“MƯỜI BÔNG HOA GIỮA NGÃ BA ĐỒNG LỘC”

Trong những năm kháng chiến chống Mỹ cứu nước, con đường Trường Sơn trở thành tuyến giao thông đặc biệt quan trọng để đưa bộ đội, vũ khí, lương thực và những nhu yếu phẩm từ hậu phương miền Bắc vào chiến trường miền Nam. Trên con đường ấy có biết bao người đã ngày đêm làm nhiệm vụ trong điều kiện vô cùng nguy hiểm. Họ không trực tiếp cầm súng xung phong vào trận địa, nhưng mỗi con đường được giữ thông, mỗi hố bom được san lấp, mỗi đoàn xe được đưa qua an toàn đều góp phần vào cuộc chiến đấu chung. Trong số những địa danh gắn với những năm tháng ấy, Ngã ba Đồng Lộc ở Hà Tĩnh đã trở thành một biểu tượng đặc biệt. Đây là nơi giao nhau của những tuyến đường quan trọng, vì vậy quân Mỹ liên tục đánh phá nhằm cắt đứt con đường vận chuyển của ta. Giữa bom đạn, những thanh niên xung phong vẫn ngày đêm bám đường, phá bom, san lấp hố bom và bảo đảm giao thông. Trong số họ có một tiểu đội gồm 10 cô gái thanh niên xung phong, tuổi đời còn rất trẻ.

Tiểu đội 4 thuộc Đại đội 552, Tổng đội Thanh niên xung phong 55 được giao nhiệm vụ làm đường tại khu vực Ngã ba Đồng Lộc. Công việc của các cô diễn ra trong một hoàn cảnh đặc biệt nguy hiểm. Sau mỗi trận bom, mặt đường lại xuất hiện những hố sâu, đất đá bị cày xới, nhiều đoạn đường bị phá hỏng. Khi tiếng bom vừa dứt, các cô phải lập tức ra đường san lấp để những đoàn xe có thể tiếp tục hành quân. Có những lúc máy bay địch vẫn còn trên bầu trời, nhưng nhiệm vụ không thể chờ đợi. Bởi chỉ cần con đường bị tắc trong thời gian dài, những đoàn xe chở hàng và bộ đội vào chiến trường sẽ bị đình trệ.

Mười cô gái trong tiểu đội đều còn rất trẻ. Người lớn tuổi nhất mới ngoài hai mươi, người nhỏ tuổi nhất chỉ khoảng 17 tuổi. Họ đến từ những quê hương khác nhau nhưng cùng có chung một nhiệm vụ. Những cô gái ấy vừa làm việc, vừa sống cùng nhau như những người chị em trong một gia đình. Sau những giờ phút căng thẳng ngoài mặt đường, họ lại chia sẻ với nhau những câu chuyện về quê nhà, về cha mẹ, về những người thân đang chờ ngày chiến tranh kết thúc. Có lẽ trong những khoảnh khắc bình thường ấy, họ cũng từng nghĩ đến một ngày được trở về, được mặc những bộ quần áo đẹp, được đi trên những con đường không còn tiếng máy bay và bom nổ.

Nhưng chiến tranh đã không cho tất cả họ cơ hội ấy.

Ngày 24/7/1968, tại Ngã ba Đồng Lộc, máy bay Mỹ tiếp tục đánh phá dữ dội. Khi ấy, 10 cô gái của Tiểu đội 4 đang làm nhiệm vụ. Bom đạn liên tục trút xuống khu vực. Mặt đất rung chuyển, đất đá văng lên, khói bụi phủ kín cả một khoảng trời. Trong lúc các cô đang làm nhiệm vụ, một quả bom đã đánh trúng khu vực nơi tiểu đội đang trú ẩn. Cả 10 cô gái đã hy sinh.

Trong số đó có Võ Thị Tần, Tiểu đội trưởng, quê ở Hà Tĩnh. Cô sinh năm 1944 và mới 24 tuổi khi hy sinh. Trước khi ra đi, những cô gái ấy vẫn còn cả một cuộc đời ở phía trước. Có người còn chưa lập gia đình, có người còn những lá thư chưa kịp gửi về quê. Họ đã hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ, giữa một con đường mà họ từng ngày cố gắng giữ cho không bị đứt.

Sau trận bom, đồng đội và nhân dân địa phương đã tìm kiếm các cô trong những hố bom. Không có một lễ tang lớn, không có những nghi thức long trọng. Chiến tranh khi ấy vẫn đang tiếp diễn, công việc bảo đảm giao thông vẫn phải tiếp tục. Những người sống sót lại trở về mặt đường, lại san những hố bom mới và tiếp tục công việc mà những người đồng đội vừa nằm xuống chưa kịp hoàn thành.

Đó có lẽ là điều đau xót nhất của chiến tranh: có những người vừa mất đi, nhưng những người còn lại vẫn phải tiếp tục bước về phía trước.

Sau ngày đất nước thống nhất, câu chuyện về 10 cô gái Ngã ba Đồng Lộc dần được kể lại cho các thế hệ sau. Tên tuổi của các cô được lưu giữ tại khu di tích Ngã ba Đồng Lộc. Nơi đây ngày nay trở thành một địa chỉ đỏ, nơi nhiều đoàn học sinh, sinh viên và nhân dân từ khắp nơi tìm về dâng hương, tưởng niệm những người đã hy sinh.

Người ta kể lại rằng tại nơi 10 cô gái hy sinh, có những vật dụng rất đời thường được tìm thấy sau chiến tranh. Những vật ấy khiến người ta càng cảm nhận rõ rằng những người nằm lại ở đó cũng từng là những cô gái bình thường. Họ có tuổi trẻ, có gia đình, có những ước mơ riêng. Họ từng cười, từng nhớ nhà, từng mong một ngày chiến tranh kết thúc để được trở về.

Nhưng tuổi trẻ của họ đã dừng lại ở Ngã ba Đồng Lộc.

Ngày nay, đứng giữa khu di tích, thật khó tưởng tượng được nơi này từng là một trong những điểm bị đánh phá ác liệt. Những con đường đã được mở rộng, cây cối xanh trở lại, cuộc sống của người dân đã bình yên. Không còn tiếng bom, không còn những cô gái phải chạy ra giữa những hố bom để san đường.

Thế nhưng, ký ức về họ vẫn được giữ lại.

Mười cô gái ấy không phải những người duy nhất hy sinh tại Ngã ba Đồng Lộc. Trong những năm chiến tranh, còn rất nhiều cán bộ, chiến sĩ, thanh niên xung phong và nhân dân đã ngã xuống tại nơi đây. Chính vì vậy, câu chuyện về Tiểu đội 4 cũng trở thành câu chuyện đại diện cho cả một thế hệ thanh niên đã sống và chiến đấu trên những tuyến đường Trường Sơn.

Họ được gọi là những “bông hoa” của tuổi trẻ, bởi dù chiến tranh khốc liệt đến đâu, họ vẫn giữ trong mình sự trẻ trung, niềm tin và tình yêu quê hương. Những cô gái ấy không biết mình sẽ trở thành những cái tên được cả nước nhớ đến. Khi bước ra mặt đường sau mỗi trận bom, có lẽ họ chỉ nghĩ rằng mình cần làm xong công việc để những chiếc xe phía sau có thể tiếp tục đi.

Một hố bom được san hôm nay có thể giúp một đoàn xe đi qua ngày mai.

Một con đường được giữ thông có thể đưa thêm lương thực và vũ khí đến chiến trường.

Và mỗi người đều cố gắng làm phần việc của mình.

Đó chính là cách mà rất nhiều con người bình thường đã góp phần tạo nên những điều lớn lao trong lịch sử.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ ngày 10 cô gái nằm lại ở Ngã ba Đồng Lộc. Những người cùng thời với họ giờ đây nhiều người đã không còn nữa. Nhưng câu chuyện về những cô gái thanh niên xung phong vẫn được kể lại trong trường học, trong những chuyến hành hương về nguồn và trong những câu chuyện của các gia đình.

Có lẽ điều khiến người đời sau xúc động nhất không phải chỉ là việc họ đã hy sinh, mà là tuổi đời của họ còn quá trẻ.

Nếu chiến tranh không xảy ra, có thể họ đã có những gia đình nhỏ, những công việc bình thường và những đứa con để chăm sóc. Có thể họ đã sống một cuộc đời rất giản dị như bao người phụ nữ khác.

Nhưng lịch sử đã đặt họ vào một thời đại khác.

Và họ đã chọn làm điều mà mình có thể làm cho đất nước.

Ngày hôm nay, những người trẻ được sống trong hòa bình có thể không bao giờ hiểu hết cảm giác của một cô gái 20 tuổi đứng giữa mặt đường đầy hố bom. Nhưng chúng ta có thể hiểu một điều: hòa bình mà mình đang có là thành quả được xây dựng từ sự hy sinh của rất nhiều người trẻ đi trước.

Mười cô gái Ngã ba Đồng Lộc đã không thể trở về quê hương.

Nhưng câu chuyện của họ đã trở về với rất nhiều thế hệ.

Trở về trong những nén hương được thắp lên mỗi ngày.

Trở về trong những bài hát, những trang sách.

Và trở về trong lời kể của những người lớn dành cho con cháu mình về một thời “hoa lửa” đã đi qua.

Mười cô gái đã nằm lại giữa con đường năm ấy, nhưng tuổi xuân của họ vẫn còn ở lại với đất nước.