa xuân năm 1943 – ngày một cậu bé người Nùng đã nằm xuống khi tuổi đời vừa tròn mười bốn.

          Cậu bé ấy tên thật là Nông Văn Dền, sinh năm 1929 tại xóm Nà Mạ, xã Trường Hà, huyện Hà Quảng, tỉnh Cao Bằng. Sinh ra trên mảnh đất đã sớm trở thành một trong những cái nôi của cách mạng, Dền lớn lên trong một gia đình nghèo, nơi cuộc sống vốn đã nhiều nhọc nhằn lại càng thêm thiếu thốn khi người cha mất sớm, người mẹ thường xuyên đau ốm. Các chị gái đã lập gia đình, em gái còn nhỏ, trong nhà chỉ còn những đôi vai gầy phải sớm biết cách gánh lấy phần việc của mình. Người anh trai Nông Văn Tằng, bí danh Phục Quốc, đã tham gia cách mạng và trở thành đội viên giải phóng quân. Để anh có thể yên tâm hoạt động, từ năm mười hai tuổi, Dền đã thay anh làm phu, cáng đáng những công việc trong gia đình. Tuổi mười hai của nhiều đứa trẻ có thể là những ngày rong chơi bên suối, những buổi chiều đuổi bắt giữa bản làng. Nhưng với Dền, tuổi thơ đã sớm có thêm những nhọc nhằn của một gia đình nghèo và trách nhiệm của một người anh em biết thương gia đình. Rồi cách mạng đến gần cậu bé ấy theo một cách rất tự nhiên. Từ năm 1940, phong trào cách mạng bắt đầu phát triển ở Trường Hà, Hà Quảng. Qua người anh Phục Quốc và cán bộ Đức Thanh, Dền được nghe kể về những việc các cán bộ đang làm, về tội ác của quân giặc, về một đất nước đang cần những con người đứng lên giành lại tự do. Ban đầu, công việc của Dền chỉ là canh gác, chuyển thư, đưa đường cho cán bộ. Nhưng chính những công việc tưởng nhỏ bé ấy đã dạy cậu cách quan sát, cách giữ bí mật và quan trọng hơn cả là dạy cậu biết rằng mình cũng có thể làm một điều gì đó cho quê hương. Cậu bé Nông Văn Dền ngày nào dần trở thành một liên lạc viên nhanh nhẹn, mưu trí và đáng tin cậy. Những con đường núi hiểm trở, những ánh mắt dò xét của quân địch không còn khiến bước chân cậu chùn lại. Có những lần Dền đưa thư, có những lần dẫn đường cho cán bộ vượt qua vòng vây, và mỗi lần trở về an toàn, có lẽ trong đôi mắt còn rất trẻ ấy lại thêm một chút trưởng thành.

          Năm 1941, Mặt trận Việt Minh ra đời. Ở xóm Nà Mạ, một tổ chức dành cho những người nhỏ tuổi cũng được thành lập: Đội Nhi đồng cứu quốc. Năm đội viên đầu tiên ngày ấy đều là những người con của cùng một xóm nhỏ: Nông Văn Dền, Nông Văn Thàn, Lý Văn Tinh, Lý Thị Nì và Lý Thị Xậu. Dền được các đội viên tin tưởng bầu làm đội trưởng và mang bí danh Kim Đồng. Cái tên ấy đã theo cậu bé Nà Mạ đi vào lịch sử. Đội Nhi đồng cứu quốc không phải là một đội quân với súng ống và những trận đánh lớn. Công việc của những đứa trẻ ấy là giao thông liên lạc, đưa đón và bảo vệ cán bộ, canh gác những cuộc họp bí mật của Đảng. Trong bộ quần áo chàm giản dị, chiếc mũ nồi trên đầu, khi thì xách chiếc lồng chim, khi thì cầm cần câu cá, Kim Đồng hòa mình vào cuộc sống bình thường của một cậu bé vùng cao. Nhưng đằng sau vẻ ngoài hồn nhiên ấy là một sự cảnh giác đáng kinh ngạc. Một tiếng động lạ, một bóng người xuất hiện trên con đường quen thuộc, một ánh mắt khả nghi… tất cả đều có thể được cậu nhận ra. Các đội viên còn nhỏ, nhưng lòng tin dành cho đội trưởng Kim Đồng thì không hề nhỏ. Các em cùng sinh ra, cùng lớn lên giữa núi rừng Nà Mạ và cùng hiểu rằng mỗi nhiệm vụ được giao đều có thể liên quan đến sự an toàn của những người đang hoạt động cách mạng. Có lẽ chính vì thế mà trong những ngày tháng ấy, Kim Đồng vừa là một cậu bé, vừa phải học cách trở thành một người bảo vệ. Và rồi, giữa những năm tháng đặc biệt ấy, cậu có một cuộc gặp mà có lẽ cả đời mình sẽ không bao giờ quên. Năm 1941, Bác Hồ trở về Pác Bó. Đến tháng 8 năm 1942, tại hang Nộc Én trên ngọn núi phía sau xóm Nà Mạ, Kim Đồng được gặp Bác. Một cậu bé mới mười ba tuổi đứng trước người mà mình đã nghe nhắc đến bằng tất cả sự kính trọng của những người cách mạng. Bác khen Kim Đồng mưu trí, nhanh nhẹn, dũng cảm và căn dặn cậu cùng các đội viên phải tích cực bảo vệ cách mạng, đồng thời vừa hoạt động vừa học văn hóa, chính trị để sau này góp sức xây dựng đất nước. Có lẽ với Kim Đồng khi ấy, những lời căn dặn ấy còn giản dị như lời một người ông nói với đứa cháu nhỏ. Nhưng chắc hẳn chúng đã ở lại rất sâu trong tâm trí cậu. Bởi từ giây phút ấy, Kim Đồng càng hiểu rằng công việc mình đang làm không chỉ là những chuyến đưa thư hay những buổi đứng gác. Phía sau mỗi nhiệm vụ là một ngày mai mà cả dân tộc đang chờ đợi.

          Nhưng mùa xuân năm 1943 đã đến với Kim Đồng quá sớm!

          Khi ấy, vùng Pác Bó bị địch khủng bố và đánh phá dữ dội. Những con đường quen thuộc không còn bình yên, những mái nhà vốn yên tĩnh của bản làng luôn có thể trở thành nơi quân địch lùng sục. Trong một lần đi liên lạc trở về, Kim Đồng bất ngờ phát hiện một toán địch đang phục kích. Trong khoảnh khắc ấy, cậu hiểu rằng nếu để quân địch phát hiện những cán bộ đang ở gần đó, hậu quả sẽ vô cùng nguy hiểm. Kim Đồng không chạy về phía an toàn cho riêng mình. Cậu nhanh chóng bảo Cao Sơn chạy về báo cho các đồng chí cán bộ, còn mình tìm cách đánh lạc hướng quân địch. Một cậu bé mười bốn tuổi, đứng trước hiểm nguy, đã lựa chọn cách khó khăn nhất: đưa sự chú ý của quân địch về phía mình để những người khác có thể thoát…

         Quân địch mắc mưu. Tiếng súng vang lên giữa núi rừng…

         Những đồng chí cán bộ ở gần đó nhờ tiếng súng báo động đã kịp rút lên núi phía sau nhà. Còn Kim Đồng chạy qua suối. Quân địch đuổi theo. Những bước chân nhỏ bé ấy vẫn chạy, cho đến khi một viên đạn khiến cậu ngã xuống bên bờ suối Lê-nin.

Ngày 15 tháng 2 năm 1943. Kim Đồng hy sinh…

Cậu bé người Nùng ấy vừa tròn mười bốn tuổi.

          Mười bốn tuổi – cái tuổi mà hôm nay, những đứa trẻ vẫn còn ngồi trong lớp học, vẫn có những buổi chiều chơi đùa cùng bạn bè, vẫn được cha mẹ nhắc nhở chuyện học hành. Còn Kim Đồng đã dùng những năm tháng tuổi nhỏ nhất của cuộc đời để làm một công việc lớn lao hơn tuổi mình rất nhiều: bảo vệ cách mạng, bảo vệ đồng đội và góp một phần nhỏ bé vào cuộc đấu tranh giành độc lập cho Tổ quốc. Có lẽ không ai có thể biết chính xác trong những giây phút cuối cùng ấy, Kim Đồng đã nghĩ gì. Có nhớ đến mẹ đang đau ốm ở nhà không? Có nhớ những người anh, người chị trong gia đình không? Có nhớ những người bạn trong Đội Nhi đồng cứu quốc, nhớ lời Bác Hồ từng căn dặn ở hang Nộc Én không? Những câu hỏi ấy không có lời đáp. Chỉ có dòng suối Lê-nin vẫn chảy, núi rừng Pác Bó vẫn xanh, và một cậu bé mười bốn tuổi đã nằm lại nơi đây để những người khác được sống, được tiếp tục con đường cách mạng mà cậu đã cùng họ đi.

          Nhiều năm sau, trên chính mảnh đất Nà Mạ, người ta dựng lên một khu di tích để tưởng nhớ người đội trưởng đầu tiên của Đội Nhi đồng cứu quốc. Ngày 15 tháng 5 năm 1986, nhân kỷ niệm 45 năm Ngày thành lập Đội, mộ và tượng Kim Đồng được khánh thành. Bức tượng người đội viên trong bộ quần áo dân tộc Nùng đang vươn mình, đưa con chim sáo bay lên. Trước tượng đài có mười bốn bậc đá và mười bốn cây lát xanh ngắt – mười bốn mùa xuân của một cuộc đời đã dừng lại quá sớm. Hình ảnh ấy khiến người ta khó lòng không nghĩ về cậu bé năm nào. Một đời người chỉ có mười bốn mùa xuân, nhưng mười bốn mùa xuân ấy đã trở thành ký ức của hàng triệu thiếu nhi Việt Nam. Năm 1997, Kim Đồng được Đảng và Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 2011, Khu di tích lịch sử Kim Đồng được xếp hạng di tích quốc gia. Những năm tháng trôi qua, nơi đây vẫn đón những đoàn thiếu nhi từ khắp mọi miền đất nước về dâng hương, vui chơi và tìm hiểu về người đội trưởng nhỏ tuổi. Những đứa trẻ hôm nay có thể đứng trước tượng Kim Đồng với những bộ quần áo sạch sẽ, những chiếc khăn quàng đỏ trên vai, trong một đất nước hòa bình mà cậu bé Nông Văn Dền năm nào chưa từng được nhìn thấy. Có lẽ đó chính là điều đẹp nhất mà một người đã hy sinh cho tương lai có thể nhận lại. Kim Đồng không sống đến ngày đất nước độc lập. Cậu không được chứng kiến những lá cờ đỏ tung bay trong hòa bình, không được nhìn thấy những lớp học đầy tiếng trẻ thơ, cũng không có cơ hội lớn lên để biết mình sẽ trở thành người như thế nào. Nhưng chính tuổi trẻ đã dừng lại của cậu lại trở thành một phần tuổi thơ của biết bao thế hệ sau này.

          Giữa núi rừng Cao Bằng, dòng suối Lê-nin vẫn chảy như chưa từng biết đến những biến động của thời gian.Và mỗi khi nhắc đến Kim Đồng, người ta không chỉ nhớ đến một người anh hùng đã hy sinh ở tuổi mười bốn. Người ta nhớ đến một cậu bé. Một cậu bé từng có một gia đình nghèo, từng biết thương mẹ, thương anh, từng xách lồng chim, cầm cần câu đi qua những con đường làng. Một cậu bé cũng từng có những ngày thơ ấu rất đỗi bình thường, nhưng khi đất nước cần, em đã biết đứng lên làm những điều phi thường. Có lẽ vì thế mà Kim Đồng trở thành một trong những người anh hùng gần gũi nhất với thiếu nhi Việt Nam. Bởi ở Kim Đồng, hình ảnh người anh hùng không nằm ở những điều quá xa xôi. Đó là lòng dũng cảm của một đứa trẻ. Là sự mưu trí trong một nhiệm vụ nhỏ. Là tình yêu dành cho gia đình. Là niềm tin vào ngày mai của đất nước, và là sự lựa chọn đứng lại giữa hiểm nguy để người khác được bước tiếp. Mười bốn mùa xuân của Kim Đồng đã khép lại bên dòng suối năm nào. Nhưng từ nơi ấy, một mùa xuân khác đã bắt đầu – mùa xuân của những thế hệ thiếu nhi được lớn lên trong hòa bình, được học tập, được vui chơi và được tự do mơ ước về tương lai. Có lẽ đó cũng là cách đẹp nhất để một người anh hùng nhỏ tuổi tiếp tục sống. Không phải bằng những bước chân của chính mình, mà bằng những bước chân của những thế hệ đi sau. Và giữa núi rừng Nà Mạ, nơi có mười bốn bậc đá, mười bốn cây xanh và một dòng suối vẫn lặng lẽ chảy, câu chuyện về Kim Đồng vẫn được kể lại, như một lời nhắc nhở rất khẽ: “Có những mùa xuân đi qua rất nhanh, nhưng ánh sáng của nó có thể ở lại với một dân tộc suốt cả một đời.”